Του Νίκου Σκοτιδάκη*- Μόντρεαλ Καναδά

O Νίκος Ξυλούρης με το Ζαχαρία Φασουλά στο λαούτο ( από τους πιο στενούς συνεργάτες του Ψαρονίκου) σε ένα από τα πολλά γλέντια στην Κρήτη την δεκαετία του 1960

Από καιρό θέλω να γράψω ένα αφιέρωμα για τον Ξυλούρη, γιατί αυτός ο Άνθρωπος έχει προσφέρει τόσα πολλά στον λαό μας και σίγουρα είχε να δώσει ακόμα περισσότερα! Η πρώτη φορά και η τελευταία που είδα τον Ξυλούρη ήταν τον Οκτώβριο του 1974 στο Μοντρεάλ του Καναδά, είχε έρθει για μία συναυλία με τον μουσικοσυνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο. Όταν ήρθε η ώρα να παρουσιαστεί ο Ξυλούρης, πριν ακόμα εμφανιστεί στην σκηνή ακούγαμε την φωνή του να τραγουδάει το (Γίγαντα στα πίσω χρόνια τα πικρά όπου φωτιά δεν είχε). Μόλις τον είδαμε να περπατάει κρατώντας το μικρόφωνο, μας έδωσε την εικόνα ότι είναι αυτός ο γίγαντας, μείναμε με ανοιχτό το στόμα και τον παρακολουθούσαμε. Ο Ξυλούρης μας είχε ταξιδέψει πίσω στην ιστορία την μυθολογία μας, είχαν τέτοια εκφραστικότητα η φωνή και οι κινήσεις του, σαν να έβλεπες τον Προμηθέα με την φωτιά στο χέρι! Επίσης είπε και το ( Γεννήθηκα) που μιλάει για τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας στο στίχο που λέει πήρα ταγάρι ζητιανιάς, ενώ η λέξη ζητιανιά απαιτεί λύπηση στην ερμηνεία ο Ξυλούρης την τραγούδησε με τέτοια υπερηφάνεια σαν να μας μηνύει, ότι μπορεί να μας τα πήρατε όλα και να μας ανάγκασαν οι πολιτικοί να ξεριζωθούμε, από τη γη αυτή που είμαστε εδώ και χιλιάδες χρόνια γηγενείς, αλλά την υπερηφάνεια μας σαν Έλληνες δεν θα μας την πάρουν!

Αυτή την δύναμη είχε ο Ξυλούρης να μπαίνει μέσα στις καρδιές των ανθρώπων και να τους ξεσηκώνει πότε επαναστατικά πότε αισθηματικά χορευτικά και ότι είδος τραγούδαγε, σε κάθε τραγούδι που ερμήνευε σου έδινε και την εικόνα του ποιητικού λόγου.( Τρεις χάρες σου έδωσε ο Θεός, σαν την Αγία Τριάδα, τη λαλιά την ειλικρίνεια και την υπερηφάνεια )

ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

Ο Νίκος Ξυλούρης από παιδί είχε κλήση στη μουσική, έπιανε δυο ξυλαράκια το ένα το έκανε λύρα και το άλλο δοξάρι και τραγούδαγε και τα παιδιά της ηλικίας του τον ακολουθούσαν, από παιδί είχε αυτό το χάρισμα να τραβάει τον κόσμο. Όταν έγινε 17 χρόνων πήγε στο Ηράκλειο για να εργαστεί ως λυράρης σε κρητικά κέντρα. Εκείνα τα χρόνια την δεκαετία 1950 με 60 σε όλες τις πόλης της Ελλάδας επικρατούσε η Ευρωπαϊκή μουσική και ο κόσμος διασκέδαζε χορεύοντας τανγκό βάλς σάμπες κ.λ.π. Η ξενόφερτη αυτή μουσική και χοροί είχαν σκοπίμως εισχωρήσει και εσκεμμένα προωθηθεί με σκοπό να ξεχάσει ο λαός την παράδοση του, τις ρίζες του και ότι είναι κληρονόμος αυτού του τόπου που γεννήθηκε το θέατρο η τραγωδία, η Βυζαντινή μελωδία και η δημοτική μουσική. Δυστυχώς όλη αυτή η μουσική παράδοση είχε αγνοηθεί από την σύγχρονη Ελληνική μουσική βιομηχανία.

Ο Ξυλούρης στο Ηράκλειο απέφευγε να κυκλοφορεί στους κεντρικούς δρόμους κρατώντας τη λύρα για να μην τον κοροιδεύουνε, αυτή την κατάσταση αντίκρισε στο Ηράκλειο. Δεν απελπίστηκε όμως γιατί είχε μέσα του όλη αυτή την μουσική παράδοση και με το ταλέντο που είχε έκανε την μεγάλη υπέρβαση. Άρχισε να μαθαίνει τα Ευρωπαϊκά τραγούδια με σκοπό να παίζει στα κέντρα και σιγά σιγά να προωθεί την Κρητική μουσική, αρχίζοντας από τον Ερωτόκριτο που είναι 500 χρόνια ποίημα τα Ριζίτικα πεντοζάλι κ,λ,π με τον τρόπο αυτό ο Νίκος ανάτρεψε το κατεστημένο και ο κόσμος τον δέχτηκε, πρώτα τον αγάπησε σαν άνθρωπο και μετά σαν καλλιτέχνη. Ο Ξυλούρης είναι ο μόνος καλλιτέχνης που με την ερμηνεία του έβγαλε την Κρητική μουσική έξω από τα σύνορα της Κρήτης και έγινε γνωστή και αποδεκτή από όλους τους Έλληνες και Ευρωπαίους. (Σαν αστραπή εφάνhκες με τη λύρα σου ομάδι και φώτισες ένα λαό που ζούσε στο σκοτάδι)

Ο ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Όταν ήρθε στην Αθήνα συναντήθηκε με την ιστορία της μουσικής. Ο Ξυλούρης δεν είχε σπουδάσει μουσική ούτε φωνητική και οι γραμματικές του γνώσεις ήταν λίγες του δημοτικού,αλά ήταν άνθρωπος πολλή μορφωμένος. Μορφωμένος είναι ο άνθρωπος που έχει ανατραφεί σε οικογενειακό περιβάλλον και γαλουχηθεί με αρετές όπως είναι το ήθος η αγάπη η ειλικρίνεια η υπερηφάνεια κ.α. Και έχει αποφασίσει να πάρει το δρόμο της αρετής με όλες τις συνέπειες, είναι πολύ που έχουν μεγάλες γραμματικές γνώσεις αλά λίγοι είναι οι μορφωμένοι άνθρωποι! (Γράμματα εγώ δεν έμαθα μας κάψαν το σχολείο αλλά μπροστάρης ήμουνα εις το Πολυτεχνείο ).

Ακούς πολλούς να λένε ότι τον Ξυλούρη τον ανακάλυψε κάποιος μουσικοσυνθέτης η τάδε δισκογραφική εταιρία η κάποιος επιχειρηματίας, όλη αυτοί τον βοήθησαν για να μπει στη μουσική βιομηχανία. Ο Ξυλούρης δεν είχε ανάγκη κανένα να τον ανεβάσει, ήταν προικισμένος από τη φύση να έχει το ρυθμό στο βάδισμα του τη μελωδία στη λαλιά του και την ευπρέπεια στην συμπεριφορά του. Αυτό ήταν το δώρο του Θεού προς το λαό! με μία συγκεκριμένη αποστολή, να φέρει τη μουσική αναγέννηση στην Ελλάδα, με το τραγούδι να βγάλει στην επιφάνεια ρίζες βαθιά χαμένες, από τον Όμηρο, αρχαία τραγωδία, τη Βυζαντινή μελωδία, τη δημοτική και λαϊκή παράδοση και να υψώσει την Ελληνική μουσική όχι μόνο στην Ελλάδα αλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο που πήρε το πρώτο βραβείο ερμηνείας, από την Γαλλική Ακαδημία ανάμεσα σε 32.000 χιλιάδες δίσκους το 1976 για την ερμηνεία του στα Ριζίτικα. Δεν είναι τυχαίο που τον επιλέξανε να εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε φολκλορικό διαγωνισμό στο Σαν Ρέμο της Ιταλίας για να παίξει ένα συρτάκι με τη λύρα και πήρε το πρώτο βραβείο. Δεν είναι τυχαίο που ο Καζάκος και η Καρέζη τον επιλέξανε να πρωταγωνιστεί στο θέατρο το Μεγάλο μας Τσίρκο και να παίξει τον κυριότερο ρόλο ερμηνεύοντας τα τραγούδια με τόσο μεγάλη επιτυχία που έμεινε στην ιστορία,δίχως να έχει σπουδάσει υποκριτική, χωρίς την παρουσία του Ξυλούρη θα ήταν μια απλή θεατρική κωμωδία όπως τις συνηθισμένες.

Δεν είναι τυχαίο που οι καλύτεροι μουσικοσυνθέτες και ποιητές τον επιλέξανε για να ερμηνεύσει τα έργα τους. Δεν είναι τυχαίο ούτε το όνομα του Νικόλαος που σημαίνει Νίκη Λαού. Όπως δεν είναι τυχαίος και ο θάνατος του. ( Σάλπιγγα ήσουν του λαού σήμαντρο Ορθοδοξίας παράδηγμα της ανθρωπιάς και της ελευθερίας.) Πολλή δίνουν έμφαση και επαίνους στους μουσικοσυνθέτης που μελοποιούν τα ποιήματα γράφοντας τις νότες στο πεντάγραμμο, είναι πράγματι σπουδαία δουλειά και κόπος, αλά οι νότες είναι νεκρές, αυτός που θα δώσει ζωή στις νότες και στο ποίημα είναι ο ερμηνευτής. Οι συνθέτες κάθε τραγούδι που έδιναν στον Ξυλούρη αυτός το άκουγε και το έβαζε στη ψυχή του, και ανάλογα το ποιητικό κείμενο το ερμήνευε με το δικό του τρόπο, πολλές φορές ξεπερνώντας και τις νότες που του έδωσε ο συνθέτης σπάζοντας τα καλούπια που έχει η μελωδία για να δώσει τη σωστή ερμηνεία στην κάθε λέξη του ποιήματος. Γιαυτό κατάφερε να διασυνδέσει όλη αυτή τη μουσική παράδοση από τον Όμηρο μέχρι τις ημέρες μας. ( Αυτή είναι η Κρητηκή ματιά που λέει ο Νίκος Καζαντζάκης)Επίσης η φωνή του έχει και το πάσο ( ισοκράτημα ) γιαυτό δεν χρειάζεται πολλά όργανα να τον συνοδεύουν, και ότι τραγούδισε θα μείνει στην ιστορία για πάντα και αξεπέραστο θα μείνει σαν εποχή του Ξυλούρη που λέει και ο λαός. ( Στα Ανώγεια έμαθα να τραγουδώ και για να παίζω λύρα βόσκοντας τα πρόβατα στα όροι και στη Νίδα. ) Σε μία συνέντευξη που έδωσε στην ΕΡΤ είπε, (σκλαβώθηκα εδώ διότι μέσα στις μπουάτ στα φώτα δεν μου αρέσει αυτό, αλά τι να κάνω είναι που μ’ αγαπάει το κοινό τόσο πολλή που λυπάμαι να το εγκαταλείψω και να πάω στην Κρήτη ) Τι μας λέει εδώ ο Ξυλούρης; Ότι μπορεί να θυσιάσει και τον εαυτό του για τον λαό. Ο Ξυλούρης αισθανόταν ασφυκτικά στην Αθήνα, γιατί όλη αυτοί, οι δισκογραφικές εταρείας οι μουσικοσυνθέτες οι επιχειρηματίες νυκτερινών κέντρων οι ποιητές και από κοντά τα πολιτικά κόμματα για ψήφους, τον έβλεπαν εμπορικά προσφέροντας του σουξέ και καλύτερες προσφορές και συμβόλαια.

Όλα αυτά τα αρνήθηκε γιατί ποτέ του δεν είδε το τραγούδι σαν επάγγελμα για να κάνει χρήματα, το έβλεπε σαν μερακλήκι γιακιλίκι μεράκι δεν τον ενδιέφεραν τα εκατομμύρια ήταν άνθρωπος της προσφοράς, ήθελε αυτό το χάρισμα που του έδωσε ο Θεός, να το μοιραστεί με το λαό τραγουδώντας σε συναυλίες πολλές φορές χωρίς πληρωμή,αυτό φυσικά δεν άρεσε στον επιχειρηματικό κόσμο και τον αρνήθηκαν. (0 Ξυλούρης το είπε εγώ δεν έγινα τραγουδιστής να μου πει κάποιος έλα να κάνουμε ένα σουξέ εγώ σουξέ και επιτυχίες δεν μ´αρέσουν.) Δυστυχώς το καλλιτεχνικό κατεστημένο δεν είδε ποτέ τον Ξυλούρη σαν μία νέα μουσική αναγέννηση στην Ελλάδα,τον έβλεπαν μόνο σαν επένδυση εμπορικά.(Είναι μικροί και δεν μπορούν το φως σου να σηκώσουν, γιαυτό και χάρηκαν μερικοί Νίκο στο θάνατο σου.) Είναι και η νέα τάξη πραγμάτων, αυτή που ισοπεδώνει ότι εμπόδιο βρεθεί μπροστά της για να κάνουν την παγκοσμιοποίηση, όχι για το καλό της ανθρωπότητας αλλά για να παγκοσμιοποιήσουν τα συμφέροντα τους, είναι αυτοί που θέλουν να καθίσουν στο θρόνο του Θεού και να μας εξουσιάζουν. Είναι αυτοί που θέλουν να κάνουν τον άνθρωπο σε υπάνθρωπο χωρίς πατρίδα θρησκεία και οικογένεια. Φυσικά δεν τους άρεσε να υπάρχει φωνή σαν του Ξυλούρη να Θυμίζει στο λαό τις ρίζες του τον πολιτισμό του και να τον ξεσηκώνει στις συναυλίες με τραγούδια όπως ( Πως να με κάνουν να τον δω τον ήλιο με άλλα μάτια στα ηλιοσκαλοπάτια μ’έμαθε η μάνα μου να ζω ) η το ( Γιατί εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε αδελφέ μου απ’ το κόσμο εμείς τραγουδάμε για να σμίξουμε τον κόσμο ) Και τον αρνήθηκαν όπως αρνούνται και τον Ελληνικό πολιτισμό. Και τι κατάλαβαν που τον αρνήθηκαν το μόνο που κατάφεραν είναι να τον κάνουν αθάνατο, γιατί άνθρωποι σαν το Ξυλούρη δεν πεθαίνουν ! ( Με το τραγούδι έλπιζα τον κόσμο να ενώσω μα στο Χάρο δεν άρεσε η πεθυμιά μου τόσο. ) Θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε την πλούσια παρακαταθήκη που μας άφησε, για το παρόν το δικό μας και το μέλλον των παιδιών μας, αλά το μουσικό κατεστημένο ακούει την εξουσία και όχι τον λαό. Ένα τραγούδι που τον χαρακτήριζε ήταν από το δίσκο τα Αντιπολεμικά που ερμήνευε ο ίδιος. (Γεννήθηκα σε μία στιγμή του κόσμου και βαδίζω για μια μεγάλη χαραυγή και πίσω δεν γυρίζω. Μια φορά στον κόσμο ήρθα δυο φορές μ’ αρνήθηκαν κ όταν είπα την αλήθεια όλοι οι δρόμοι κλίστηκαν.)

ΜΑΝΤΙΝΑΔΕΣ

( Ολίγος ήταν ο καιρός π άνθησες στην Ελλάδα μα η μυρωδιά που άφησες έμεινε μια για πάντα. ) ( Το θάνατο θανάτωσες σαν έμπαινες στο χώμα γιαυτό και στη ζωή αυτή είσαι παρών ακόμα. ) ( Πέθανες σαν τον άνθρωπο μετά βασάνων και κόπων μα αναστηθείς σαν Θεός στα μάτια των ανθρώπων. ) ΡΙΖΙΤΙΚΟ Στο χάρο δώσαν εντολή, να πάρει τον Ξυλούρη, για δεν καθόταν φρόνιμος κ ήταν επαναστάτης, ποτέ του δεν προσκύνησε, χρήματα και εξουσία ,τραγούδαγε για ξαστεριά και για ελευθερία, ο φάρος ήταν τσ’ανθρωπιάς και της δημοκρατίας ,φωνή της ειλικρίνειας, ήλιος δικαιοσύνης, πάντα μπροστάρης του λαού, που τον ακολουθούσε, για μια μεγάλη χαραυγή, και ελεύθερη Πατρίδα, Χριστέ μου πως τον άφησες, το Χάρο να τον πάρει, κ έμεινε τώρα ο λαός, έρημος χωρίς μπροστάρη, πανάθεμά σε Χάροντα…

-Σημείωση ΑΝΩΓΗ: Ο Νίκος Σκοτιδάκης, αναγνώστης της εφημερίδας μας από το εξωτερικό, γεννήθηκε στο χωριό Χρωμοναστήρι Ρεθύμνου. Από το 1971 είναι Έλληνας μετανάστης στο Μόντρεαλ του Καναδά. Η σύζυγος του είναι η Ανωγειανή Όλγα Σουλτάτου του Νικηφόρου. Παντρεύτηκαν στα Ανώγεια το 1983.