Τα Ριζίτικα,οι μαντινάδες και οι ρίμες ειναι σταλακτίτες  των σπηλαίων της Κρητικής Ψυχής.

Είναι αποκρουσταλλωμένα δάκρυα του πόνου,είναι αριστουργηματικά κεντήματα ποιητικού λόγου. Είναι ψυχή βαθιά που καθρεφτίζει την αγάπη , το πόνο, το πόθο για τη λευτεριά ,την αντρειοσύνη, το σεβασμό στα θεία ,τη φύση και τους οικογενειακούς δεσμούς με αστέρευτη γλωσσοπλαστική ικανότητα.

Η στέγη της Κρητικής Δημοτικής Ποίησης -όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Ι. Παυλάκης ΡΙΖΙΤΙΚΑ (Εκδ. Αναστασάκης 1997)-στηρίζεται σε τρείς κίονες:

Α. Οι μαντινάδες θα λέγαμε είναι Ιωνικού ρυθμού δίστιχες,ομοιοκατάληκτες,15σύλλαβες,περίτεχνες,λυρικές, βαθυστόχαστες με αυτοτελές νόημα.

Β.Τα Ριζίτικα είναι Δωρικά 4στιχα,5στιχα ή  πολύστιχα και συνήθως ανομοιοκατάληκτα.Επικολυρικά ,μακρόσυρτα,μεγαλόπρεπα και ιδιαίτερα επιβλητικά εμποτισμένα με μία βαθιά μελαγχολία.

Γ. Οι Ρίμες, μοιάζουν με κίονες Κορινθιακού Ρυθμού,περίτεχνες ιδιαίτερα ,πιο προσωπικές με μορφή κυρίως αφηγηματική.Είναι θα λέγαμε, ξέχωρα ποιητικά άνθη.

Κατά τη Βυζαντινή περίοδο δεν συναντούμε ομοιοκαταληξία στη Κρήτη,όμως καταγράφονται τα πρώτα είδη Δημοτικής Ποίησης: Aκριτικά τραγούδια, Παραλογές, Θρησκευτικά τραγούδια και Κάλαντα.Επίσης, στην ίδια ομάδα ανήκουν και τα Ριζίτικα ,τα οποία δημιουργήθηκαν στα ορεινά του Ν. Χανίων,καθώς και οι Ρίμες που ανήκουν στην οικογένεια του Ριζίτικου.

Η ομοιοκαταληξία εμφανίζεται στο νησί κατά τη περίοδο της Ενετοκρατίας.

”Μεγάλη ήταν η επίδραση του Ερωτόκριτου στο Κρητικό λαϊκό δίστιχο και τη μαντινάδα.Είναι ζήτημα αν το είδος αυτό υπήρχε πρίν το Κορνάρο… (Στυλιανός,Αλεξίου-Βιντσέντζου Κορνάρου,Ερωτόκριτος εκδ.”Ερμης” 1980).

Σε μία εποχή που το πρόχειρο και το επιπόλαιο τήνει να αποτελέσει το σύνηθες μέτρο, σε μια εποχή απρόσωπη και άμουση, που οι ρίζες της Πολιτισμικής μας κληρονομιάς ροκανίζονται καθημερινώς,ας θεωρήσουμε ότι ο Κρητικός ποιητικός λόγος σαν άκουσμα,σαν μελέτημα και σαν ανάγνωσμα έχει να προσφέρει μιά γεύση πνευματικής ευδαιμονίας σε όλους μας.

Χαράς του μου θα μπορέσει να βιώσει τη βαθύτατη ιστορική,λαογραφική και γλωσσική τους διδαχή……

” Λαός απού τσι ρίζες του

ξεχνά και δε θυμάται

στο λήθαργο του μαρασμό

παντοτινά κοιμάται”

Κωστής Φραγκούλης (Ανταίος)

ΦΥΛΑΧΤΗ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗ