Άρθρο του Γεωργίου Σμπώκου, πρώην δημάρχου Ανωγείων και συνταξιούχου εκπαιδευτικού.

Κατά το μακρόχρονο διάστημα προσφοράς των υπηρεσιών μου στα Ανώγεια, ως κοινωνικός εργάτης, ως Πρόεδρος του Εκδρομικού και Εκπολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων, ως Δήμαρχος και Συγγραφέας, μου εδόθη η ευκαιρία να διαπιστώσω τις ανάγκες του τόπου μου και να διαμορφώσω ένα όραμα προόδου και ανάπτυξης. Πολλές από τις ανάγκες μπόρεσα με τη βοήθεια όλων ανεξαίρετα των Ανωγειανών και φίλων των Ανωγείων να προωθήσω την επίλυση τους, αλλά και πολλές έμειναν ημιτελείς ή δεν προωθήθηκε για διάφορους λόγους η επίλυσή τους που όμως σε μάκρος χρόνου αν αντιμετωπισθούν θα βοηθήσουν στην πρόοδο και ανάπτυξη των Ανωγείων, την οποία όλοι οραματιζόμαστε και επιθυμούμε.

Οι «ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ» μου έχουν στόχο τους να επισημάνουν ορισμένες ενέργειες δημιουργίας ή αποπεράτωσης προσπαθειών, που θα ανοίξουν έτι περισσότερο το δρόμο προόδου, ανάπτυξης και βελτίωσης της υπάρχουσας κατάστασης με όραμα πάντα την αναγέννηση πιο όμορφων και πιο δυναμικών Ανωγείων. Αναλυτικά αναφέρομε μερικές από τις προσπάθειες που πρέπει να προωθηθούν ή να ολοκληρωθούν:

Α)    Αστικός και περιαστικός ιστός των Ανωγείων

Πολλά έχουν γίνει στον τομέα αυτό και αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στις εκάστοτε δημοτικές αρχές και φορείς για τις επιτυχείς προσπάθειες τους (πλατείες, δρόμοι, δενδροφυτεύσεις κ.λπ.) όπως επίσης επαινετές είναι οι προσωπικές προσπάθειες όλων των Ανωγειανών και ιδιαίτερα των γυναικών για το στόλισμα του χωριού με την καλή εμφάνιση, με καθαριότητα, πράσινο και λουλούδια.

Κατά την περίοδο της δεκαετίας του 1990  συντάχθηκε μελέτη αναμόρφωσης της πλατείας Ηρώων (Αρμί), που τέθηκε σε εφαρμογή και απέβλεπε σε ενοποίηση των πλατειών Αρμιού και Αγίου Ιωάννου, την ανανέωση δεντροφύτευσης, τη δημιουργία μνημείου αφιερωμένου στον Άγνωστο  Αγωνιστή που θυσιάστηκε για την ελευθερία, την ανάγλυφη χάραξη των ονομάτων των Ανωγειανών Ηρώων σε πλάκες του Ψηλορείτη και την τοποθέτησή τους στον καμπυλόσχημο τοίχο δυτικά του δημαρχειακού μεγάρου και ακόμη την τοποθέτηση προτομών των αρχηγών και οπλαρχηγών της τουρκοκρατίας, περιφερειακά της πλατείας. Μάλιστα είχε ανοιχθεί λογαριασμός για την κατασκευή του Ηρώου, ο οποίος επί των ημερών μου είχε ένα σημαντικό ποσό δωρεών.

Μερικά από τα τμήματα της μελέτης υλοποιήθηκαν, τα πιο πολλά όμως παρέμειναν και παραμένουν στάσιμα. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι έγινε προσπάθεια δημιουργίας πάρκου μεταξύ πλατείας Ηρώων και Δημοτικού Σχολείου η οποία δεν τελεσφόρησε. Στον τομέα του αστικού οδικού δικτύου έχουν γίνει σημαντικά βήματα, αλλά χρειάζονται ακόμη διαπλατύνσεις και επεκτάσεις του δικτύου για την καλύτερη εξυπηρέτηση συγκοινωνίας και πολιτών.

Θα πρέπει ακόμη να διαμορφωθούν στο καλύτερο οι πλατείες Μεϊντανιού και Περαχωριού και να φυτευτούν με πράσινο και λουλούδια όλοι οι ελεύθεροι δημοτικοί χώροι και να προστατευθεί η παλιά δενδρώδης χλωρίδα (δρυγιάρες, πρίνοι, πλατάνοι, καρυδιές κ.λπ.) που βρίσκονται εντός του οικισμού και εκτός αυτού. Στα υπάρχοντα στους δρόμους παρτέρια να φυτευτούν αρωματικά φυτά και θάμνοι της Κρήτης.

Β)    Περιαστικό Περιβάλλον

Πολλά θα πρέπει, εν καιρώ, να γίνουν στο περιαστικό περιβάλλον και μερικά από αυτά τα πλέον σημαντικά  κατά την άποψή μου είναι:

1. Περιπατητικός δρόμος από Ξέρακα και Αρκαλιά προς Άγιο Παντελεήμονα με φύτευση πρασίνου, αναπαλαίωση της Βρύσης Αρκαλιάς και του Ανεμόμυλου, με κατάλληλη σε διαμόρφωση και επέκταση του χώρου μεταξύ του Ανεμόμυλου και Αγίου Παντελεήμονα για τις ανάγκες των περιπατητών, των μαθητικών εκδρομών κ.α.
2. Δημιουργία περιπατητικών μονοπατιών προς:
3. Σπαθαριά και Κούλε Αχλαδιά
4. Καμάρα και Κυλιστό
5. Πλατάνι και Σείσαρχα
6. Ανεμόμυλο από Πανωμούλι και Μετόχι
7. Κολέτσι και Κορφή Πλάκας από Περαχώρι
8. Αναπαλαίωση των νερόμυλων στις Ποδαρές και των μύλων Ζεμπίλη και Ζωνού και ανασκαφή και συντήρηση του μύλου του Σκορδίλη που κατά την άποψή μας θα πρέπει να είναι ο αρχαιότερος νερόμυλος της Κρήτης.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Όσον αφορά τον αστικό και περιαστικό χώρο των Σεισάρχων θα πρέπει:

1. Καλαίσθητη διαμόρφωση του χώρου πέριξ της Αγίας Παρασκευής
2. Διαμόρφωση του αστικού οδικού δικτύου και η διαμόρφωση του δρόμου από το κέντρο του οικισμού ως την παλιά βρύση η οποία θα πρέπει να αναπαλαιωθεί, να καταστεί λειτουργική και να εξασφαλιστεί χώρος αρκετός γύρω από αυτήν για τη δημιουργία πλατείας προς εξυπηρέτηση των κατοίκων και των επισκεπτών.
3. Άλλη σημαντική ανάγκη που πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα είναι η αναπαλαίωση όλων των παλιών σπιτιών, όσων φυσικά την επιδέχονται. Όσον αφορά τον περιαστικό ιστό των Σεισάρχων πολλά περιπατητικά μπορεί να δημιουργηθούν με κυριότερο εκείνο που συνέδεε μέχρι το 1945 τα Ανώγεια με τα Σείσαρχα (Σείσαρχα, Κισσού, Μύλο Ζωνού, Βρύση Λαγάρας –που πρέπει να αξιοποιηθεί – Σκλάβου κούμος – Κουλεδάκι – Ανώγεια).

Β)     Αξιοποίηση Αοριού

Αναμφισβήτητα η ορεινή περιοχή των Ανωγείων είναι ο μεγάλος θησαυρός που έχουν στα χέρια τους οι Ανωγειανοί αρκεί να τον προστατέψουν, να τον αξιοποιήσουν κατάλληλα και οικολογικά και να τον εκμεταλλευτούν κτηνοτροφικά, γεωργικά και τουριστικά. Υπάρχουν πολλές σκέψεις και απόψεις για την υλοποίηση του σκοπού αυτού και μία από αυτές είναι η δημιουργία τουριστικών διαδρομών και σύντομων περιπατητικών με στάσεις σε κατάλληλα σημεία των  διά αυτοκινήτου τουριστικών διαδρομών.

Οι τουριστικές αυτές διαδρομές διά αυτοκινήτου θα έχουν αφετηρία τα Ανώγεια και ειδικότερα:

1. Πρώτη διαδρομή: Ανώγεια – Χαλικιά – Κουνομάσκαλα – Μύγιας – Ξερολίμνη – Σμπώκου Πόρος
2. Δεύτερη διαδρομή: Ανώγεια – Τριγιόδος – Άγιος Υάκινθος – Βρουλίδια – Ρουσαλίμνη
3. Τρίτη διαδρομή: Ανώγεια – Ζώμυθος – Ξερόβρυση – Πρασογωνίδα – Κορίτσι
4. Τέταρτη διαδρομή: Ανώγεια – Καμπιά – Μύθια – Πετραδολάκια – Σκοίνακας και
5. Πέμπτη διαδρομή: Ανώγεια – Ιδαίον ΄Αντρον – Περιοχές Κάμπου Νίδας και Βαρσάμου.

Η όλη οργάνωση και λειτουργία των τουριστικών διαδρομών χρειάζεται την σύνταξη μελέτης από αρμόδια πρόσωπα που θα λάβουν υπόψη τους όλες τις παραμέτρους (χώρους υποδοχής, πιθανή διάνοιξη δρόμων όπου τούτο επιβάλλεται, περιπατητικές διαδρομές, σύνταξη τουριστικών οδηγών με τα αναγκαία στοιχεία και χάρτες κ.λπ.).

Φορέας λειτουργίας των τουριστικών διαδρομών θα πρέπει κατά την άποψή μου να είναι ιδιωτικός – εταιρικός στον οποίο θα συμμετέχει και ο δήμος Ανωγείων και θα διαθέτει το προσωπικό, τα οχήματα μεταφοράς τουριστών και θα εκμεταλλεύεται τους σταθμούς υποδοχής. Ο ιδιωτικός αυτός φορέας δεν θα εξυπηρετεί μόνο τους ευρισκόμενους στα Ανώγεια τουρίστες, αλλά και τουρίστες μεγάλων τουριστικών επιχειρήσεων με τις οποίες θα έλθει σε συνεργασία.

Γ)     Ιστορικά και Λαογραφικά Μουσεία

Τα ανώγεια διαθέτουν απεριόριστες δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης εάν δημιουργήσουν τις ανάλογες πολιτιστικές και τουριστικές υποδομές και μια από αυτές είναι και η δημιουργία ενός Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου και η κατασκευή και οργάνωση του παλιού Ανωγειανού Σπιτιού.

Για την υλοποίηση δημιουργίας της βασικής αυτής έλλειψης διέθεσα ένα μεγάλο μέρος του χρόνου και των οικονομικών μου, συμπαραστατούμενος από την αείμνηστη σύζυγό μου Αμαλία, για τη συγκέντρωση μεγάλου αριθμού και αξίας αντικειμένων για να οργανωθεί όχι μόνο το παλιό σπίτι αλλά να συγκροτηθεί ένα πλήρες ιστορικό και λαογραφικό μουσείο.

Το υλικό αυτό παραδόθηκε στο Δήμο Ανωγείων ο οποίος ανέλαβε την υποχρέωση δημιουργίας των υποδομών και ενός Πολιτιστικού Οργανισμού  (ΝΠΔΔ) για τη διαχείριση και λειτουργία των μουσειακών αυτών χώρων. Επιπρόσθετα παρεδόθη και η βιβλιοθήκη μου καθώς και τα συγγραφικά δικαιώματα από τα 20 βιβλία μου (14 εκδοθέντα και 6 υπό έκδοση), που αφορούν τη ζωή και τον πολιτισμό των Ανωγείων και της Κρήτης γενικότερα, ώστε να αποτελέσουν εσαεί πόρους του ιδρυθησόμενου Πολιτιστικού Οργανισμού.

Η όλη διαδικασία άρχισε το 2013 και δυστυχώς μετά πάροδο 6 και πλέον ετών ευρισκόμεθα ακόμη στην αρχή. Ευελπιστούμε ότι η μηχανή του Δήμου θα πάρει επιτέλους μπροστά και τα Ανώγεια θα αποκτήσουν τις βασικές αυτές μουσειακές υποδομές οι οποίες θα χαράξουν νέα ελπιδοφόρα πορεία στην πρόοδο και ανάπτυξη τους.

Άλλες επισημάνσεις

Υπάρχουν ακόμη πολλές άλλες επισημάνσεις που χρήζουν άμεσου ενδιαφέροντος ή και αιτιολόγησης και στις οποίες αναφερόμεθα συνοπτικά στη συνέχεια.

1. Κατά τη δεκαετία του 1990 είχε γίνει προσπάθεια εξεύρεσης χώρου δημιουργίας φράγματος για τη συγκέντρωση υδάτων και την ενίσχυση υδροδότησης της λιμνοδεξαμενής Γονομιού. Τέτοιος κατάλληλος χώρος είχε επισημανθεί στην περιοχή Τρικοκκιδόλλακα παρά τη Στεφάνα.
2. Κατά την αναφερόμενη δεκαετία ολοκληρώθηκε η κατασκευή του Χιονοδρομικού Κέντρου και η πλήρης οργάνωση του (το μόνο που έμενε ήταν η κατασκευή πάρκινγκ) και λειτούργησε δοκιμαστικά για δυο χρονιές με επιτυχία παρά τις υφιστάμενες δυσκολίες (έλλειψη εκχιονιστικών μηχανημάτων). Το έργο στη συνέχεια εγκαταλήφθη και λεηλατήθηκε. ΓΙΑΤΙ;
3. Επίσης τη δεκαετία του 1990 με χρηματόδότηση του ΕΛΚΕΠΑ κατασκευάστηκε μονάδα λιπασματοποίησης στερεών αποβλήτων και παραγωγής βιοαερίου. Η πρωτοποριακή για την εποχή εκείνη μονάδα στοίχισε 110 εκ. δραχμές. Η αποπεράτωση ήταν πλήρης και χρειαζόταν μόνο η οργάνωση λειτουργίας. Δυστυχώς αν και έχουν παρέλθει 20 και πλέον χρόνια το έργο εξακολουθεί να ευρίσκεται σε πλήρη εγκατάλειψη. ΓΙΑΤΙ;
4. Κανείς χώρος εξαγωγής πέτρας (νταμάρι) δεν πρέπει να λειτουργεί στην περιοχή του Ψηλορείτη, χωρίς άδεια και περιβαλλοντική μελέτη. Υπενθυμίζουμε ότι το 1992 η δημοτική αρχή ακύρωσε την εγκριμένη απόφαση δημιουργίας μεγάλου νταμαριού στην περιοχή του Κάτσουρα.
5. Όλο το αγροτικό οδικό δίκτυο της περιοχής του Αοριού θα πρέπει να χαραχθεί στις παρυφές των λάκκων και να απαγορευτεί η κίνηση αυτοκινήτων δια μέσου αυτών. Να ληφθεί ιδιαίτερη μέριμνα για τον κάμπο της Νίδας.
6. Θα είναι ευχής έργο το εναέριο ηλεκτρικό δίκτυο του Ψηλορείτη να μετατραπεί σε υπόγειο, όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν.
7. Να αφαιρεθούν οι εκτεταμένες περιφράξεις στο χώρο του Ψηλορείτη, ο οποίος πρέπει να μετατραπεί σε χώρο ελεύθερης βοσκής, όπως ήταν και παλιά.
8. Αξιοποίηση και επαναλειτουργία όλων των φυσικών πηγών και πηγαδιών του Αοριού.
9. Η ξύλευση να πραγματοποιείται μόνο με υπόδειξη και έγκριση της Δασικής Υπηρεσίας.
10. Η δασοπροστασία και πυροπροστασία όλων των μικρών δασών να αποτελεί πρώτιστο και βασικό ενδιαφέρον όλων. Ιδιαίτερα, πρέπει να δοθεί μέριμνα για τα αιωνόβια δέντρα και δάση (δρυγιάρες, πρίνοι, τρικοκκιές, αχλαδιές κ.λπ.).
11. Μέριμνα για την προστασία των επισημανθέντων στην περιοχή αρχαίων και μεσαιωνικών οικισμών και εν καιρώ έναρξη ανασκαφής στα Κουνά και το χωριό της φακής (Σπαθαριά).