Άρθρο του Γιώργη Μπαγκέρη

Κυριακή 13 Αυγούστου 1944. Οι Ναζί εγκληματίες 73 χρόνια πριν ξεκινούν το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων. Χιλιάδες Ανωγειανοί παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς, μακριά από τις πατρογονικές τους εστίες,, δεκάδες άλλοι προστίθενται στον μακρύ κατάλογο των πεσόντων του χωριού στα καλέσματα διαχρονικά της Πατρίδας και γίνονται Αθάνατοι στις μνήμες μας. Από άκρη σε άκρη το χωριό, καίγεται και ανατινάζεται σε μια επιχείρηση που κράτησε μέχρι και τις αρχές του Σεπτεμβρίου. Πριν καεί φυσικά λεηλατείτε και οτιδήποτε αξίας πέφτει στα χέρια των Ναζί, που εκτός από εκτελέσεις αμάχων και ισοπεδώσεις ολόκληρων χωριών επιδίδονταν και σε κλοπές σαν γνήσιοι εγκληματίες, που αψηφούσαν κάθε πολεμικό δίκαιο.Πέντε “επειδή” πρόλαβαν οι αξιωματικοί των Γερμανών να συντάξουν για να δικαιολογήσουν την αποτρόπαια πράξη τους. Θα μπορούσαν να γράψουν μόνο ένα. “Επειδή δεν καταφέραμε σε καμιά περίπτωση του πολέμου να υποδουλώσουμε και να κλονίσουμε το πατριωτικό φρόνημα των Ανωγειανών, διατάζομε την ισοπέδωση τούτων και την εκτέλεση όποιου άνδρα βρεθεί σε απόσταση ενός χιλιομέτρου…”. Πέντε “επειδή” συνέταξαν αλλά όλα περικλείονται στην προηγούμενη πρόταση.

Επέλεξαν την Κυριακή και έφτασαν στο χωριό νωρίς το πρωί με την πίστη ότι θα βρουν αντάρτες στο χωριό που θα ήθελαν ίσως να εκκλησιαστούν και να τους εκτελέσουν. Ευτυχώς τις τελευταίες ώρες οι άντρες αντάρτες είχαν καταφύγει προς το βουνό και αποφύγαμε τις ομαδικές εκτελέσεις.Πολλοί ήταν αυτοί όμως που βρήκαν τραγικό θάνατο εκείνες τις ημέρες και θάφτηκαν στα αποκαΐδια των σπιτιών τους καθώς αρνήθηκαν να τα εγκαταλείψουν, ενώ αρκετοί εκτελέστηκαν στα πέριξ του χωριού και στις 3 εβδομάδες του Ολοκαυτώματος. Χωρίς έλεος, χωρίς κανένα σεβασμό από τους Ναζί που εκτελούσαν και χλεύαζαν γέρους και ανήμπορους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η εκτέλεση του γέροντα Νικολάου Αεράκη στο σπίτι του όπου στη συνέχεια τοποθέτησαν δίπλα στη σορό του δυο γουρούνα για να τον χλευάσουν. Βαρβαρότητα. Αηδία, για το ανθρώπινο είδος και όπως αυτό γελοιοποιήθηκε από τους Γερμανούς αξιωματικούς και στρατιώτες που στην εκπαίδευση τους στα Ες-Ες έμαθαν πρωτίστως να μη σέβονται την ανθρώπινη ζωή, τους γέροντες, τις μανάδες και τα παιδιά. Ένας στρατός βαρβάρων..

Για 23 μέρες οι Γερμανοί έφταναν στα Ανώγεια νωρίς το πρωί. Χωρίζονταν σε ομάδες. Κατέγραφαν κάθε οικία και αφού πρώτα την λεηλατούσαν κλέβοντας οτιδήποτε πολύτιμο υπήρχε μέσα, μετά την έκαιγαν. Στο τέλος τοποθετούσαν δυναμίτη και την ανατίναζαν εκ θεμελίων. Για τα κλοπιμαία χρησιμοποιούσαν άντρες από το χωριό και τις γύρω περιοχές για να τους τα μεταφέρουν μέχρι τα Σείσαρχα. Άντρες που όταν δεν τους χρειάζονταν άλλο να τους κάνουν τις μεταφορές τους, τους εκτέλεσαν. 31 άντρες εκτέλεσαν στα Σείσαρχα, αγωγιάτες. Αθώους! Τι βαρβαρότητα και τούτη! Για μήνες μετά το Ολοκαύτωμα το χωριό μύριζε, μπαρούτι, θάνατο και κάπνα από τη δράση των Ναζί. 940 σπίτια παραδίδονται στα χέρια τους και ισοπεδώνονται, κόποι μιας ζωής καταστρέφονται και οι Ανωγειανοί που έστησαν με αίμα και ιδρώτα το σπιτικό τους σε ένα άγονο αλλά όμορφο τόπο, βλέπουν την καταστροφή ανήμποροι να αντιδράσουν εκείνες τις στιγμές. Μέσα σε διάστημα μόλις 120 ετών τα Ανώγεια ισοπεδώνονται ολοκληρωτικά για τρίτη φορά. Δυο από τους Τούρκους και τώρα από τους Γερμανούς. Οι Ανωγειανοί εκείνες τις ημέρες πρόσφυγες στα γύρω χωριά που φιλόξενα τους υποδέχτηκαν και τους περιέθαλψαν, είχαν στο μυαλό τους την απόγνωση και το δράμα της καταστροφής της περιουσίας τους. Μα περισσότερο από όλα στο μυαλό τους και το βλέμμα τους είχαν ήδη τη σπίθα, εκείνη τη φλόγα και τη σιγουριά, ότι ότι καιρός και να περάσει θα γυρίσουν πίσω. Και θα το οικοδομήσουν ξανά. Θα τα ξανακάνουν Ανώγεια, όπως τα έκαναν και οι παππούδες τους επί Τουρκοκρατίας. Αυτό ήταν το χρέος τους στη ράτσα. Το χρέος τους στις επόμενες γενιές, στα παιδιά και τα εγγόνια τους..

“Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια..
Πως τρεις φορές το κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια..”

(Αρ.Χαιρέτης)

Αδούλωτο πνεύμα, αδούλωτη ψυχή, φωτεινό το βλέμμα των Ανωγειανών ακόμα και στις χειρότερες στιγμές της ζωής τους. Πως αλλιώς άλλωστε; Μεγάλωσαν με το βλέμμα τους να ατενίζει τον Ψηλορείτη, τις ιερές πέτρες, τις απάτητες βουνοκορφές που οι πρόγονοι πρώτοι πάτησαν αιώνες πριν  και είπαν εδώ θα στήσουμε το δικό μας σπιτικό. Μα στις πέτρες, στα βουνά, στα άγονα χώματα; Εδώ, η ψυχή είναι ελεύθερη, εδώ το πνεύμα ακονίζεται. Εδώ η σκέψη είναι καθαρή. Εδώ η καρδιά θα σπαρταρά και θα χτυπά ελεύθερα και δυνατά. Στα ψηλά θα χτίσουμε τη δική μας Άνω γη είπαν όχι για να κοιτάζουμε τους υπόλοιπους από ψηλά, αλλά για να θέτουμε τους στόχους της ανθρώπινης ράτσας να μένει ψηλά, να κοιτάζει ψηλότερα και να θέτει στόχους να πατήσει τις επόμενες κορυφές. Το χρέος στη ράτσα σύμφωνα και με τον Νίκο Καζαντζάκη.

“Εδώ η πέτρα σου μιλεί και ο Βοριάς σου γνέφει..
Εκείνος που τα αφρουκαστεί, ελπίδες μόνο θρέφει..”

(Λευτ.Μπέρκης)

Εδώ βρισκόμαστε και εμείς, 73 χρόνια μετά την καταστροφή με χρέος να τιμάμε και να σεβόμαστε εκείνους τους ήρωες του Αυγούστου του 1944. Τους άντρες αντάρτες που πολέμησαν, τις γυναίκες ηρωίδες Μάνες που κράτησαν την οικογένεια δυνατή, τους ηλικιωμένους που είχαν γαλουχήσει τα παιδιά τους στον δρόμο της τιμής, της αξίας και του αγώνα. Την ατελείωτη λίστα πεσόντων, των αθανάτων ηρώων που με το αίμα τους πότισαν το δέντρο της Ελευθερίας. Όλους όσοι που με τα χέρια τους γυμνά έσκαψαν ξανά τη γη και πάνω στις στάχτες σήκωσαν τοίχους και τοποθέτησαν κεραμίδια. “Άραγες αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό ποτές..;”, έλεγε δακρυσμένος τότε ο Ανωγειανός πάνω στα χαλάσματα του σπιτιού του, δίνοντας με το βλέμμα του ο ίδιος την απάντηση. Αυτό το καθαρό, ανυπότακτο βλέμμα του βουνού. Όσο υπάρχουν Ανωγειανοί που μεγαλώνουν στον τόπο με τις αξίες και τα ιδανικά του, Ανώγεια θα υπάρχουν..Άλλη μια αποτυχία των Γερμανών κατακτητών κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Εδώ υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν για πάντα τα Ανώγεια..

“Μα από τη ρίζα του καημού, πετά η χαρά τα άνθη..
Και τραγουδούν οι άνθρωποι τον πόνο και τα πάθη..”

(Λευτ.Μπέρκης)