Άρθρο του Γιώργη Μπαγκέρη

Κυριακή 13 Αυγούστου 1944. Οι Ναζί εγκληματίες 73 χρόνια πριν ξεκινούν το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων. Χιλιάδες Ανωγειανοί παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς, μακριά από τις πατρογονικές τους εστίες,, δεκάδες άλλοι προστίθενται στον μακρύ κατάλογο των πεσόντων του χωριού στα καλέσματα διαχρονικά της Πατρίδας και γίνονται Αθάνατοι στις μνήμες μας. Από άκρη σε άκρη το χωριό, καίγεται και ανατινάζεται σε μια επιχείρηση που κράτησε μέχρι και τις αρχές του Σεπτεμβρίου. Πριν καεί φυσικά λεηλατείτε και οτιδήποτε αξίας πέφτει στα χέρια των Ναζί, που εκτός από εκτελέσεις αμάχων και ισοπεδώσεις ολόκληρων χωριών επιδίδονταν και σε κλοπές σαν γνήσιοι εγκληματίες, που αψηφούσαν κάθε πολεμικό δίκαιο.Πέντε “επειδή” πρόλαβαν οι αξιωματικοί των Γερμανών να συντάξουν για να δικαιολογήσουν την αποτρόπαια πράξη τους. Θα μπορούσαν να γράψουν μόνο ένα. “Επειδή δεν καταφέραμε σε καμιά περίπτωση του πολέμου να υποδουλώσουμε και να κλονίσουμε το πατριωτικό φρόνημα των Ανωγειανών, διατάζομε την ισοπέδωση τούτων και την εκτέλεση όποιου άνδρα βρεθεί σε απόσταση ενός χιλιομέτρου…”. Πέντε “επειδή” συνέταξαν αλλά όλα περικλείονται στην προηγούμενη πρόταση.

Επέλεξαν την Κυριακή και έφτασαν στο χωριό νωρίς το πρωί με την πίστη ότι θα βρουν αντάρτες στο χωριό που θα ήθελαν ίσως να εκκλησιαστούν και να τους εκτελέσουν. Ευτυχώς τις τελευταίες ώρες οι άντρες αντάρτες είχαν καταφύγει προς το βουνό και αποφύγαμε τις ομαδικές εκτελέσεις.Πολλοί ήταν αυτοί όμως που βρήκαν τραγικό θάνατο εκείνες τις ημέρες και θάφτηκαν στα αποκαΐδια των σπιτιών τους καθώς αρνήθηκαν να τα εγκαταλείψουν, ενώ αρκετοί εκτελέστηκαν στα πέριξ του χωριού και στις 3 εβδομάδες του Ολοκαυτώματος. Χωρίς έλεος, χωρίς κανένα σεβασμό από τους Ναζί που εκτελούσαν και χλεύαζαν γέρους και ανήμπορους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η εκτέλεση του γέροντα Νικολάου Αεράκη στο σπίτι του όπου στη συνέχεια τοποθέτησαν δίπλα στη σορό του δυο γουρούνα για να τον χλευάσουν. Βαρβαρότητα. Αηδία, για το ανθρώπινο είδος και όπως αυτό γελοιοποιήθηκε από τους Γερμανούς αξιωματικούς και στρατιώτες που στην εκπαίδευση τους στα Ες-Ες έμαθαν πρωτίστως να μη σέβονται την ανθρώπινη ζωή, τους γέροντες, τις μανάδες και τα παιδιά. Ένας στρατός βαρβάρων..

Για 23 μέρες οι Γερμανοί έφταναν στα Ανώγεια νωρίς το πρωί. Χωρίζονταν σε ομάδες. Κατέγραφαν κάθε οικία και αφού πρώτα την λεηλατούσαν κλέβοντας οτιδήποτε πολύτιμο υπήρχε μέσα, μετά την έκαιγαν. Στο τέλος τοποθετούσαν δυναμίτη και την ανατίναζαν εκ θεμελίων. Για τα κλοπιμαία χρησιμοποιούσαν άντρες από το χωριό και τις γύρω περιοχές για να τους τα μεταφέρουν μέχρι τα Σείσαρχα. Άντρες που όταν δεν τους χρειάζονταν άλλο να τους κάνουν τις μεταφορές τους, τους εκτέλεσαν. 31 άντρες εκτέλεσαν στα Σείσαρχα, αγωγιάτες. Αθώους! Τι βαρβαρότητα και τούτη! Για μήνες μετά το Ολοκαύτωμα το χωριό μύριζε, μπαρούτι, θάνατο και κάπνα από τη δράση των Ναζί. 940 σπίτια παραδίδονται στα χέρια τους και ισοπεδώνονται, κόποι μιας ζωής καταστρέφονται και οι Ανωγειανοί που έστησαν με αίμα και ιδρώτα το σπιτικό τους σε ένα άγονο αλλά όμορφο τόπο, βλέπουν την καταστροφή ανήμποροι να αντιδράσουν εκείνες τις στιγμές. Μέσα σε διάστημα μόλις 120 ετών τα Ανώγεια ισοπεδώνονται ολοκληρωτικά για τρίτη φορά. Δυο από τους Τούρκους και τώρα από τους Γερμανούς. Οι Ανωγειανοί εκείνες τις ημέρες πρόσφυγες στα γύρω χωριά που φιλόξενα τους υποδέχτηκαν και τους περιέθαλψαν, είχαν στο μυαλό τους την απόγνωση και το δράμα της καταστροφής της περιουσίας τους. Μα περισσότερο από όλα στο μυαλό τους και το βλέμμα τους είχαν ήδη τη σπίθα, εκείνη τη φλόγα και τη σιγουριά, ότι ότι καιρός και να περάσει θα γυρίσουν πίσω. Και θα το οικοδομήσουν ξανά. Θα τα ξανακάνουν Ανώγεια, όπως τα έκαναν και οι παππούδες τους επί Τουρκοκρατίας. Αυτό ήταν το χρέος τους στη ράτσα. Το χρέος τους στις επόμενες γενιές, στα παιδιά και τα εγγόνια τους..

“Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια..
Πως τρεις φορές το κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια..”

(Αρ.Χαιρέτης)

Αδούλωτο πνεύμα, αδούλωτη ψυχή, φωτεινό το βλέμμα των Ανωγειανών ακόμα και στις χειρότερες στιγμές της ζωής τους. Πως αλλιώς άλλωστε; Μεγάλωσαν με το βλέμμα τους να ατενίζει τον Ψηλορείτη, τις ιερές πέτρες, τις απάτητες βουνοκορφές που οι πρόγονοι πρώτοι πάτησαν αιώνες πριν  και είπαν εδώ θα στήσουμε το δικό μας σπιτικό. Μα στις πέτρες, στα βουνά, στα άγονα χώματα; Εδώ, η ψυχή είναι ελεύθερη, εδώ το πνεύμα ακονίζεται. Εδώ η σκέψη είναι καθαρή. Εδώ η καρδιά θα σπαρταρά και θα χτυπά ελεύθερα και δυνατά. Στα ψηλά θα χτίσουμε τη δική μας Άνω γη είπαν όχι για να κοιτάζουμε τους υπόλοιπους από ψηλά, αλλά για να θέτουμε τους στόχους της ανθρώπινης ράτσας να μένει ψηλά, να κοιτάζει ψηλότερα και να θέτει στόχους να πατήσει τις επόμενες κορυφές. Το χρέος στη ράτσα σύμφωνα και με τον Νίκο Καζαντζάκη.

“Εδώ η πέτρα σου μιλεί και ο Βοριάς σου γνέφει..
Εκείνος που τα αφρουκαστεί, ελπίδες μόνο θρέφει..”

(Λευτ.Μπέρκης)

Εδώ βρισκόμαστε και εμείς, 73 χρόνια μετά την καταστροφή με χρέος να τιμάμε και να σεβόμαστε εκείνους τους ήρωες του Αυγούστου του 1944. Τους άντρες αντάρτες που πολέμησαν, τις γυναίκες ηρωίδες Μάνες που κράτησαν την οικογένεια δυνατή, τους ηλικιωμένους που είχαν γαλουχήσει τα παιδιά τους στον δρόμο της τιμής, της αξίας και του αγώνα. Την ατελείωτη λίστα πεσόντων, των αθανάτων ηρώων που με το αίμα τους πότισαν το δέντρο της Ελευθερίας. Όλους όσοι που με τα χέρια τους γυμνά έσκαψαν ξανά τη γη και πάνω στις στάχτες σήκωσαν τοίχους και τοποθέτησαν κεραμίδια. “Άραγες αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό ποτές..;”, έλεγε δακρυσμένος τότε ο Ανωγειανός πάνω στα χαλάσματα του σπιτιού του, δίνοντας με το βλέμμα του ο ίδιος την απάντηση. Αυτό το καθαρό, ανυπότακτο βλέμμα του βουνού. Όσο υπάρχουν Ανωγειανοί που μεγαλώνουν στον τόπο με τις αξίες και τα ιδανικά του, Ανώγεια θα υπάρχουν..Άλλη μια αποτυχία των Γερμανών κατακτητών κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Εδώ υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν για πάντα τα Ανώγεια..

“Μα από τη ρίζα του καημού, πετά η χαρά τα άνθη..
Και τραγουδούν οι άνθρωποι τον πόνο και τα πάθη..”

(Λευτ.Μπέρκης)

Συνολικά 141 Ανωγειανοί είναι οι επίσημοι καταχωρημένοι στα αρχεία ως νεκροί ή εξαφανισθέντες στη διάρκεια του Αλβανικού Πολέμου αλλά και της Κατοχής την περίοδο 1941-44. Με σεβασμό, ευγνωμοσύνη και περηφάνια η Ανωγή σας παραθέτει όλα τα ονόματα των ηρώων προγόνων μας που χάθηκαν στον βωμό της Λευτεριάς:

Νεκροί Αλβανικού πολέμου

1)  Βρέντζος Δημάρατος Εμμανουήλ

2) Βρέντζος Γεώργιος Εμμανουήλ

3)Δακανάλης Εμμανουήλ Γεωργίου

4) Δακανάλης Κωνσταντίνος Γεωργίου

5) Δραμουντάνης Γεώργιος Αντωνίου

6)Δραμουντάνης Βασίλειος Ιωάννη

7)Καραμπίνης Γεώργιος Χαραλάμπη

8)Κεφαλογιάννης Μενέλαος Ιωάννη

9)Κεφαλογιάννης Κλέαρχος Γεωργίου

10)Κουτεντάκης Κωνσταντίνος Παύλου

11)Μανουράς Εμμανουήλ Ζαχαρία

12)  Μανούσος Κλέαρχος Ιωάννη

13)Μπέρκης Γεώργιος Ιωάννη

14)Νιώτης Αντώνιος Δημητρίου

15)Πλεύρης Γεώργιος Βασιλείου

16)Σκουλάς Κωνσταντίνος Εμμανουήλ

17)Σκουλάς Ευάγγελος Γεωργίου

18)Συκιώτης Κωνσταντίνος Νικολάου

19)Κεφαλογιάννης Αντώνιος Γεωργίου

Νεκροί και εξαφανισθέντες Κατοχής (1941-44)

1)Αεράκης Νικόλαος Εμμανουήλ

2)Αεράκης Ανδρέας Ιωάννη

3)Βλατά Ελένη Γεωργίου

4)Βογιατζής Εμμανουήλ Γεωργίου

5)Βουιδάσκης Βασίλειος Κωνσταντίνου

6)Βρέντζος Μιχάλης Βασιλείου

7)Βρέντζος Βασίλειος Νικολάου

8)Βρέντζος Ιωάννης Βασιλείου

9)Βρέντζος Μιχαήλ Βασιλείου

10)Βρέντζος Εμμανουήλ Χαραλάμπη

11)Βρέντζος Ιωάννης Χαραλάμπη

12)Βρέντζος Βασίλειος Εμμανουήλ

13)Δακανάλης Γεώργιος Εμμανουήλ

14)Δραμουντάνης Ιωάννης Στεφάνου

15)Δραμουντάνης Βασίλειος Ιωάννη

16)Δραμουντάνης Εμμανουήλ Νικολάου

17)Δραμουντάνης Γεώργιος Βασιλείου

18)Καβλέντη Αγάπη Εμμανουήλ

19)Καβλέντης Νικόλαος Εμμανουήλ

20)Καβλέντης Βασίλειος Κωνσταντίνου

21)Καλλέργης Γεώργιος Δημητρίου

22)Καλλέργης Μιχαήλ Αντωνίου

23)Καλλέργης Εμμανουήλ Γεωργίου

24)Καλλέργης Γεώργιος Σπυρίδωνος

25)Καλλέργης Εμμανουήλ Γεωργίου

26)Καλομοίρης Κωνσταντίνος Δημητρίου

27)Καλομοίρης Γεώργιος Δημητρίου

28)Καλομοίρης Δημήτριος Ιωάννη

29)Καλομοίρης Ιωάννης Δημητρίου

30)Καραμπίνης Χαράλαμπος Ιωάννη

31)ΚαραΪσκου Ειρήνη Γεωργίου

32)Κεφαλογιάννης Βασίλειος Εμμανουήλ

33)Κεφαλογιάννης Χαράλαμπος Δημητρίου

34)Κεφαλογιάννης Κωνσταντίνος Γεωργίου

35)Κοκοσάλη Αμαλία Ιωάννη

36)Κοκοσάλης Ανδρέας Σαρακηνού

37)Κοκοσάλης Εμμανουήλ Νικολάου

38)Κοκοσάλης Νικόλαος Γεωργίου

39)Κονιός Ιωάννης Γεωργίου

40)Κοντόκαλος Κωνσταντίνος Γεωργίου

41)Κουβίδης Μιχαήλ Βασιλείου

42)Κουνάλης Ευάγγελος Θεόδωρου

43)Κουνάλης Αριστομένης Βασιλείου

44)Κουνάλης Βασίλειος Εμμανουήλ

45)Κουνάλης Μιχαήλ Εμμανουήλ

46)Κουνάλης Εμμανουήλ Ιωάννη

47)Κουτάντος Σωκράτης Κωνσταντίνου

48)Κουτάντος Ιωάννης Κωνσταντίνου

49)Κουτεντές Ιωάννης Νικολάου

50)Μαγούλιος Κωνσταντίνος Δράκου

51)Μανουράς Ιωάννης Εμμανουήλ

52)Μανουράς Εμμανουήλ Ζαχαρία

53)Μανουράς Ιωάννης Σταύρου

54)Μανουράς Ευγένιος Ζαχαρία

55)Μανουράς Μενέλαος Μιχαήλ

56)Μανουράς Νικόλαος Γεωργίου

57)Μανουράς Βασίλειος Σταύρου

58)Μανουράς Ιωάννης Ζαχαρία

59)Μαυρογιάννης Εμμανουήλ Ιωάννη

60)Μαυρόκωστας Βασίλειος Μιχαήλ

61)Ξετρύπης Εμμανουήλ Ιωάννη

62)Ξημέρης Ιωάννης Εμμανουήλ

63)Ξυλούρης Βασίλειος Κωνσταντίνου

64)Ξυλούρης Ιωάννης Βασιλείου

65)Ξυλούρης Στέφανος Εμμανουήλ

66)Ξυλούρης Κωνσταντίνος Γεωργίου

67)Ξυλούρης Ιωάννης Νικολάου

68)Ξυλούρης Ανδρέας Μιχαήλ

69)Ξυλούρης Εμμανουήλ Ιωάννη

70)Ξυλούρης Ιωάννης Κωνσταντίνου

71)Παπαδιός Γεώργιος Μιχαήλ

72)Παπαδιός Στυλιανός Ανδρέα

73)Παπαδιός Ιωάννης Στυλιανού

74)Παπαδιός Εμμανουήλ Στυλιανού

75)Παπαδιός Εμμανουήλ Μιχαήλ

76)Παπαδιός Νικόλαος Ανδρέα

77)Πασπαράκης Δημήτριος Ιωάννη

78)Πασπαράκη Ευαγγελία Ιωάννη

79)Πατάρης Δημήτριος Γεωργίου

80)Πατραμάνης Εμμανουήλ Νικολάου

81)Πατραμάνη Ελένη Γεωργίου

82)Πετροκόπος Κωνσταντίνος Νικολάου

83)Πλεύρης Γεώργιος Μιχαήλ

84)Σαλούστρος Εμμανουήλ Χαράλαμπου

85)Σαλούστρος Αρίστος Ζαχαρία

86)Σαλούστρος Εμμανουήλ Ιωάννη

87)Σαλούστρου Αικατερίνη Ιωάννη

88)Σαλούστρου Ειρήνη Αναστασίου

89)Σαλούστρος Βασίλειος Δημητρίου

90)Σαλούστρος Αλκιβιάδης Δημητρίου

91)Σκουλάς Γεώργιος Βασιλείου

92)Σκουλάς Γεώργιος Αθανασίου

93)Σκουλάς Νικόλαος Κωνσταντίνου

94)Σκουλάς Αθανάσιος Γεωργίου

95)Σκουλάς Κωνσταντίνος Γεωργίου

96)Σκουλά Όλγα Εμμανουήλ

97)Σκουλά Ανδρονίκη Μιχαήλ

98)Σκουλάς Εμμανουήλ Μιχαήλ

99)Σκουλάς Χαράλαμπος Ιωάννη

100)Σκουλάς Μύρων Γεωργίου

101)Σκουλάς Χαράλαμπος Γεωργίου

102)Σκουλάς Κωνσταντίνος Ιωάννη

103)Σκουλάς Μιχαήλ Χαραλάμπη

104)Σκουλάς Ευάγγελος Κωνσταντίνου

105)Σμπώκος  Γεώργιος Εμμανουήλ

106)Σμπώκος Θεόδωρος Εμμανουήλ

107)Σμπώκος Κωνσταντίνος Βασιλείου

108)Σουλτάτος Μιχαήλ Γεωργίου

109)Σπαχής Ιωάννης Βασιλείου

110)Σπαχή Αφροδίτη Κωνσταντίνου

111)Σπιθούρης Ελευθέριος Ανδρέα

112)Σπιθούρης Γεώργιος Αντωνίου

113)Σταυρακάκης Κωνσταντίνος Σπυρίδωνος

114)Σταυρακάκης Ιωάννης Ιωσήφ

115)Σταυρακάκης Γεώργιος Κωνσταντίνου

116)Σταυρακάκης Ιωάννης Κωνσταντίνου

117)Τουπής Χαράλαμπος Εμμανουήλ

118)Τουπής Εμμανουήλ Αναστασίου

119)Φασουλάς Εμμανουήλ Γεωργίου

120)Χαιρέτης Εμμανουήλ Αναστασίου

121)Χαιρέτης Κωνσταντίνος Γεωργίου

122)Χαχλιούτης Κωνσταντίνος Γεωργίου

Πηγή: Βιβλίο Γεωργίου Σμπώκου  “Ανώγεια – Η Ιστορία μέσα από τα τραγούδια”

Το Εργαστήρι Γνώσης της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου, σε νέα εκδήλωση τον φετινό Αύγουστο, παρουσιάζει το ερχόμενο Σάββατο 12 Αυγούστου στις 8 μ.μ στην πλατεία “Μεϊντάνι” την ιστορία των Ελληνικών οχημάτων. Την παρουσίαση θα κάνει ο κ.Γιώργος Κουδουμάς, μηχανικός οχημάτων Τ.Ε

Λίγα λόγια για τον Γιώργο Κουδουμά.

Γεννήθηκε το 1965 στο Καινούργιο Χωριό της τότε Επαρχίας Πεδιάδος από γονείς αγρότες.

Αποφοίτησε το 1983 από το 1^ο Λύκειο Ηρακλείου (Καπετανάκειο) και πήρε πτυχίο το 1987 από το ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας από το τμήμα Μηχανολογίας Οχημάτων,συνέχισε τις σπουδές του κάνοντας παιδαγωγικό στην ΑΣΠΑΙΤΕ.

Έχει εργαστεί στο χώρο του αυτοκινήτου σε αρκετές αντιπροσωπείες HONDA-MITSUBISHI-VOLVO-CITROEN-FIAT-GOODYEAR αποκτώντας σημαντική εμπειρία ενώ από το 2002 ως σήμερα εργάζεται στην τεχνική εκπαίδευση, στη δευτεροβάθμια – ΕΠΑΛ, στη μεταδευτεροβάθμια- ΙΕΚ και στην τριτοβάθμια – ΤΕΙ Κρήτης. Παράλληλα εκπονεί σεμινάρια στους επαγγελματίες Μηχανικούς και Ηλεκτρολόγους οχημάτων.

Στο παρελθόν ήταν ο πρώτος που διατηρούσε συστηματικά στήλη με θέμα το αυτοκίνητο και τη μοτοσυκλέτα στην εφημερίδα ΤΟΛΜΗ και παράλληλα ραδιοφωνική εκπομπή με το ίδιο θέμα.

Είναι παντρεμένος με την Ελευθερία Λαρεντζάκη διοικητική υπάλληλο στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και έχουν αποκτήσει δύο παιδιά.

____________________________________________________________________

 Λίγα λόγια για την ιστορία των Ελληνικών Οχημάτων.

Είναι μια ιδέα του Γιώργου Κουδουμά και του Μηχανολόγου συναδέλφου του Μιχάλη Σχοιναράκη και δόθηκε σαν ομαδική εργασία στους μαθητές του 4^ου Εσπερινού ΕΠΑΛ Ηρακλείου, οι οποίοι την εκπόνησαν με την καθοδήγηση των καθηγητών τους.

Η πρώτη παρουσίαση έγινε στο 4 ΕΠΑΛ από τους εκπαιδευτικούς Μιχάλη Σχοιναράκη και Γιώργο Κουδουμά.

Η ιστορία των Ελληνικών Οχημάτων έχει σαν στόχο να αναδείξει την πρωτοπορία των Ελλήνων σχεδιαστών και κατασκευαστών κινητήρων και οχημάτων και να θίξει τις αιτίες που αυτή η δυναμική βιομηχανία δεν υπάρχει πια.

Παράλληλα φέρνει στο φως τις σημερινές δυνατότητες των εφευρετικών Ελλήνων με προτάσεις που ξεπερνούν την παγκόσμια βιομηχανία αυτοκινήτου.

Η προσέγγιση του θέματος είναι απλή και μπορεί να το παρακολουθήσει κάθε ένας πολίτης ανεξάρτητα από το επίπεδο των τεχνικών του γνώσεων.

“Το χωριό ισοπεδωμένο. Δρόμοι δεν υπήρχαν. Δρόμοι ήταν ανοιχτοί, καινούριοι δρόμοι πάνω από τα χαλάσματα. Ξεπετιούντανε κρεατόμυγες να σε φάνε.Έβλεπες τα σκυλιά τόσανε στο πάχος, να τρώνε πτώματα.Έβλεπες κατσίκες, σκύλους και βόδια ακόμα σκοτωμένα μέσα στο χωριό.Άναβαν δεξά ζερβά,ρούχα, ξύλα και εγροίκας μια μπόχα, μια βρώμα κι απ’ όπου κι αν είχε στραφείς έβλεπες ερείπια, χάλια. Και λέω..Άραγες, αυτό το χωριό, θα ξαναγίνει χωριό ποτές..; Αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό πάλι;…”

Αποσπάσματα από την Κινηματογραφική Καταγραφή της σύγχρονης ιστορίας των Ανωγείων (1900-1945) «Ο ΉΧΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ»Σενάριο Σκηνοθεσία Λευτέρης Χαρωνίτης

© Παραγωγή Δήμος Ανωγείων 2010

Στ’ Ανώγεια σε γειτονικά σπίτια, βρίσκονταν ανήμπορα στο κρεβάτι δυο ξαδέρφια. Ο Γιάννης και ο Κώστας Ξυλούρης. Χτυπήθηκαν από τη μοίρα σε νεαρή ηλικία. Είχαν σπάσει σε ατυχήματα την σπονδυλική τους στήλη. Ο Γιάννης στο βουνό και ο Κώστας όταν προσπαθούσε να φορτώσει ένα γάιδαρο. Πριν τον πόλεμο.Όταν οι Γερμανοί τον Αύγουστο του 1944 αποφάσισαν να διώξουν τα γυναικόπαιδα από τ’Ανώγεια, δεν επέτρεψαν να μείνουν κοντά οι αδερφές τους για να τους φροντίζουν. Κι όχι μόνο αυτό. Σκότωσαν τα παλικάρια και κατόπιν ανατίναξαν τα σπίτια τους. Έτσι πέτρες, ξύλα και κορμιά έγιναν ένα. Οι Ξυλούρηδες, ο Γιάννης και ο Κώστας πέρασαν στην αιωνιότητα. Για να θυμίζει η θυσία τους τη νέα τάξη πραγμάτων και πως την εννοούσαν οι δυνάμεις του άξονα. Για να θυμίζει σήμερα η θυσία τους, την θέση που κατείχαν πανανθρώπινες αξίες όπως σεβασμός, αξιοπρέπεια, πολιτισμός, στη σκέψη των κατακτητών Γερμανών.

Αφήγηση Νίκη Ξυλούρη-Καλομοίρη (κουνιάδα του Γιάννη Ξυλούρη ενός από τους δυο Ξυλούρηδες της ιστορίας):

“Μας πήρανε από παέ οι Γερμανοί, μας εμαζέψανε και μας επήγανε στο σχολείο στο Αρμί. Μας επήρανε από κια όλα τα γυναικόπαιδα και μας επήγανε στο Γενή Γκαβέ και μας εδιακλαδώσανε και εμοιραστήκαμε στα χωριά προς το Πέραμα. Εγώ τότε, όταν κατεβαίναμε στο Πέραμα εβρήκα ευκαιρία και έφυγα από τση Γερμανούς. Μου κλουθούσανε και δυο τρεις άλλες κοπελιές. Τονέ ξεφύγαμε, επιάσαμε τα βουνά κι εβγήκαμε εις το Χουμέρι. Από το Χουμέρι εβγήκαμε στον Άγιο Ιωάννη και μετά στα Ζωνιανά. Από τα Ζωνιανά ξετρυπήσαμε στη περιοχή του χωριού μας στη Σπαθαριά. Εγώ ήμουνε κοπελοπούλα. Στη Σπαθαριά εβρήκαμε κι άλλους χωριανούς μας, τον άντρα μου, το Διαμαντή και άλλους. Ο κουνιάδος μου ο Ιωάννης Ξυλούρης του Νικολάου ή Κίτρης τον αφήκανε οι κουνιάδες μου στο κρεβάτι. Αυτός πριν τον πόλεμο εβόσκευε στα βουνά. Έβλεπε τση κατσίκες. Εξάπλωσε σε ένα χαράκι και φαίνεται πως εγύρισε εκεί που κοιμούντανε και έτσι που γύρισε έκανε πέζα (δάμακα, δετάρι) και γκρεμίστηκε. Έσπασε τη μέση του. Γιατροί τότε ορθοπεδικοί και μέσα δεν εβρίσκουντανε. Και μια πραχτική η Μαριόρα του ‘πε:Θα κείτεσαι στο κρεβάτι ανάσκελα και ίσως να σε βοηθήσει ο Θεός να σταθείς στα πόδια σου. Αλλά αυτός εκοίτουντανε πολλά χρόνια..

“Μέσα στους Γερμανούς ήταν και Γκεσταμπίτες…”

Όταν μας εμαζέψανε φύγανε κι οι αδερφήδες του. Οι Γερμανοί τση βγάλανε όξω κι εφήκαντονε στο κρεβάτι. Ο Γιάννης ακίνητος. Και στο διπλανό σπίτι ήτανε στο κρεβάτι και ο ξάδερφος του ο Κώστας Ξυλούρης του Γεωργίου ή Κίτρης. Κι ο ένας στο κρεβάτι κι ο άλλος. Την ίδια πάθηση είχε και ο Κώστας. Εφόρτωνε ξύλα στο γάιδαρο, πριν τον πόλεμο.Έτσα που φόρτωνε έβαλε το σκοινί στο σκαρβέλι. Πιάνει το φόρτωμα με τα δόντια του για να το σύρει. Σπα το σκαρβέλι και πέφτει με την πλάτη. Έσπασε κι αυτός την σπονδυλική του στήλη όπως και ο ξάδερφος του ο Γιάννης. Κι εκείτουντανε κι αυτός. Ήτανε και συνομήλικοι. Δεκαφτά-δεκαχτώ χρονών.Μας ελαλούσανε οι Γερμανοί και μας εβγάλανε όξω από το χωριό και εμείνανε τα παιδιά στο κρεβάτι στα σπίτια ντως. Αρχίξανε και καίγανε οι Γερμανοί το χωριό. Μέσα στους Γερμανούς ήτονε και γκεσταμπίτες και μπήκανε στο σπίτι του Γιάννη Ξυλούρη. Αυτός φαίνεται γνώρισε κανένα. Αυτό το συμπέρασμα έβγαλε ο άντρας μου. Και θα του ‘πένε ο Γιάννης του γκεσταμπίτη που μωρέ θα πας δε θα γυρίσει η εποχή; Ο άλλος σου λέει αυτός με γνώρισε εδά και πρέπει να τονέ ξεβγάλω. Και του παίζει δυο πυροβολισμούς στο στήθος και μετά ανατινάξανε το σπίτι και τονέ πλάκωσε.

“Τον ξέθαψαν για να τον θάψουν…”

Ο άντρας μου έβγαινε στο Βενέρι με τον Διαμαντή και με τον Μπαμπακιό. Τότε ήρθε ο Μπαμπακιός για να θάψει το κοπέλι του που το ‘χανε σκοτώσει οι Γερμανοί. Ήρθε κι ο άντρας μου ο Γιώργης ο Ξυλούρης για να ξεχώσει τον αδερφό του. Επήγε με τον Διαμαντή. Βγάνουνε τση πέτρες, τονέ βρίσκουνε και παίρνουνε μια κουβέρτα και τονέ βάνουνε να τόνε πάνε στο νεκροταφείο. Και τότε είδε τση σφαίρες πως τον είχανε σκοτωμένο. Εφύγανε μετά και οι Γερμανοί τση προλάβανε από το Κατσιπρομούρη και από το δέτη του Τσουρολιό και από τα Σπιθουριανά.. Τόσε βάνανε αλλά εμπήκανε στο ρυάκι και τόσε φύγανε.Τον Κώστα το Ξυλούρη δεν τον βγάλανε από το γκρεμισμένο σπίτι. Δεν επρολάβανε.Μετά που φύγανε οι Γερμανοί ήρθανε τα αδέρφια του κι ο Κιτρογιάννης και επολεμήσανε και τονε βγάλανε κι αυτόν. Οι Γερμανοί δεν τα σεβαστήκανε τα παιδιά. Στο κρεβάτι που κείτουντανε κι οι δυο κακό θέλα τόσε κάνουνε τω Γερμανώ; Εφοβηθήκανε δυο ανάπηρα παιδιά; Κι όμως τα σκοτώσανε και εγκρεμίσανε τα σπίτια ντως και τση πλακώσανε.. Γιατί;

Κυριακή 13 Αυγούστου. Εκδηλώσεις μνήμης για την 73η επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων από τους Γερμανούς  με την τιμητική παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Κυρίου Προκοπίου Παυλοπούλου. Ο κ.Παυλόπουλος θα φτάσει στα Ανώγεια στις 10.30 π.μ όπου θα τελεστεί Επίσημη δοξολογία στον Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου. Στις 11 π.μ Επιμνημόσυνος δέησις στην πλατεία “Αρμί”. Εκφώνηση του πανηγυρικού της ημέρας από τον φιλόλογο κ.Δημήτρη Σαλούστρο (Ζαϊμης) με τίτλο “Το ποινικό δικαίωμα στο φως”. Η Μαρίνα Δακανάλη θα τραγουδήσει απόσπασμα από το τραγούδι της Ειρήνης Αναγνωστάκη “Ω! Παναγιά μου Ανωγειανή”.

Στις 12 μ.μ η τελετή ανακήρυξης του κ.Παυλόπουλου σε επίτιμου δημότη Ανωγείων στην αίθουσα των δημοτικών συμβουλίων.

Στη 1 μ.μ επίσκεψη στο Κέντρο Αρχαιολογικής Πληροφόρησης και ξενάγηση από την αρχαιολόγο Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη.

Στις 2 μ.μ επίσημο γεύμα προς τιμήν του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Στις 9.30 μ.μ στο θέατρο “Νίκος Ξυλούρης” οι “Μύθοι των Ανωγείων”. Ο Λουδοβίκος των Ανωγείων μέσα από τους μύθους και με ακριβούς συμπαραστάτες θα προσπαθήσει να ερμηνεύσει την ψυχή αυτού του λαού που πιο ψηλά από όλα βάζει τον Πολιτισμό, την υπερηφάνεια, την ελευθερία. Μαζί του μουσικοί  χορευτές και τραγουδιστές. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

Μια πορεία στην ιστορία των Ανωγείων μέσα από τους Μύθους της “Νεράιδας” του θεριού της Ζώμινθος, του Υάκινθου, της Βοσκοπούλας, του Αί Γιώργη.

Συμμετέχουν οι:Ψαραντώνης-Γιαλάφτης-Βασίλης Δραμουντάνης-Γιώργης Βρέντζος-Δημήτρης Ξυλούρης-Γιώργης Ρούλιος-Στέφανος και Βασίλης Χαιρέτης-Μαρίνα Δακανάλη-Αλίκη Ζωγράφου.

Αφήγηση:Νίκος Βρέντζος (Μπουργονίκος)

Στο χορό το “μυθικό” συγκρότημα Μαυρόκωστα-Σταυρακάκη και η σχολή χορού Φένιας Χαιρέτη και Παύλου Πωλιουδάκη.