Το δισέλιδο σε μορφή κόμικ που παρουσιάζουμε κυκλοφόρησε για πρώτη φορά από το περιοδικό VICTOR στις 6 Οκτωβρίου 1973 και αναφέρεται στην απαγωγή του Κράιπε, που αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες νίκες εναντίον των Ναζί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το μικρό αυτό διαμάντι σε κόμικ ανακάλυψε και έφερε ξανά στην δημοσιότητα πριν λίγες εβδομάδες ο Tom Sawford του patrickleighfermor.org από όπου και το αναδημοσιεύουμε . Μια σπάνια έκδοση που συνοπτικά περιγράφει την απαγωγή του Κράιπε με την ομάδα των θαρραλέων απαγωγέων να περνούν και από τον Ψηλορείτη για τη φυγάδευση του βοηθούμενοι από αρκετούς Ανωγειανούς πατριώτες!

Τι έγινε στις 26 Απριλίου 1944

Ο Χίτλερ δεν πίστευε στα αυτιά του. Κάθισε βαριά στην πολυθρόνα του. Στη “φωλιά των αετών” στον πύργο και στρατηγείο του στο Berchtesgaden στα χιονισμένα βουνά των Βαυαρικών Άλπεων. Με το ένα του χέρι χάιδεψε το αγαπημένο του λυκόσκυλο την Μπλόντι. Το άλλο το έφερε στο μέτωπο του και το έτριψε. Ζήτησε λίγο ουίσκι δίχως παγάκια από τον πιστό του υπηρέτη τον Χάιντς Λίγκε. Ήταν έτοιμος να καταρρεύσει. Ο Υποστράτηγος Karl Heinrich Georg Ferdinand Kreipe, ο οποίος για τη Wehrmacht ήταν ένας ζωντανός θρύλος, ένας αξιωματικός που πολεμούσε από τον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο και που στον Δεύτερο είχε διακριθεί και παρασημοφορηθεί για τις ικανότητες και το θάρρος του στο Ανατολικό μέτωπο, απήχθη από μια ντουζίνα ντόπιους Κρητικούς και Άγγλους κομάντο. 26 Απριλίου 1944…

Θα μπορούσε εύκολα να πρόκειται για σενάριο κάποιας καλογυρισμένης Χολιγουντιανής ταινίας. Θα μπορούσε κάποιος να ακούσει ή να διαβάσει την ιστορία και να μην πιστέψει λέξη. Θα έλεγε ότι τέτοια πράγματα δεν είναι δυνατόν να συμβούν ούτε στα παραμύθια με καλό τέλος, ούτε καν στις ταινίες του Χόλιγουντ. Και όμως ότι θα διαβάσετε όχι μόνο συνέβη αλλά είναι μια καταγεγραμμένη ιστορικά, πραγματικότητα.

Η απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε στην Κρήτη, τσάκισε το ηθικό των Γερμανών, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε οποιοδήποτε άλλο σημείο πολεμούσαν εκείνη τη στιγμή, και παράλληλα αναπτέρωσε το φρόνημα των λαών που μάχονταν ενάντια στους Ναζί. Όταν η είδηση, έφτασε μέχρι το Γερμανικό Επιτελείο Στρατού στο Βερολίνο αλλά και στα αυτιά του ιδίου του Χίτλερ, πως ένας μπαρουτοκαπνισμένος Γερμανός ταξίαρχος με ανδραγαθήματα στο Ανατολικό Μέτωπο, ο οποίος λίγες ημέρες πριν, είχε προαχθεί σε υποστράτηγο, απήχθη στην Κρήτη, Μετά από αυτό το γεγονός τίποτε δεν ήταν πλέον αδύνατον.

Το σχέδιο που επεξεργάζονταν οι Άγγλοι μήνες πριν την απαγωγή του Κράιπε, ήταν απλό και συνάμα περίπλοκο. Ένα σχέδιο γεμάτο κινδύνους και με πολύ μικρά ποσοστά επιτυχίας, εάν δεν υπήρχε άψογος συντονισμός κινήσεων. Ο Διοικητής της Κρήτης ο Γερμανός στρατηγός Μύλερ, γνωστός για τα εγκλήματα και τις θηριωδίες του σε βάρος του αδάμαστου κρητικού λαού, έπρεπε να απαχθεί, να μεταφερθεί σε συμμαχικό έδαφος και να πληρώσει για τα εγκλήματα του.

Όμως η τύχη δεν όρισε να είναι ο Μύλερ ο απαχθείς. Μια ξαφνική μετάθεση του και τη θέση του ως διοικητής στο νησί ανέλαβε ο ταξίαρχος Κράιπε. Ο οποίος μάλιστα προήχθη σε υποστράτηγο.

Τα πρόσωπα άλλαξαν όχι όμως και το σχέδιο. Αντί του Μύλερ, ο Κράιπε. Οι Εγγλέζοι έτριβαν τα χέρια τους. Ο Κράιπε ήταν πολύ γνωστός ανώτατος αξιωματικός της Wehrmacht. Το χτύπημα θα έκανε μεγαλύτερο θόρυβο…

Σε καθημερινή βάση, 24 ώρες το 24ωρο από απόσταση ασφαλείας, Άγγλοι κομμάντος ντυμένοι κρητικοί, αλλά και Κρητικοί που παρίσταναν τους βοσκούς παρακολουθούσαν και κατέγραφαν το πρόγραμμα του Διοικητή του νησιού. Από την ώρα που έφευγε από το σπίτι του το πρωί μέχρι την ώρα που επέστρεφε. Που πήγαινε ποιους συναντούσε, πόση ώρα έκανε το αυτοκίνητο του από το σπίτι στο στρατηγείο, ποιος οδηγούσε, που έκοβε ταχύτητα, πόσα αυτοκίνητα συνοδείας υπήρχαν. Οι κρητικοί είχαν γίνει η σκιά του.

Ως κατοικία του στρατηγού Κράιπε είχε επιλεγεί η βίλα ‘Αριάδνη’, απέναντι από τα ερείπια της αρχαίας Κνωσσού, πέντε περίπου χιλιόμετρα από το Ηράκλειο. Η βίλα είχε χτιστεί από τον ίδιο τον Άγγλο αρχαιολόγο Έβανς, που διενήργησε τις ανασκαφές για το ανάκτορο του βασιλιά Μίνωα. Για συμβολικούς λόγους ο Έβανς τότε, είχε χαρίσει στην βίλα το όνομα της κόρης του μυθικού βασιλιά. Στην μικρή κωμόπολη Άνω Αρχάνες, σε απόσταση 17 περίπου χιλιομέτρων από την βίλα, βρισκόταν το στρατηγείο του Κράιπε. Κατά την συνήθειά του, ο στρατηγός πήγαινε καθημερινά στο στρατηγείο του και επέστρεφε σπίτι του λίγο πριν τις 9 το βράδυ.

Οι λύσεις ήταν δύο. Η πρώτη να γίνει η απαγωγή μέσα στη βίλα Αριάδνη το βράδυ όταν ο Κράιπε θα αναπαυόταν και η δεύτερη να γίνει κατά τη διάρκεια που ο Κράιπε θα πήγαινε στο στρατηγείο του, δηλαδή στο δρόμο-εν κινήση. Είχε επιλεγεί μάλιστα και το ιδανικό σημείο. Μια δεξιά στροφή κατηφορική ,σε μια ερημιά της διαδρομής, όπου τα αυτοκίνητα αναγκαστικά έκοβαν ταχύτητα για να μην πέσουν στον γκρεμό. Δεξιά και αριστερά της στροφής υπήρχαν και άδεια αρδευτικά χαντάκια, ιδανικά για να κρυφτούν εκεί οι απαγωγείς. Η πρώτη λύση απορρίφθηκε εξ αρχής. Η Βίλα ήταν περιφραγμένη με τριπλή σειρά ηλεκτροφόρων συρμάτων και φυλασσόταν από μια ολόκληρη διμοιρία, που χρησιμοποιούσε ειδικά εκπαιδευμένα σκυλιά. Τα περίπολα ήταν τόσο πυκνά και οι επισκέψεις διαφόρων ανώτερων αξιωματικών τόσο συχνές, τους οποίους ασφαλώς συνόδευε η δική τους ομάδα φρούρησης, ώστε η παραμικρή κίνηση θα γινόταν άμεσα αντιληπτή.

Εμπνευστής του σχεδίου ήταν ο Βρετανός ταγματάρχης Πάτρικ Φέρμορ. Ένας αξιωματικός που λάτρευε την Κρήτη και οι Κρητικοί τον εμπιστεύονταν. Τον φώναζαν μάλιστα “Πάντυ” ή “Φιλεντεμ”, επειδή αγαπούσε το κρητικό αυτό τραγούδι. Ο Φιλεντέμ λοιπόν ανέλαβε να βρεί και να οργανώσει την ομάδα απαγωγής. Επέλεξε λοιπόν τον Λοχαγό William Stanley Moss, ο οποίος μιλούσε άψογα πολλές γλώσσες και την Γερμανική και ήταν άσσος στην οδήγηση. Είχε εκπαιδευτεί και σαν κομάντο. Επιλέχτηκαν ακόμη οι Μανώλης Πατεράκης, μέλος της τοπικής αντίστασης, που γνώριζε άπταιστα τα μονοπάτια και τα βουνά της Κρήτης, όπως και ο ανθυπολοχαγός Γιώργος Τυράκης από την Σάτα (γνωστός στην περιοχή ως Τυρογιώργης). Και οι δύο αυτοί Κρήτες είχαν εκπαιδευτεί στα σαμποτάζ στην Μέση Ανατολή.

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας εκπαίδευσης τους στη Μέση ανατολή, ο Πατεράκης είπε στον Φιλεντέμ να πάρει στην ομάδα και κάποιους άλλους κρητικούς που θα βοηθούσαν στην πραγματοποίηση του εγχειρήματος. Τους Γρηγόρη Χναράκη, Αντώνη Παπαλεωνίδα και Αντώνη Ζωιδάκη –όλοι εκπαιδευμένοι στην Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων (Special Operation Executive -SOE) Καΐρου, στον επιχειρησιακό κλάδο για την Ελλάδα, το Αιγαίο και την Βουλγαρία (Advance Force 133). Μετά το πέρας των προετοιμασιών, ο Φέρμορ μαζί με την αρχική ομάδα στάλθηκε μέσω Βεγγάζης στο Μπρίντεζι της Ιταλίας, ώστε λαμβάνοντας μέρος σε σύντομες καταδρομικές αποστολές να εξασκήσουν τις γνώσεις τους.

Η ομάδα έφτασε στη Κρήτη μια άσχημη νύχτα του χειμώνα του 44 και αμέσως οι αντάρτες του καπετάνιου Ζωγραφάκη, την οδήγησαν σε ασφαλή σπηλιά για να ξεκουραστεί και να ανασυνταχθεί. Στην ομάδα εντάχθηκε και ο εκπαιδευμένος σε σαμποτάζ Μιχάλης Ακουμιανάκης, γνωστός και ως Μίκυ. Την ομάδα που πλέον είχε μεγαλώσει θα βοηθούσαν στην περίπτωση που κάτι στράβωνε και δεχόταν επίθεση από Γερμανούς, οι άνδρες του καπετάνιου Μπαντουβά.

Ο Φιλεντέμ και ο Μος θα παρίσταναν τους Γερμανούς και θα σταματούσαν το opel kapitan του Κράιπε για κάποιο έλεγχο στην συγκεκριμένη στροφή. Το βράδυ πριν την απαγωγή ο Ακουμιανάκης συνάντησε την ομάδα. Μαζί του είχε σε ένα πακέτο 2 στολές στα μέτρα του Φιλεντέμ και του Μος. Του τις είχε παραδώσει ο πατριώτης Δημήτρης Μπαλαφούτης. Τις είχε ράψει ο αδερφός του, γνωστός ράφτης εκείνη την εποχή στο Ηράκλειο. Μάλιστα τα εθνόσημα των πηλικίων και κάποια διακριτικά των στολών τα κέντησε η μοδίστρα Αναστασία Ανδρικάκη, μια θαρραλέα γυναίκα που από νωρίς εντάχθηκε στην αντίσταση και στο ραφείο της είχε εγκατασταθεί το παράνομο Κέντρο Πληροφοριών των ανταρτών της περιοχής.

Στις 9.25 το βράδυ της 26η Απριλίου ο Κράιπε επέστρεφε από το στρατηγείο του. Ήταν ασυνόδευτος . Μόνο εκείνος και ο οδηγός του. Οι απαγωγείς είχαν ακροβολιστεί στα καθορισμένα σημεία του δρόμου. Ο Φέρμορ με τον Μος, φορώντας στολές δεκανέα της γερμανικής Στρατιωτικής Αστυνομίας, στάθηκαν στη μέση του δρόμου, υψώνοντας ένα σήμα STOP και ανάβοντας ένα κόκκινο φανάρι, ώστε να υπονοηθεί ότι επρόκειτο για συνηθισμένο έλεγχο ασφαλείας. Πράγματι το αυτοκίνητο ελάττωσε ταχύτητα και σταμάτησε μπροστά από τον ‘έλεγχο’. Ο Φέρμορ ζήτησε σε άψογα γερμανικά την ταυτότητα του στρατηγού και την άδεια κυκλοφορίας. Και πριν καλά καλά προλάβει ο Κράιπε να ξεκουμπώσει την τσέπη του για να επιδείξει το ντοκουμέντο που του ζητήθηκε, διαμαρτυρόμενος που ο δεκανέας δεν γνώριζε τον διοικητή του, ο Φέρμορ κόλλησε το πιστόλι του στο στήθος του Γερμανού, ανακοινώνοντάς του ταυτόχρονα ότι από εκείνη την στιγμή ήταν αιχμάλωτος των Βρετανών.

Η ορντινάντσα και οδηγός του Κράιπε έκανε να αντισταθεί αλλά ένα χτύπημα στο κεφάλι από τα άλλα μέλη της ομάδας που κατέφτασαν τον έριξε αναίσθητο. Με δυσκολία έδεσαν τον Στρατηγό που χτυπιόταν και αντιστεκόταν τον φίμωσαν και τον έριξαν στο πάτωμα του αυτοκινήτου. Ο Μος πήρε θέση στο τιμόνι του Opel, δίπλα του κάθισε ο Φέρμορ στην θέση του συνοδηγού, ενώ οι Πατεράκης, ο Τυράκης και ο Σαβιολάκης πίσω και ξεκίνησαν όλοι μαζί παίρνοντας τον δρόμο για την Κνωσσό.

Ο Ακουμιανάκης πήγε στο Ηράκλειο και άρχισε να διαδίδει φήμες για την απαγωγή που θα παραπλανούσαν του Γερμανούς και θα έδιναν τον απαραίτητο χρόνο στην ομάδα να διαφύγει. Επίσης, επειδή φοβόντουσαν αντίποινα των Γερμανών σε βάρος ντόπιων κατοίκων, φρόντισαν οι ειδήσεις που θα διέδιναν να μην εμπλέκουν τους Κρήτες, αλλά μόνο ξενόφερτες βρετανικές ομάδες κομάντος.

Κάθε λεπτό που περνούσε η τύχη έπαιζε παιχνίδια στους απαγωγείς. Έτσι μετά από κάποιες στροφές στο δρόμο προς την Κνωσσό, το opel kapitan με τη σημαία του στρατηγού στα φτερά του, αλλά με τους απαγωγείς και τον στρατηγό δεμένο και φιμωμένο μέσα, έπεσε σε μπλόκο. Ο Μος αντέδρασε ψύχραιμα. Μείωσε ταχύτητα και επέτρεψε στους ελεγκτές να παρατηρήσουν την σημαία του στρατηγού στα μπροστινά φτερά, οπότε χαιρέτησαν και τους άφησαν να περάσουν. Αργότερα, ενώ έφτασαν έξω από την βίλα του Κράιπε, ο Μος κόρναρε ώστε να καταλάβουν οι σκοποί ότι δεν θα έμπαιναν μέσα, αλλά θα συνέχιζαν προς το Ηράκλειο.

Εκεί, αναγκασμένοι να διασχίσουν μια από τις κεντρικότερες λεωφόρους της πόλης, πέρασαν μπροστά από τον κινηματογράφο του Παυλικάκη, που μόλις είχε σχολάσει. Παντού περπατούσαν Γερμανοί στρατιώτες και αξιωματικοί, αλλά ο Μος διατήρησε την ψυχραιμία του και κόρναρε επανειλημμένως, ώστε να τραβηχτούν στην άκρη. Πράγματι, όσοι έβλεπαν την σημαία του αυτοκινήτου παραμέριζαν και στέκονταν προσοχή, χαιρετώντας στρατιωτικά τον υποτιθέμενο στρατηγό. Ο Φέρμορ νηφάλιος, χωμένος βαθιά στο πηλίκιο του Κράιπε, ανταπέδιδε κλίνοντας αργά το κεφάλι του.

Αλλά στην Χανιόπορτα, την δυτική έξοδο της πόλης, όπου υπήρχαν αποθήκες πυρομαχικών, η φρουρά ήταν και ενισχυμένη και σχολαστική στους ελέγχους της. Μόνο το θράσος των Βρετανών κομάντος ήταν ικανό να τους χαρίσει την σωτηρία, καθώς ο σκοπός πλησίαζε με το φανάρι του προτεταμένο. Τότε ο Φέρμορ, υποδυόμενος τον αγανακτισμένο στρατηγό που τον χασομερούν με τυπικές διαδικασίες, διαμαρτυρήθηκε για την καθυστέρηση και διέταξε τον οδηγό του (τον Μος) να συνεχίσει. Ο Γερμανός σκοπός του φυλακίου απλά παραμέρισε και στάθηκε προσοχή.

Συνολικά το αυτοκίνητο του στρατηγού με τους Άγγλους απαγωγείς και τον ίδιο τον Κράιπε δεμένο και φιμωμένο, πέρασε από 22!!! μπλόκα Γερμανών. Σε όλα οι αξιωματικοί και οι φαντάροι, παραμέρισαν και χαιρέτησαν σε στάση προσοχής και με το χέρι υψωμένο τον “Διοικητή” της Κρήτης. Κάποια στιγμή έφτασαν στον όρμο των Σεισών (σημείο που οι Γερμανοί πίστευαν ότι τα συμμαχικά υποβρύχια άφηναν ή παραλάμβαναν κόσμο και πολεμοφόδια). Εκεί άφησαν το αυτοκίνητο. Προκειμένου να ελαχιστοποιήσουν τα αντίποινα των Γερμανών στον ντόπιο πληθυσμό, άφησαν στο αυτοκίνητο Αγγλικά διακριτικά αλλά και μια επιστολή που έλεγε ότι τον Κράιπε, είχαν απαγάγει Άγγλοι κομάντο αποκλειστικά, δίχως την βοήθεια και ανάμιξη κανενός Κρητικού. Στη συνέχεια με τα πόδια και τον Στρατηγό δεμένο , προχώρησαν προς τα απάτητα βουνά του ορεινού όγκου της Κρήτης.

Το πρωί της 27ης Απριλίου όταν οι Γερμανοί συνειδητοποίησαν τι είχε συμβεί, ξεκίνησαν να ψάχνουν κάθε σημείο της Μεγαλονήσου.

Κάθε χωριό, πόρτα πόρτα, κάθε σπηλιά, κάθε στάνη. Γερμανικά αποσπάσματα χτένιζαν λυσσασμένα το νησί. Παράλληλα απείλησαν τους αδάμαστους Κρητικούς, ότι δεν θα αφήσουν πέτρα πάνω στην πέτρα, ότι θα ξεκινήσουν μαζικές εκτελέσεις και ότι θα κάψουν τα πάντα εάν δεν βρισκόταν ο στρατηγός.

Η ομάδα των απαγωγέων είχε φτάσει πλέον στον Ψηλορείτη. Κρύφτηκαν σε μια σχεδόν αόρατη ακόμη και από πολύ κοντά, σπηλιά και περίμεναν να νυχτώσει. Τον Ουρανό της Κρήτης έσκιζαν συνεχώς Γερμανικά αεροπλάνα που περιπολούσαν από ψηλά, ενώ στα παράλια περιπολικά σκάφη χτένιζαν κάθε όρμο και κάθε παραλία. Την ίδια στιγμή γερμανικά αποσπάσματα χτένιζαν τα πάντα. Ο αρχικός ενθουσιασμός των απαγωγέων έδωσε τη θέση του στην αγωνία. Βρισκόμαστε στην πιο δύσκολη φάση του εγχειρήματος. Τη φάση της Διαφυγής.

Χωρίς την βοήθεια των κρητικών και στην φάση της απαγωγής αλλά και στη φάση της διαφυγής το σχέδιο θα είχε καταρρεύσει. Από τα Ανώγεια ο καπετάν Μιχάλης Ξυλούρης, είχε τους άνδρες του σε επαγρύπνηση και ενημέρωνε τους απαγωγείς για την κάθε Γερμανική κίνηση. Τους διαμήνυσε να περιμένουν μέχρι να βραδιάσει οπότε θα σταματούσαν τις πτήσεις τα αεροπλάνα και να πάνε να τον συναντήσουν στο κρησφύγετο του, όπως και έγινε.

Το επόμενο πρωινό έπρεπε να ξεκινήσουν για τον όρμο με τον κωδικό Χ25, σημείο όπου θα τους παραλάμβανε συμμαχικό υποβρύχιο. Ο Χ25 είναι ο κολπίσκος στον Άγιο Παύλο, στα νότια του νομού Ρεθύμνου. Όμως οι Γερμανοί συνέχιζαν σαν λαγωνικά να κυνηγούν τη λεία τους. Ο κλοιός έσφιγγε επικίνδυνα. Και ο χρόνος τελείωνε, αφού είχαν αρχίσει ήδη οι συλλήψεις και ο φόβος κάποιος που κάτι ήξερε, να σπάσει ήταν μεγάλος. Έπρεπε να βιαστούν. Θα περπατούσαν βράδυ και θα κρύβονταν το πρωί.

Η ομάδα με οδηγούς τους αντάρτες του καπετάν Πετρακογιώργη, διέσχισαν τον χιονισμένο Ψηλορείτη. Μια απίστευτα δύσκολη πεζοπορία στο πυκνό σκοτάδι μέσα στα χιόνια δίπλα σε γκρεμούς. Η εξάντληση, η κούραση και η πείνα, έκανε σε κάθε βήμα, τα πόδια τους όλο και πιο βαριά. Όταν έφτασαν στις νότιες πλαγιές του Ψηλορείτη η ομάδα του Πετρακογιώργη αποχώρησε.

Στην περιοχή της Φανερωμένης, μπήκαν στην τελευταία φάση του σχεδίου. Ο όρμος Χ25 ήταν μόνο κάποια χιλιόμετρα μακριά. Όμως και οι Γερμανοί είχαν προσδιορίσει που περίπου θα βρισκόταν η ομάδα και είχαν ρίξει όλες τους τις δυνάμεις στο κατόπι τους. Η επιχείρηση έμοιαζε καταδικασμένη.

Βρισκόμαστε ήδη στις 2 Μαΐου. Οι κομάντος ανακάλυψαν ότι ήταν αποκλεισμένοι από παντού. Οι Γερμανοί είχαν στήσει μπλόκα σε όλη την γύρω περιοχή και τα περίπολά τους ‘χτένιζαν’ κυριολεκτικά κάθε σπιθαμή γης. Επιπλέον, το πυροβολικό του εχθρού βομβάρδιζε τις ρεματιές και τα χωριά, ώστε να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα διαφυγής των Βρετανών. Γιατί, παρά τις ενισχυμένες υποψίες για συμμετοχή ντόπιων, οι Γερμανοί πίστευαν ότι μόνο Βρετανοί κομάντος ήταν μπλεγμένοι στην υπόθεση της απαγωγής. Το απόβραδο οι άνδρες του Φέρμορ έβλεπαν με πικρία και πόνο ψυχής τους καπνούς από τις φλόγες που κατέκαιαν τα χωριά Λοχριά, Καμάρες και Μαργαρικάρι. Προσπαθούσαν με αυτό τον τρόπο οι Γερμανοί να εκβιάσουν τους κομάντος σε παράδοση ή να στρέψουν, έστω, τον ντόπιο πληθυσμό εναντίον τους.
Ο αρχηγός του ΕΑΜ της περιοχής Μιχάλης Παττακός, ήρθε σε επαφή με τους αντάρτες και τους έδωσε πυρομαχικά και τρόφιμα. Τους είπε επίσης ότι οι αντάρτες του είναι έτοιμοι να δημιουργήσουν αντιπερισπασμό για να μπορέσει η ομάδα να διαφύγει. Έτσι και έγινε. Οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν όταν τα ξημερώματα της 4ης Μαΐου δέχτηκαν επίθεση από τους αντάρτες σε πολλά σημεία. Έπρεπε να ανασυνταχθούν και απέσυραν τα περίπολα τους από τη Φανερωμένη. Η ομάδα των Εγγλέζων ξεγλίστρησε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Στις 4 Μαΐου, βρισκόντουσαν στο χωριό Άη Γιάννης, σχετικά ασφαλείς. Όχι όμως κοντά στον όρμο Χ25 αλλά στον όρμο Χ75 στην περιοχή του Ροδάκινου. Εκεί έστειλαν μήνυμα στο Κάιρο να τους παραλάβει σκάφος. Στον όρμο Χ75 στην Περιστέρα. Η κρυπτογραφημένη απάντηση ήρθε από το στρατηγείο του Καίρου. Τα ξημερώματα της 15ης Μαΐου, ένα σκάφος ML θα τους παραλάμβανε από τον όρμο Χ75. Μετά μαζί με το “πακέτο” θα επιβιβάζονταν σε υποβρύχιο και από εκεί θα πήγαιναν Κάιρο.

Το μεσημέρι της 13ης Μαΐου και ενώ κατευθύνονταν σε συγκεκριμένο σημείο όπου θα διανυκτέρευαν μέχρι το ξημέρωμα του ραντεβού, οι αντάρτες ενημέρωσαν τους Άγγλους ότι μια τεράστια Γερμανική φάλαγγα είναι λίγα χιλιόμετρα πίσω τους στην περιοχή της Αργυρούπολης. Αμέσως οι αντάρτες ακροβολίστηκαν στις ρεματιές και τα περάσματα του βουνού. Την στιγμή που η φάλαγγα πλησίαζε, ο Γρηγόρης Μοράκης, που είχε λάβει θέση αντίθετα από τους απαγωγείς, πέταξε μια χειροβομβίδα ώστε να αποσπάσει την προσοχή των Γερμανών και να μπορέσουν οι απαγωγείς με τον στρατηγό να φύγουν.

Το βράδυ της 15ης, με το πρώτο σκοτάδι άρχισαν να κατεβαίνουν προς την ακτή, από διαφορετικά σημεία ο καθένας, έχοντας στραμμένη την προσοχή τους προς τα γερμανικά φυλάκια της Πλακιάς και του Φραγκοκάστελλου, αλλά και προς την θάλασσα, όπου περιπολούσαν ακταιωροί του εχθρού. Αυτοί που θα φυγαδεύονταν ξάπλωσαν στην παραλία, ενώ οι άνδρες προκάλυψης έλαβαν θέσεις στα γύρω βράχια με τα όπλα έτοιμα να δράσουν αν χρειαζόταν. Λίγες στιγμές αρότερα ένας φακός από το σημείο των απαγωγέων έκανε σινιάλο στο συμμαχικό σκάφος για την ακριβη τοποθεσία τους και που θα τους παραλάβει…

Το επόμενο βράδυ ο Γερμανός Στρατηγός βρισκόταν αιχμάλωτος των συμμάχων στο Κάιρο. Ο Κράιπε οδηγήθηκε στην Αγγλία και από εκεί στον Καναδά, όπου παρέμεινε έγκλειστος σε στρατόπεδο αιχμαλώτων κοντά στα Βραχώδη Όρη μέχρι το 1947, οπότε απελευθερώθηκε…

Η επιχείρηση, όσο καλά και να είχε σχεδιαστεί δεν θα μπορούσε ποτέ μα ποτέ να πραγματοποιηθεί, εάν δεν συμμετείχαν οι κρητικοί. Εάν οι Κρητικοί δεν εφοδίαζαν την ομάδα με τρόφιμα, εάν δεν την καθοδηγούσαν ανάμεσα σε απάτητα βουνά και στενά περάσματα, εάν δεν πολεμούσαν και εάν δεν μπέρδευαν τους Γερμανούς με τα τεχνάσματα τους, ο στρατηγός Κράιπε θα συνέχιζε να είναι διοικητής της Μεγαλονήσου και ο ίδιος ο Χίτλερ θα απολάμβανε πιο ήρεμος τις ημέρες του στη φωλιά του αετού…

Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης βρέθηκαν πριν μερικές ημέρες οι μαθητές και οι δάσκαλοι του Δημοτικού σχολείου Ανωγείων σε μια από τις ομορφότερες εκπαιδευτικές εκδρομές τους. Τα παιδιά εντυπωσιάστηκαν από τον χώρο και τα εκθέματα, ενώ έτυχαν θερμής υποδοχής από τον πρόεδρο του Δ.Σ του Μουσείου, τον Ανωγειανό κ. Γιώργο Αεράκη του Νταρολευτέρη, ενώ στο συμβούλιο συμμετέχει και ο κ. Χαράλαμπος Φασουλάς ως Γραμματέας.

Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης – Πανεπιστήμιο Κρήτης (ΜΦΙΚ) στεγάζεται στο ανακαινισμένο κτίριο της παλιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας του Ηρακλείου, που βρίσκεται στον κόλπο Δερματά. Προσφέρει στους επισκέπτες του µια μοναδική εμπειρία. Στους εκθεσιακούς του χώρους, που καλύπτουν 3.500 m², αναδεικνύεται, µε τρόπο εντυπωσιακό και καινοτόμο, το φυσικό περιβάλλον της Κρήτης σε σύγκριση με αυτό της Ελλάδας και της ανατολικής Μεσογείου. Επιπλέον, στα τέσσερα διαφορετικά επίπεδα της έκθεσης, οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να περιηγηθούν στα Διοράµατα, δηλαδή αναπαραστάσεις της φύσης σε φυσικό μέγεθος, στο Γιγάντιο ∆εινοθήριο, το μεγαλύτερο προϊστορικό ζώο της Κρήτης που έζησε στο νησί πριν από 8,5 εκατομμύρια χρόνια, στο Ζωντανό Μουσείο, με ζωντανά ζώα χαρακτηριστικά της περιοχής, στον Ερευνότοπο, έναν χώρο ειδικά διαμορφωμένο για παιδιά όπου μπορούν να εξερευνήσουν τη φύση της Κρήτης μέσα από διαδραστικά παιχνίδια, καθώς και στον Εγκέλαδο, έναν βιωματικό προσομοιωτή σεισμών όπου μπορεί ο επισκέπτης να νιώσει πραγματικούς σεισμούς που έχουν συμβεί σε διάφορα μέρη του κόσμου. Τη χρονιά αυτή, το 2016, φιλοξενούμε τρεις περιοδικές εκθέσεις. «Οι ακραίοι δεινόσαυροι» αφορά σε δεινόσαυρους με εντυπωσιακά και ακραία χαρακτηριστικά και μας ταξιδεύει εκατομμύρια χρόνια πριν, μας συστήνει τα πιο ιδιαίτερα πλάσματα εκείνης της εποχής και μας επιτρέπει να περπατήσουμε ανάμεσα σε κινούμενους δεινοσαύρους σε φυσικό μέγεθος, από τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο δεινόσαυρο, τον αρχαιότερο, τον πιο γρήγορο αλλά και τον πασίγνωστο T-rex. Η δεύτερη έκθεση, τα «Φωτεινά Μυστήρια», περιλαμβάνει ολογράμματα, πειράματα και ψευδαισθήσεις οπτικής.

Σε όλους τους χώρους του Μουσείου ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί ελεύθερα ή να ξεναγηθεί από τους εξειδικευμένους ξεναγούς-μουσειοπαιδαγωγούς.

Χρήσιμες πληροφορίες για την επίσκεψή σας

Διεύθυνση: Λεωφόρος Σοφοκλή Βενιζέλου, Ηράκλειο Κρήτης (δυτικά του λιμανιού)

Τηλ: +30 2810-282740, +30 2810-393630 Φαξ: +30 2810-393636

http://www.nhmc.uoc.gr/

http://nhmc.uoc.gr/el

e-mail: [email protected]

facebook: Natural History Museum of Crete

Στα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει η αιγοπροβατροφία της Κρήτης αναφέρεται ο κ. Βασίλης Σμπώκος, αντιδήμαρχος του Δήμου Ανωγείων πρόεδρος του Κτηνοτροφικού Συλλόγου της περιοχής. «Δυστυχώς στις συναντήσεις που είχε ο Πρωθυπουργός με τους εκπροσώπους των αγροτών δεν εκπροσωπήθηκαν οι κτηνοτρόφοι και δεν συζητήθηκαν τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Ειδικότερα στην Κρήτη υπάρχει πρόβλημα με την αυξημένη τιμή των ζωοτροφών σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα και με τα επιλέξιμα βοσκοτόπια», αναφέρει.

Κάνετε προσπάθεια να υπάρξει μια τέτοια συνάντηση;
Βρισκόμαστε σε επαφή με κτηνοτρόφους από την υπόλοιπη Ελλάδα και προσπαθούμε να πραγματοποιήσουμε μια τέτοια συνάντηση. Είμαστε σε ανοικτή γραμμή και με τον Νίκο Παλάσκα, Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Κτηνοτροφικών Συλλόγων Θεσσαλίας, που προσπαθεί να οργανώσει αυτή την συνάντηση. Στην Κρήτη είμαστε επτά κτηνοτροφικοί σύλλογοι (Ηρακλείου, Χανίων, Ρεθύμνου, Λασιθίου, Ανωγείων Μυλοποτάμου και Αμαρίου) και έχουμε κάνει αρκετές συναντήσεις για να αντιμετωπίσουμε τα κοινά μας προβλήματα.

Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζετε;
Υπάρχει μεγάλος αριθμός κτηνοτρόφων στο νησί. Δεν υπάρχουν όμως μεγάλες βοσκήσιμες εκτάσεις. Η βοσκοϊκανότητα των ορεινών όγκων λόγω και της ξηρασίας δεν μπορεί να θρέψει τα αιγοπρόβατα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι κτηνοτρόφοι να είναι αναγκασμένοι να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες ζωοτροφών. Ωστόσο επειδή οι περισσότερες ζωοτροφές έρχονται από την ηπειρωτική χώρα έχουν αυξημένο κόστος λόγω των μεταφορικών. Βλέπετε η Κρήτη δεν επιδοτείται όπως τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου. Έτσι για παράδειγμα αγοράζει το καλαμπόκι στα 27 λεπτά το κιλό όταν φεύγει από την Θεσσαλία στα 13 λεπτά. Το ίδιο συμβαίνει και με το τριφύλλι που πωλείται στα 43 λεπτά το κιλό.

Τι μπορεί να κάνει ο παραγωγός για να καταφέρει να αντεπεξέλθει στο υψηλό κόστος;
Η Κρήτη παράγει πολύ υψηλής ποιότητας κτηνοτροφικά προϊόντα (κρέας και γαλακτοκομικά). Η γεύση τους είναι μοναδική όπως και στην υπόλοιπη νησιωτική χώρα. Η εγχώρια αγορά δεν μπορεί να δώσει την προστιθέμενη αξία στα κρητικά προϊόντα λόγω της οικονομικής κρίσης. Αυτό θα πρέπει να μας οδηγήσει στην προσπάθεια να αυξήσουμε την εξωστρέφεια. Μόνο αν κερδίσουμε τις διεθνείς αγορές θα μπορέσουν τα προϊόντα μας να αποκτήσουν την προστιθέμενη αξία. Αν γνωρίσουν την γραβιέρα της Κρήτης οι διεθνείς αγορές τότε θα κερδίσουν οι κτηνοτρόφοι. Ο παραγωγός γνωρίζει να παράγει αλλά το κομμάτι μεταποίησης και εμπορίου θα πρέπει να το αναλάβουν αυτοί που γνωρίζουν. Ο ρόλος του κράτους είναι να βάλει τους κανόνες για να υπάρξουν σωστές εμπορικές συναλλαγές και να στηρίξει την προσπάθεια των εξαγωγών.

Βοηθά ο δήμος τον κτηνοτροφικό τομέα;
Δυστυχώς με την οικονομική κρίση οι δημοτικές αρχές έχουν περιοριστεί στο να εισπράττουν φόρους για να ενισχύουν τα δημόσια έσοδα. Υπήρχε στην περιοχή μας ένα συνεταιριστικό τυροκομείο (του ΑΣ. Ανωγείων) που είχε την δυνατότητα να τυροκομεί ακόμη και 50 τόνους ημερησίως και απασχολούσε 50 εργαζομένους. Με την οικονομική κρίση έκλεισε και περιμένουμε να γίνει η εκκαθάριση και να πάει στους ιδιώτες. Αυτό έχει δημιουργήσει  μεγάλο πρόβλημα στους κτηνοτρόφους στα Ανώγεια που δεν μπορούν να πουλήσουν το γάλα τους.

Πρόβλημα έχετε με τα βοσκοτόπια;
Αυτή την εποχή βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο που ξεκινά να εφαρμόζεται η νέα ΚΑΠ 2014 – 2020. Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν προβλήματα με την πληρωμή των επιδοτήσεων. Θέλουμε να πιστεύομε ότι εντός του έτους θα έχουν βρει λύσεις. Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με την επιλεξιμότητα των βοσκοτόπων στην Κρήτη. Το πρόβλημα της πληρωμής εξισωτικής του 2014 δεν νομίζω να βρει λύση. Στα Ανώγεια είχαμε 82.000 στρέμματα επιλέξιμους βοσκοτόπους το 2014. Ήρθε ο ΟΠΕΚΕΠΕ αρχές του 2015 και αφαιρεί 15.000 στρέμματα χωρίς να το ξέρουν οι παραγωγοί που είχαν πληρωθεί τις προκαταβολές της εξισωτικής. Με την εκκαθάριση ένα μεγάλο ποσοστό αναγκάστηκε να επιστρέψει όλη την προκαταβολή ή ένα μέρος αυτής. Θέλουμε να ξεκαθαρίσει το θέμα των επιλέξιμων βοσκοτόπων. Το υψηλό κόστος παραγωγής αναγκάζει τον κτηνοτρόφο να στραφεί στις κοινοτικές ενισχύσεις. Αν δεν τις εισπράξει δεν μπορεί να είναι βιώσιμος. Ζούμε σε ένα υψόμετρο 800 μέτρων και θέλουμε να εργαζόμαστε στον τόπο μας. Αλλά θέλουμε στήριξη που έτσι και αλλιώς την δικαιούμαστε.

Συνέντευξη στον Αγρότυπο

Εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 9/3 από την Τομεακή Οργάνωση Ρεθύμνου του ΚΚΕ, στις 19:30 στο Σπίτι του Πολιτισμού. Θέμα της εκδήλωσης θα είναι «Αλύγιστες κομμουνίστριες: Το παράδειγμα της Ευαγγελίας Κλάδου». Αφορμή γι’ αυτό το αφιέρωμα, είναι η συμπλήρωση των 100 χρόνων του ΚΚΕ και η 8^η Μάρτη, ημέρα αφιερωμένη στη γυναίκα, και ιδιαίτερα στη γυναίκα – αγωνίστρια.

Μια τέτοια κομμουνίστρια που θα τιμήσει η Τ.Ο. Ρεθύμνου στις 9 Μάρτη, είναι η Βαγγελιώ Κλάδου. Η Κλάδου γεννήθηκε το 1919 και μεγάλωσε στα Ανώγεια, άνηκε σε οικογένεια αγωνιστών κομμουνιστών. Σπούδασε δασκάλα και διετέλεσε το επάγγελμα αυτό τα δύσκολα χρόνια της κατοχής σε χωρία του νομού Ρεθύμνου. Στρατολογήθηκε στο Κόμμα τη περίοδο του ’40 και μπήκε δυναμικά στο δρόμο του αγώνα και της απελευθέρωσης. Από το ’42 μέλος της Επιτροπής Περιοχής, στη συνέχεια αντιπρόσωπος στο 7^ο Συνέδριο του Κόμματος (1945). Έπαιξε σημαντικό ρόλο στην συγκρότηση των οργανώσεων του ΕΑΜ τόσο στο Μυλοπόταμο όσο και στην επαρχία Αγίου Βασιλείου. Το ΄45 δεν υπογράφει δήλωση μετανοίας και έτσι δεν επιστρέφει στη δουλειά της. Μετά το 7^ο Συνέδριο εκλέγεται μέλος στο Γ.Π. Κρήτης και από εκεί αναλαμβάνει καθήκοντα σε Ρέθυμνο- Χανιά. Περνάει στην παρανομία του βουνού στο νομό Χανίων ως στέλεχος του Κόμματος, πολιτικός καθοδηγητής, αναλάμβανε αποστολές και είχε στην ευθύνη της τη δουλειά στις γυναίκες. Το ΄49 εκτελείται από το παρακράτος στα βουνά του Αποκόρωνα, ήταν μόλις 30 ετών. Ως το τελευταίο μέλος του Γ.Π. του Κόμματος, είχε εκλεγεί ένα χρόνο νωρίτερα Γραμματέας Περιοχής, μετά την δολοφονία του Τσιτηλου (μέλος ΚΕ, Γραμ. Περιοχής) και του Μακρυδάκη (Αναπλ. Γραμ. Περιοχής- Γρ. Ν.Ε Χανίων). Τη σύντομη ζωή της την αφιέρωσε με πάθος στον αγώνα χωρίς να κάνει στιγμή ούτε βήμα πίσω, χωρίς να σκεφτεί ποτέ να συμβιβαστεί, σκοτώνεται περήφανη, με το όπλο στο χέρι, υπερασπιζόμενη τα δίκαια ιδανικά της.

Στην εκδήλωση αυτή θα αναδειχθούν δυο κομμάτια, η δράση του Κόμματος εκείνη τη περίοδο στο Ρέθυμνο από τον καθηγητή Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ Γ. Μαργαρίτη και η δράση της ηρωικής δασκάλας Βαγγελιώς Κλάδου παραλληλίζοντας τις θυσίες των γυναικών της εργατικής τάξης στο σήμερα, έχοντας και ως αφορμή την 8 Μάρτη, με ομιλήτρια την Μαριάννα Καμπουρούδη μέλος της Τ.Ε Ρεθύμνου.

Ποια ήταν η Βαγγελιώ Κλάδου

67 χρόνια έχουν συμπληρωθεί από τις 6 Δεκεμβρίου 1949 όπου μια μεγάλη ανωγειανή αγωνίστρια η Ευαγγελία Κλάδου (Βαγγέλα) σκοτώνεται από παρακρατικούς σε περιοχή των Χανίων. Η όμορφη ανωγειανή δασκάλα ,αδερφή του Γιώργη Κλάδου (πρώην Δημάρχου Ανωγείων), ασυμβίβαστη σε όλη τη διάρκεια της ζωής της ,θα ταφεί στην γενέτειρα της τον Αύγουστο του 1978 μετά από συντονισμένες ενέργειες από την οικογένεια της να βρεθούν τα οστά της.

Η Ευαγγελία Κλάδου γεννήθηκε το 1919 στα Ανώγεια της Κρήτης. Ο πατέρας της ήταν ένας φτωχός ταχυδρομικός υπάλληλος με έξι παιδιά. Από μικρή έδειξε έφεση στα γράμματα με αποτέλεσμα οι γονείς της με την οικονομική συνδρομή των συγγενών τους, να προσπαθήσουν να την σπουδάσουν. Δεν κατάφερε τελικά να περάσει στο Πανεπιστήμιο, αλλά φοίτησε στην Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία παίρνοντας το πτυχίο της δασκάλας. Σημειωτέον ότι τελείωσε τη Σχολή της με άριστα και με τους απαραίτητους συνοδευτικούς επαίνους των καθηγητών της.

Τον Σεπτέμβριο του 1940, λίγο πριν την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, διορίστηκε εκπαιδευτικός στο χωριό Μυριοκέφαλα Ρεθύμνου. Ένα χωριό που μετά τη μάχη της Κρήτης απόκτησε στρατηγική σημασία, αφού ήταν κομβικό σημείο στο πέρασμα των Βρετανών και Ελλήνων στρατιωτικών στην Αίγυπτο.

Γράφει για την πατριωτική της δράση στην Κατοχή ο αδελφός της και κατοπινός δήμαρχος Ανωγείων Γιώργος Κλάδος:

«Στα Μυριοκέφαλα έπαιξε και τον πρώτο της ρόλο βοηθώντας ξένους στρατιώτες και αξιωματικούς να διαφύγουν έξω από την Κρήτη. Μετά από χρόνια κάποιος Νεοζηλανδός έγραψε ένα γράμμα θέλοντας να μάθει νέα της και να έρθει σε επαφή μαζί της. Το γράμμα έφτασε στα Ανώγεια, όπου ζούσαμε, αλλά δεν μας το έδωσαν. Το επέστρεψαν με την ένδειξη «απεβίωσε». Τότε είχε βοηθήσει και πολλούς Έλληνες αξιωματικούς να διαφύγουν. Ανάμεσα στις άλλες περιπτώσεις, θυμάμαι και αυτή του Ορέστη Ταμιπακά από τα Τρίκαλα και κάποιου ταξίαρχου Λιανόπουλου από την περιοχή του Βόλου. Με ειδοποίησε η Βαγγελιώ να πάω να τους πάρω και να τους μεταφέρω για να κρυφτούν στα Ανώγεια. Έτσι και έγινε. Έμειναν κοντά μας ενάμιση μήνα, μέχρι που πήραν επαφή με το Ηράκλειο και έφυγαν».

Λίγους μήνες μετά, η Βαγγελιώ Κλάδου θα μετατεθεί στην Επισκοπή Μυλοποτάμου. Το δημοτικό σχολείο του χωριού αυτού ήταν από τα λίγα της Κρήτης που σε όλη σχεδόν την διάρκεια της γερμανικής κατοχής λειτούργησε αδιάλειπτα και με πληρότητα. Η συμβολή της νεαρής δασκάλας σε αυτό το επίτευγμα ήταν τεράστια, γεγονός που το αποδεικνύει και μια ιδιαίτερα επαινετική έκθεση του επιθεωρητή δημοτικής εκπαίδευσης Ευαγγελίδη για την εργασία της.

Δεν μένει όμως μόνο στην εκπαιδευτική της δραστηριότητα. Οργανώνεται στο ΕΑΜ και στη συνέχεια αναδεικνύεται χάρη στις μοναδικές της οργανωτικές της ικανότητες, το απαράμιλλο θάρρος και την αγωνιστική της συνέπεια σε στέλεχος της εαμικής αντίστασης. Το 1944 περνάει στην παρανομία και γίνεται μέλος του ένοπλου ΕΛΑΣ Ρεθύμνου, με πολιτικό καθοδηγητή τον αξέχαστο Ανωγειανό κομμουνιστή Γιώργη Σμπώκο.

Η Βαγγελιώ (η Βαγγέλα σύμφωνα με το κρητικό και δη το ανωγειανό ιδίωμα), οργανώνεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και γρήγορα γίνεται μέλος του Γραφείου Περιοχής Κρήτης. Η μεγάλη αγωνιστική δύναμη που δείχνει, δεν μένει απαρατήρητη και η αντιστασιακή της δράση γρήγορα γίνεται πασίγνωστη, περνώντας πολλές φορές στα όρια του μύθου. Όλοι οι κορυφαίοι αντιστασιακοί της Κρήτης, όλοι οι αγωνιστές της εαμικής αντίστασης που την γνώρισαν στην Κατοχή, θα αναφέρονται κολακευτικά για το πρόσωπό της.

Ο επίσης μεγάλος αγωνιστής του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Κρήτη, Αλέκος Μαθιουδάκης θα της αφιερώσει ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο του «ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ».

Με βάση ένα άτυπο μορατόριουμ μεταξύ της Αριστεράς και των βενιζελογενών πολιτικών δυνάμεων, η Κρήτη περνάει – μετά την ήττα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τον Δεκέμβριο του 1944 στην Αθήνα – μια σχετικά ήρεμη διετία που τη χαρακτηρίζει η ελευθερία λειτουργίας των αριστερών κομμάτων και των οργανώσεων της Αντίστασης.

Παρ’ όλα αυτά η Βαγγελιώ δεν μπορεί να γυρίσει στην δουλειά της χωρίς να υπογράψει τις απαραίτητες ταπεινωτικές δηλώσεις νομιμοφροσύνης προς το αστικό καθεστώς, πράγμα που ήταν αδιανόητο για τον αδάμαστο χαρακτήρα της και το κομματικό της ήθος. Δεν θα επιστρέψει ποτέ στην έδρα της ως εκπαιδευτικός, αλλά αντίθετα θα μεταβεί στα Χανιά, όπου θα ενταχθεί με όλες τις δυνάμεις στο λαϊκό κίνημα, δουλεύοντας μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ.

Η μεγάλη παναγροτική απεργία του Μάρτη του 1946 παραλύει όλην την Κρήτη. Η Βαγγελιώ Κλάδου μαζί με την Ελένη Κοκολάκη και τον αγωνιστή των δημοκρατικών ελευθεριών του κρητικού λαού δικηγόρο Βαγγέλη Χατζηαγγελή θα συλληφθούν από τις αρχές ως πρωταίτιοι των κινητοποιήσεων. Θα απειληθούν με εκτόπιση, κάτι που τελικά δεν θα πραγματοποιηθεί λόγω των έντονων αντιδράσεων από τον χανιώτικο λαό.

Τα γεγονότα θα συνεχιστούν με σχετικά ομαλό ρυθμό τουλάχιστον για την Δυτική Κρήτη μέχρι τον Μάρτιο του επόμενου έτους, όπου η δεύτερη μεγάλη απεργία θα καταστήσει τη νομιμότητα της Κλάδου και των άλλων κομμουνιστών στα Χανιά επισφαλή. Μπροστά στον κίνδυνο της δολοφονίας της από τις παρακρατικές ομάδες των βενιζελικών καπεταναίων που λυμαίνονταν την περιοχή την δύσκολη αυτή περίοδο, η Βαγγελιώ θα περάσει στην παρανομία, όπου θα γίνει μέλος της πολιτικής καθοδήγησης του Δημοκρατικού Στρατού της Δυτικής Κρήτης που είχε αρχίσει πια να σχηματίζεται.

Στον Δημοκρατικό Στρατό αναπτύσσει πλούσια δράση και θα συμμετάσχει ως καπετάνισσα πια σε όλες σχεδόν τις μάχες που θα δοθούν ενάντια στον μοναρχοφασισμό το 1947 και το 1948. Ο αγώνας όμως είναι πραγματικά άνισος. Στη μεγάλη μάχη της Σαμαριάς τον Ιούνιο του 1948, ο Δημοκρατικός Στρατός στην Δυτική Κρήτη θα αποδεκατισθεί στην κυριολεξία, όπου θα απολέσει μερικά από τα καλύτερα στελέχη του.

Τα πλήγματα θα συνεχιστούν. Στις 26 Οκτωβρίου σε ενέδρα θα σκοτωθούν ο Τσιτήλος και ο Μακριδάκης, γραμματέας του Γραφείου Περιοχής Κρήτης και μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ αντίστοιχα. Τελικά θα απομείνουν κάπου τριάντα μαχητές, με τη Βαγγελιώ Κλάδου να είναι το τελευταίο επιζών στέλεχος του ΚΚΕ, το τελευταίο μέλος του Γραφείο Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ, οπότε θα αναλάβει την ηγεσία ενός ηρωικού αλλά άνισου αγώνα που αφορούσε αποκλειστικά και μόνο την επιβίωση των ανταρτών και μόνο.

Τα πάντα θα τελειώσουν για την Βαγγελιώ στις 6 Δεκεμβρίου του 1949, λίγους μήνες μετά από την τελική ήττα του ΔΣΕ στον Γράμμο, όταν θα σκοτωθεί και αυτή μετά από ενέδρα καταδιωκτικού αποσπάσματος. Η αχώριστη συντρόφισσα της Βαγγελιώς, Αργυρώ Κοκοβλή γράφει για τις τελευταίες στιγμές της μεγάλης αυτής μαχήτριας:

«Ξεκινήσαμε από τους πρόποδες του βουνού, από τις Καρές του Άποκορώνου. Είμασταν έξι. Η Μαρία (σημείωση: το ψευδώνυμο της Ευαγγελίας Κλάδου στον ΔΣΕ), ο Μήτσος Τσαγκαράκης, ο Βάνιας Παντελίδης, ο Λευτέρης Ηλιάκης, ο Νίκος Κοκοβλής και εγώ. Προορισμός μας η σπηλιά στα Αναφυντοχάλαρα που δεν την γνώριζαν παρά ελάχιστοι. Εκεί θα κάναμε σταθμό, πριν φύγουμε γι αλλού. Περπατήσαμε ολόκληρη νύκτα, μέσα σε παγωνιά και βροχόνερο. Τα ξημερώματα βρήκαμε τη σπηλιά. Λίγο αργότερα έπεσε πυκνή ομίχλη και τότε σκεφθήκαμε ν’ ανάψουμε μια μικρή φωτιά και να βράσουμε λίγο αλεύρι που είχαμε, να φάμε κουρκούτι. Ξαφνικά η ομίχλη διάλυσε. Σ’ αυτό το διάστημα φαίνεται πως μας είδαν από το απόσπασμα. Αμέσως μετά η ομίχλη έπιασε και πάλι πυκνότερη. Αυτό βοήθησε τους άνδρες του αποσπάσματος που πλησίασαν κάνοντας κλοιό γύρω από τη σπηλιά. Μεσημέρι πια αποφάσισε ο Λευτέρης Ηλιάκης να πάει να φέρει νερό από μια πηγή. Έξω βρισκόταν και ο Βάνιας σκοπός. Στα 10-15 μέτρα βρέθηκαν μπροστά στους άνδρες του αποσπάσματος. Ο Βάνιας άρχισε να πυροβολεί. Πεταχτήκαμε έξω από τη σπηλιά και οι υπόλοιποι. Με την πρώτη ή την δεύτερη σφαίρα από το απόσπασμα τραυματίσθηκε στο χέρι η Μαρία. Τότε ζήτησε να την σκοτώσουμε και ταυτόχρονα έδωσε στόχο στις σφαίρες, που την βρήκαν και την άφησαν νεκρή. Λίγο μετά τραυματίστηκε και ο Τσαγκαράκης που δυο ώρες αργότερα πέθανε εκεί. Εμείς συνεχίσαμε μέχρι που νύχτωσε και τότε μπορέσαμε να περάσουμε από τη μοναδική δίοδο, ανάμεσα από τις σφαίρες και τους άνδρες του αποσπάσματος. Πίσω έμεινε και ο Ηλιακής που είχε βρεθεί σε ένα βαθύ λάκκο κρυμμένος. Φύγαμε αφήνοντας τους δυο συντρόφους πίσω νεκρούς».

Οι διώκτες αφού θα κόψουν τις κεφαλές των δύο αγωνιστών θα ξεκινήσουν την γνωστή και συνηθισμένη στις εποχές αυτές, βάρβαρη τελετουργία πανηγυρικής περιφοράς και έκθεσής τους στα χωριά της περιοχής.

Θα διηγηθεί στη συνέχεια ο Αλέκος Μαθιουδάκης:

«Μεταξύ των χωριών που την πέρασαν ήταν και το μεγάλο χωριό το Καλάμι, που ήταν οι φυλακές που μας κρατούσαν, πάνω από 700 κρατούμενους, οι περισσότεροι θανατοποινίτες.
Την ίδια μέρα στο επισκεπτήριο οι επισκέπτες μας έδωσαν την είδηση για την περασιά του κεφαλιού της Βαγγέλας Κλάδου έξω πριν λίγες ώρες.
Μπούμεραγκ γύρισε ο «θρίαμβος» των διωκτών της Βαγγέλας. Ο κόσμος αντί να τους θαυμάζει τους έβαζε στη χορεία των μιασμάτων του έθνους».

Τα οστά της Βαγγέλας θα βρεθούν πολλά χρόνια αργότερα, από τον αδελφό της Γιώργο Κλάδο και κάποιους από τους επιζώντες συντρόφους της. Τον Αύγουστο του 1978, όπου θα μεταφερθούν στα Ανώγεια για να θαφτούν με όλες τις πρέπουσες τιμές.

«Ευαγγελία Πανέμορφη
Έτσι ψιθύριζαν όπου περνούσες
Ωστόσο δεν ευκαίρισες ποτέ
ένα καθρέφτη να κοιτάξεις
λουλούδι να καρφώσεις στα μαλλιά
Μόνη έγνοια σου το φως
και το μεταλαμπάδευες από καλύβι σε καλύβι
με λύχνο, λόγο και βιβλίο και με το άστρο της καρδιάς σου
Της αρετής το έπαθλο σε ηλέκτριζε (……..)

Η παρατεταμένη ανομβρία στα Ανώγεια αναγκάζει τον Δήμο Ανωγείων να προχωρήσει σε μέτρα ώστε να περιορίσει τις σπατάλες σε νερό και να μην δημιουργηθεί πρόβλημα στην άρδευση. Έτσι όπως τονίζεται γίνεται γνωστό στους υπόχρεους δημότες της άρδευσης, ότι η παροχή νερού άρδευσης θα λειτουργεί δυο φορές μόνο την εβδομάδα.

Συγκεκριμένα για το κολεκτέρ της περιοχής κάτω από τα Σιλό το νερό θα είναι διαθέσιμο κάθε Τετάρτη, ενώ για τα κολεκτέρ της περιοχής πάνω από τα Σιλό το νερό θα είναι διαθέσιμο κάθε Κυριακή. Όλοι μαζί οι δημότες Ανωγείων πρέπει να συνειδητοποιηθούμε και να περιορίσουμε τις σπατάλες τόσο στην ύδρευση όσο και στην άρδευση ώστε να μην αντιμετωπίσουμε προβλήματα με τις ποσότητες του νερού το καλοκαίρι. Ας ελπίσουμε ο Μάρτιος να είναι μήνας βροχοπτώσεων που θα απαλύνουν κάπως το πρόβλημα της περιοχής μας.

Στη σκιά του υψηλότερου βουνού της Κρήτης, της Δωρικής Ίδης ή Ίδας, του σημερινού Ψηλορείτη, μια σπηλιά έμελλε να γίνει ο τόπος, που ο μύθος θέλει, να πρώτο ακούστηκε το κλάμα του πατέρα θνητών και αθανάτων, του Δία.
Ιδαίον Άντρον. Ο τόπος που διάλεξε η Ρέα για να κρύψει το νεογέννητο Δία από την οργή του πατέρα του Κρόνου. Ο τόπος όπου πρώτο αντήχησαν οι ήχοι από τα σπαθιά των Κουρητών, που χτυπούσαν με δύναμη πάνω στις ασπίδες τους, αλλά και από τα βαριά τους βήματα, καθώς χόρευαν τον πυρρίχιο χορό τους, για να καλύψουν το κλάμα του θείου βρέφους. Ο τόπος που ο Δίας γεννήθηκε ανατράφηκε και ανδρώθηκε από την αίγα Αμάλθεια και τη νύμφη Μέλισσα, για να επικρατήσει τελικά του πατέρα του Κρόνου και μέσα από την Τιτανομαχία να αναδειχθεί ο ισχυρότερος, ο πρώτος των Θεών του Ολύμπου. Ο τόπος που για αιώνες αποτέλεσε, όπως τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν, κέντρο λατρείας του Κρηταγενή Δία.
Σ’ αυτόν τον ιερό, κατά την αρχαιότητα, τόπο, τόπο μυσταγωγίας και θείας λατρείας, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, φιλοδοξεί, με τη συνεργασία σημαντικών καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων, να ξαναδώσει φέτος τον Αύγουστο ζωή.

Μέσα από τα κείμενα του Γιώργου Καράτζη, που θα επιχειρήσει να αφηγηθεί, με το δικό του, μοναδικό τρόπο, τον μύθο της γέννησης και της ανατροφής του Δία, και πως αυτός, κρατεί ως τις μέρες μας, με μια ξεχωριστή για τ’ Ανώγεια και όλη την Κρήτη σημειολογία…

Μέσα από τις συνθέσεις και τις ξεχωριστές φωνές του Ψαραντώνη, του Γιώργη Φασουλά, Κώστα Καλλέργη, Παναγιώτη Σκουλά και Μαρίνας Δακάναλη που θ’ αποδώσουν μελωδικά το θείο παραμύθι…Μέσα από τη σκηνοθετική ματιά του των μελών του Π.Σ Ανωγείων, που με σεβασμό στην ιερότητα του χώρου, φιλοδοξεί ν’ απεικονίσει το μύθο για πρώτη φορά στο γενέθλιο τόπο του…Με τους χορευτές του Πολιτιστικού Συλλόγου να ακολουθούν τα περήφανα ζάλα των Κουρητών, των Ιδαίων Δακτύλων, χορεύοντας τον πυρρίχιο χορό τους, τον Ανωγειανό πηδηχτό…
Μια φιλόδοξη προσπάθεια, που έχοντας ήδη την αμέριστη υποστήριξη της Έφης Σαπουνά Σακελλαράκη, συζύγου του ανθρώπου που με την επιμονή και την μεθοδική δουλειά του έφερε στο φως τα ευρήματα εκείνα, που επιβεβαίωσαν τη μυθολογική υπόσταση του Ιδαίου Άντρου, του Γιάννη Σακελλαράκη, επιζητά, για την όσο το δυνατόν αρτιότερη υλοποίησή της την έμπρακτη αρωγή όλων των αρμοδίων φορέων, ώστε να καταφέρει να αναχθεί σ’ έναν ακόμα αξιόλογο για τα πολιτιστικά δρώμενα της Κρήτης θεσμό, στα χρόνια που θ’ ακολουθήσουν.

Προσπάθεια, η οποία έχει όλα τα εχέγγυα για να αναδείξει σε ένα βεληνεκές που ξεπερνά τα στενά όρια της Κρήτης ειδικά και της Ελλάδας γενικότερα, την κοιτίδα ενός εκ των μεγαλυτέρων μυθολογικών πηγών, αυτήν που έμελλε στα σπλάχνα της να αναθρέψει τον πατέρα του ελληνικού μυθικού δωδεκαθέου, το Ιδαίο Άντρο, ξαναδίνοντας  της έστω και καθυστερημένα, την τιμή και την αξία, που ιστορικά της αναλογεί.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, έχοντας πάντα ως μόνη προτεραιότητα την προαγωγή της Ανωγειανής, αλλά και της ευρύτερης παράδοσης της Κρήτης, επιλέγει για πρώτη φορά φέτος το καλοκαίρι να εντάξει στα πολιτιστικά δρώμενα, έναν τόπο που για αιώνες παρέμεινε στη σκιά, ενώ ο ίδιος έδωσε φως και πνοή σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο, αναθρέφοντας στην αγκαλιά του το Δία…Στο Ιδαίον Άντρο λοιπόν, φιλοδοξεί, με απόλυτο σεβασμό και με τη συνεργασία σπουδαίων κρητικών καλλιτεχνών, να ξαναδώσει ζωή ο Σύλλογός μας, με την υπόσχεση, αλλά και την ελπίδα η προσπάθειά του αυτή θα είναι μόνο η αρχή, για όσα πολιτιστικά εγχειρήματα μπορούν στον ιερό αυτό χώρο να υλοποιηθούν…