“Σήμερο είναι γελαστό το πρόσωπο σου πάλι,

στον Άδη σε νημένουνε, αγωνιστές μεγάλοι…(Μανόλης Πασπαράκης-Μούγερης)”

Η γη των Ανωγείων “αγκάλιασε” για πάντα πριν λίγες ημέρες, ένα άξιο τέκνο της, τον Γιάννη Καλομοίρη ή “Τσίκη”, έναν αυθεντικά άνθρωπο, αγνό ιδεολόγο και αγωνιστή της ζωής. Το μικρό του κουρείο στη συνοικία στο Αρμί θα παραμείνει πλέον κλειστό αλλά ο “Τσίκης” αφήνει πίσω του μεγάλη παρακαταθήκη αξιών, ήθους και συνέπειας που δεν θα ξεχαστεί από όλους όσοι τον γνωρίσαμε. Ο ίδιος αξιώθηκε όπως ανέφερε σε συνέντευξη του στην ΑΝΩΓΗ να προλάβει να δει τα αποκαλυπτήρια της προτομής του αδερφού του Μπάμπη Καλομοίρη το 2017 στο Περαχώρι, ένα άγαλμα τιμής στον “καπετάν Ψηλορείτη” και τον Αποστόλη που σκοτώθηκαν το 1947, αλλά και μια προτομή που τιμούσε και όλους αυτούς που είδαν τις οικογένειες τους να διαλύονται και δικούς τους ανθρώπους να σκοτώνονται, ανάμεσα σε αυτούς και τον Γιάννη Καλομοίρη. Στα 10 του χρόνια είχε ήδη γνωρίσει το Ολοκαύτωμα του χωριού και την προσφυγιά, στα 13, έχασε τα δυο μεγαλύτερα αδέρφια του, αλλά ποτέ δεν το έβαλε κάτω στις δυσκολίες της ζωής.

Στην εκκλησία στο Αρμί, στον Αι Γιάννη, σύσσωμο το χωριό βρέθηκε και απηύθυνε το ύστατο χαίρε, ενώ με συγκινητικούς επικήδειους τον αποχαιρέτησαν δυο καλοί του φίλοι, ο πάτερ Ανδρέας Κεφαλογιάννης και η Αρετή Σπαχή. Παράλληλα ανακοίνωση για το θάνατο του, εξέδωσε και η Τομεακή Επιτροπή του Κ.Κ.Ε Ρεθύμνου.

Η κόρη του Χαρά Καλομοίρη και ο σύζυγος της Κώστας Τυροβολάς, προσέφεραν στην ΑΝΩΓΗ το ποσό των 100 ευρώ στη μνήμη του, χρήματα που θα διατεθούν για τις ανάγκες του Εργαστηρίου Γνώσης του Αγίου Γεωργίου και τα δωρεάν φροντιστήρια Αγγλικών σε μαθητές, ενήλικες και πρόσφυγες. Παράλληλα με χρηματικά ποσά η Χαρά και ο Κώστας ενίσχυσαν τα σχολεία των Ανωγείων. Συγκεκριμένα παρέδωσαν:

-100 ευρώ στο Δημοτικό σχολείο Ανωγείων

-100 ευρώ στο Σταυράκειο Γυμνάσιο Ανωγείων

-100 ευρώ στο Σταυράκειο Λύκειο Ανωγείων

Η ΑΝΩΓΗ σας παρουσιάζει τους επικήδειους του π.Ανδρέα και της Αρετής Σπαχή, καθώς και την ανακοίνωση της Τ.Ε Ρεθύμνου του Κ.Κ.Ε Αναλυτικά:

Ο ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΤΟΥ π.ΑΝΔΡΕΑ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗ

“Ο Γιάννης ήταν ένας καλός Ανωγειανός. Τίμησε και στήριξε τον τόπο του. Έφυγε από τη ζωή κουβαλώντας πάντα την πίκρα μιας εμφύλιας διαμάχης που κόστισε ακριβά στην οικογένεια του, με τους δυο χαμένους αδερφούς. Τον Μπάμπη και τον Αποστόλη. Τώρα θα τους έχει ήδη συναντήσει εκεί που βρίσκεται και απόψε θα τα λένε. Και έχουν πολλά να του πουν και να τους πει. Θα χουν πολλά να κουβεντιάσουν για αυτά που αγωνίστηκαν, που πάλεψαν και θυσιάστηκαν.

Αυτό που διέκρινε το Γιάννη μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν η σταθερή στάση που είχε στα πιστεύω του. Τα είχε πάντα ψηλά, τα είχε σημαία και δεν τα διαπραγματεύτηκε ποτέ. Γεννήθηκε Κομμουνιστής και πέθανε Κομμουνιστής. Ο Γιάννης ήταν πάντα μπροστά σε όλους τους αγώνες που έδινε το χωριό, που έδινε η κοινωνία μας, που έδινε η Κρήτη. Ήταν βαθιά δημοκράτης, πατριώτης και αγωνιστής. Αγαπητέ “Τσίκη” να είσαι ήρεμος εκεί που πήγες και να θυμάσαι ότι το έκανες το καθήκον σου απέναντι στην κοινωνία, την οικογένεια, τα Ανώγεια. Ειδικά εσύ ξέρεις πολύ καλά ότι αυτοί που μένουν ζωντανοί στις μνήμες είναι αυτοί που δεν κιότεψαν, αυτοί που υπερασπίστηκαν τις ιδέες τους μέχρι τέλος.

Και συ ήσουν ένας από αυτούς.

Θα μου επιτρέψεις αγαπητέ “Τσίκη” να αποκαλύψω ένα περιστατικό όπως μου το είχες διηγηθεί πριν από χρόνια. Όταν τις μαύρες εκείνες μέρες είχαν απαγορεύσει (ποιοι άραγε;) να πλησιάσει οποιοσδήποτε, το σπίτι σας,  λίγο μετά το χαμό του Μπάμπη και του Αποστόλη, γιατί σαν θεωρούσαν μιάσματα, μου είπες ότι “μόνο ο κουτσοχέρης ερχόταν κάθε βράδυ και έκανε παρηγοριά στους γονέους μου. Το πλήρωσε , αλλά ήταν ο μόνος που στάθηκε δίπλα του, όπως έλεγες. Καλό σου ταξίδι Τσίκη και δώσε χαιρετίσματα στον Αποστόλη και τον Μπάμπη τον Καπετάν Ψηλορείτη, το φόβο και τρόμο των συνεργατών των Γερμανών. ΑΙΩΝΙΑ ΣΟΥ ΜΝΗΜΗ . ΠΑΝΤΑ ΘΑ ΣΕ ΘΥΜΑΤΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΧΩΡΙΟ…”

Ο ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ ΣΠΑΧΗ

«Το νόημα είναι κάθετο,-μια γραμμή στεριωμένη στο χώμα
ανηφορίζοντας στον ουρανό, όπως ένα μαχαίρι
στεριωμένο στο ψωμί, όπως η απόφαση της δικαιοσύνης
στεριωμένη στην καρδιά του αδικημένου…»
“Με αυτά τα λόγια του ποιητή, διαλέγω να σε αποχαιρετήσω, Γιάννη Καλομοίρη, Γιάννη του Σπυριδάκη, γείτονα, φίλε, σύντροφε, που με το θάνατό σου παίρνεις μαζί σου παράπονα, μυστικά, πόνους, σκληρές εικόνες αδικίας, μα και ένα μοναδικό αίσθημα περηφάνειας και τιμιότητας. Αίσθημα που άφησαν στην ψυχή και τη συνείδησή σου όχι μόνο οι «σκοτωμένοι στον αγώνα/για λευτεριά και δίκιο στον αιώνα», οι αδικοχαμένοι αδελφοί Μπάμπης και Αποστόλης, αλλά όλα τα πρόσωπα της οικογένειας σου. Της φτωχής και σεμνής οικογένειας που έμαθε να αντιμετωπίζει τη σκληρότητα της ζωής, με σθένος και ανυποχώρητο θάρρος. Να διεκδικεί το δικαίωμα στο ψωμί και τη σκέψη, την επικοινωνία και τη συντροφιά, με χέρια καθαρά και βλέμμα σεβασμού σε όλα τα ηθικά μεγέθη που κρατούν τούτο τον κακοτράχαλο τόπο, αυτή την ατίθαση κοινωνία- στα οκτακόσια μέτρα του Ψηλορείτη- όρθια κι ανυπότακτη. Ετοιμη να υπερασπιστεί «τα ιερά και τα όσιά της», με βαρύ το τίμημα στις πλάτες της πρωτοπορείας της. Ένα τίμημα που, αν και η επίσημη ιστορία πεισματικά αρνείται να αναγνωρίσει, ωστόσο είναι βαθιά ριζωμένο στην ψυχή και τη μνήμη των απλών ανθρώπων, των πραγματικών συνεχιστών της βαριάς και ωραίας κληρονομιάς της αντίστασης στο άδικο και το καταπιεστικό. Για αυτό το λόγο, όχι μόνο δεν αφανίζεται και δεν περιθωριοποιείται, αλλά αντιθέτως αφήνει το δικό του ανεξίτηλο αποτύπωμα στις ανεπίσημε σελίδες της καθημερινής ζωής και δραστηριότητας, σε αυτές που γράφουν την πραγματική ιστορία αυτού του τόπου και του λαού του.Γιατί είναι το τίμημα που αντανακλά τον παλμό της συλλογικής ψυχής και είναι δεμένο με το όνειρο της «καλύτερης μέρας», με τη μύχια και άρρητη, για πολλούς λόγους, επιθυμία «για μια θέση στον ήλιο», για μια ζωή με δικαιώματα , με ψωμί κι αξιοπρέπεια, με ανοιχτό στον ορίζοντα το βλέμμα, χωρίς φόβο κι ανασφάλεια.
Κουβαλώντας στην ψυχή σου, σύντροφε Γιάννη, όλο αυτό το βαρύ κι ωραίο φορτίο της αντίστασης στην αδυσώπητη και σταθερή παρουσία της στέρησης, ιδιαίτερα«τα πέτρινα χρόνια», αλλά και γαλουχημένος με τις αρχές της πολιτισμένης συμπεριφοράς, κατάφερες να μετατρέψεις, όπως κι όλα τα αδέλφια σου, τον πόνο σε δύναμη ψυχής κι αξιέπαινη αντοχή, που πηγάζει από τη βαθιά συνείδηση της αξίας και του κόστους ενός αγώνα που ανοίγει το δρόμο, για «ν’ ανατείλει ο σταρένιος ήλιος του ψωμιού σε κάθε τραπέζι» .Ετσι, ο πόνος σου δε βρήκε ποτέ διέξοδο στην κατήφεια, στην αποξένωση και την κοινωνική αποστασιοποίηση. Αντίθετα, μετουσιώθηκε σε δύναμη πολιτισμένης επικοινωνίας και, κατά κανόνα, εύθυμης συναναστροφής με τους συγχωριανούς, τους φίλους, τους συντρόφους , τους οικείους, αλλά και με τους αντιπάλους. Γιατί αισθανόσουνα πολύ βαθιά στην ψυχή σου τα λόγια του ποιητή « Είμαι κομμουνιστής
Είμαι αγάπη / απ’ την κορφή ως τα νύχια,/
αγάπη θα πει βλέπω, σκέφτομαι, κατανοώ..,
θα πει…το φως που πλημμυρίζει».
Αυτό το φως σε έκανε να πορευτείς με το κεφάλι ψηλά και την ψυχή γεμάτη.. Σε έκανε να ζήσεις ισόρροπα κι αρμονικά με τους γονείς και όλα σου τα αδέλφια, αλλά και με τη γυναίκα σου, τη Βαγγελιώ που στάθηκε στο πλευρό σου, μεγαλώνοντας με γερές αρχές τη μοναχοκόρη σου τη Χαρά. Τη Χαρά που ήταν το καμάρι της ψυχής σου και , όπως δηλώνει το όνομά της, στάθηκε το σύμβολο και η κύρια πηγή της χαράς στη ζωή σου, συντροφεύοντάς σε μέχρι σήμερα, μαζί με το σύζυγό της, με αγάπη, προσήλωση και φροντίδα, ιδιαίτερα στα πολλά και δύσκολα χρόνια της μοναξιάς που συνόδευσε την πρόωρη χηρεία σου.
Στη μοναχοκόρη σου Χαρά, στο σύζυγό της, στην αδελφή σου Ρηνιώ και στα παιδιά της, σε όλους τους οικείους σου, εύχομαι να βρουν το κουράγιο να σηκώσουν το βάρος αυτού του οριστικού αποχαιρετισμού.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα σε σκεπάσει.”

Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ Τ.Ε ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΤΟΥ Κ.Κ.Ε

Η Τ.Ε. Ρεθύμνου του ΚΚΕ εκφράζει τα θερμά συλλυπητήριά της στην οικογένεια και τους οικείους του Γιάννη Καλομοίρη για τον θάνατο του.
“Ο Γιάννης Καλομοίρης γεννήθηκε και έζησε στα Ανώγεια Μυλοποτάμου, διατηρώντας για πολλά χρόνια κουρείο στο χωριό, πριν συνταξιοδοτηθεί.
Ο ίδιος έδρασε για πολλά χρόνια μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ, ενώ τα δύο του μεγαλύτερα αδέρφια ήταν αγωνιστές του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.

Ο Μπάμπης Καλομοίρης ή «καπετάν Ψηλορείτης» και ο 17χρονος Αποστόλης Καλομοίρης, έπεσαν ηρωικά στην Μάχη της Λοχριάς το 1947, πλάι στο θρυλικό καπετάνιο του ΔΣΕ Γιάννη Ποδιά και την υπόλοιπη ομάδα του, κυνηγημένοι από χιλιάδες ΜΑΫΔΕΣ και χωροφύλακες.”

Ο αποχαιρετισμός από την κόρη του Χαρά Καλομοίρη:

Δύσκολη μέρα η σημερνή..
θα πεις και ποια δεν ένε..
μα σήμερο πατέρα μου

τα μάθια δεν αρνένε…

Άμε να βρεις το Μπάμπη σας τον αδικοσφαμένο

τον Αποστόλη τση γιαγιάς τον πιο αγαπημένο
Το Σγάλο που τη μοναξά έσβηνε στο ποτήρι..
και τη Σοφία που καημούς ύφαινε στ αργαστήρι..
Τη μάνα και τον κύρη σου με την Αννιώ ομάδι,
απού θα σε νημένουνε ολόχαροι στον Α δη..
Να ρθουνε κι οι Νταμπακηδες στην τάβλα να καθίσουν,
και όλοι οι Καλομοίρηδες
να σε καλωσορίσουν..
Να ρθουνε και οι Ντάρηδες με τα πεθερικά σου
να φέρουνε στη μάζωξη μπαμπά τη Βαγγελιά σου..
Κι ο Γιωργαντός σας γελαστός μια κοντυλιά να παίξει
να πιάσει πρώτη η Βαγγέλια για σένα να χορέψει…
Καλοστραθιά, Πατέρα..

Τη μάνα να μου χαιρετάς…

Ο Σοφοκλής Σωπασής σκοράρει με κοντινό πλασέ στις καθυστερήσεις και χαρίζει άλλο ένα βαθμό στις Ακαδημίες του Αετού που έδωσαν άλλη μια εξαιρετική παράσταση απέναντι στον πρωτοπόρο Γιούχτα, με το ισόπαλο 1-1! Τα παιδιά γίνονται ένα “κουβάρι” στον πάγκο πανηγυρίζοντας το γκολ στην τελευταία φάση του αγώνα, αλλά στη συνέχεια όλοι δίνουν το χέρι τους στον τερματοφύλακα της ομάδας των Αρχανών, που από δικό του λάθος διώξιμο προήλθε το γκολ. Εξαιρετικό κλίμα και από τις δυο αποστολές για ένα ακόμα Σάββατο στο γήπεδο του ΕΓΟΗ όπου διεξάγεται το παιδικό πρωτάθλημα της ΕΠΣΗ, μια εξαιρετική διοργάνωση που έχει ενθουσιάσει τους μικρούς ποδοσφαιριστές.

Ο Γιούχτας είχε προηγηθεί πέντε λεπτά πριν τη λήξη του πρώτου ημιχρόνου με εξαιρετικό σουτ μέσα από την περιοχή, αλλά το γκολ του Αετού στις καθυστερήσεις έφερε την ισοπαλία, που έμοιαζε το δικαιότερο των αποτελεσμάτων με βάση την απόδοση και των δυο. Το επόμενο Σάββατο 14 Δεκεμβρίου στις 10 π.μ στο γήπεδο ΕΓΟΗ ο Αετός θα αντιμετωπίσει τον Π.Ο.Α στο πρώτο ματς για τον δεύτερο γύρο του πρωταθλήματος. Ο πρώτος ολοκληρώθηκε με εξαιρετική συγκομιδή για τον Αετό,με επτά βαθμούς σε πέντε αγώνες , με δυο νίκες, μια ισοπαλία και δυο ήττες. Αύριο Κυριακή στις 3 μ.μ στο γήπεδο Λίντο ακολουθεί η ανδρική ομάδα του Αετού, που θα αγωνιστεί με τη Δόξα Ηρακλείου σε ένα πολύ κρίσιμο παιχνίδι για την συνέχεια.

Η αποστολή του Αετού με προπονητή τον Κώστα Κονιό:

Γιώργος Ανδρεαδάκης, Άρης Μανουράς, Μανόλης Σπιθούρης, Άγγελος Σμπώκος, Βαγγέλης Κεφαλογιάννης, Στέλιος Χαιρέτης, Μπάμπης Ξυλούρης, Μανόλης Μανουράς, Βασίλης Κεφαλογιάννης, Ανδρέας Κεφαλογιάννης, Σοφοκλής Σωπασής, Βασίλης Βουιδάσκης, Κριτόλαος Τζαγκαράκης, Γιώργος Κονιός, Γιώργος Κεφαλογιάννης, Νεκτάριος Κεφαλογιάννης, Νίκος Δακανάλης, Μάνος Σαλούστρος,Αλέξης Σαλούστρος, Ανδρέας Δραμουντάνης, Νίκος Πασπαράκης, Μιχάλης Σκουλάς, Σάββας Κεφαλογιάννης και Μιχάλης Φλουρής.

«Ευαγγελία Πανέμορφη
Έτσι ψιθύριζαν όπου περνούσες
Ωστόσο δεν ευκαίρισες ποτέ
ένα καθρέφτη να κοιτάξεις
λουλούδι να καρφώσεις στα μαλλιά
Μόνη έγνοια σου το φως
και το μεταλαμπάδευες από καλύβι σε καλύβι
με λύχνο, λόγο και βιβλίο και με το άστρο της καρδιάς σου.
Της αρετής το έπαθλο σε ηλέκτριζε (……..)

Τιμή σου της πατρίδας η τιμή και πάθος σου η ευτυχία του κόσμου…»

70 χρόνια συμπληρώνονται απόψε από την 6η Δεκεμβρίου 1949 όπου μια μεγάλη ανωγειανή αγωνίστρια η Ευαγγελία Κλάδου (Βαγγέλα) σκοτώνεται από παρακρατικούς σε περιοχή των Χανίων. Η όμορφη ανωγειανή δασκάλα ,αδερφή του Γιώργη Κλάδου (πρώην Δημάρχου Ανωγείων), ασυμβίβαστη σε όλη τη διάρκεια της ζωής της ,θα ταφεί στην γενέτειρα της τον Αύγουστο του 1978 μετά από συντονισμένες ενέργειες από την οικογένεια της να βρεθούν τα οστά της.

Η Ευαγγελία Κλάδου γεννήθηκε το 1919 στα Ανώγεια της Κρήτης. Ο πατέρας της ήταν ένας φτωχός ταχυδρομικός υπάλληλος με έξι παιδιά. Από μικρή έδειξε έφεση στα γράμματα με αποτέλεσμα οι γονείς της με την οικονομική συνδρομή των συγγενών τους, να προσπαθήσουν να την σπουδάσουν. Δεν κατάφερε τελικά να περάσει στο Πανεπιστήμιο, αλλά φοίτησε στην Αρσάκειο Παιδαγωγική Ακαδημία παίρνοντας το πτυχίο της δασκάλας. Σημειωτέον ότι τελείωσε τη Σχολή της με άριστα και με τους απαραίτητους συνοδευτικούς επαίνους των καθηγητών της.
Τον Σεπτέμβριο του 1940, λίγο πριν την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, διορίστηκε εκπαιδευτικός στο χωριό Μυριοκέφαλα Ρεθύμνου. Ένα χωριό που μετά τη μάχη της Κρήτης απόκτησε στρατηγική σημασία, αφού ήταν κομβικό σημείο στο πέρασμα των Βρετανών και Ελλήνων στρατιωτικών στην Αίγυπτο.

Γράφει για την πατριωτική της δράση στην Κατοχή ο αδελφός της και κατοπινός δήμαρχος Ανωγείων Γιώργος Κλάδος:
«Στα Μυριοκέφαλα έπαιξε και τον πρώτο της ρόλο βοηθώντας ξένους στρατιώτες και αξιωματικούς να διαφύγουν έξω από την Κρήτη. Μετά από χρόνια κάποιος Νεοζηλανδός έγραψε ένα γράμμα θέλοντας να μάθει νέα της και να έρθει σε επαφή μαζί της. Το γράμμα έφτασε στα Ανώγεια, όπου ζούσαμε, αλλά δεν μας το έδωσαν. Το επέστρεψαν με την ένδειξη «απεβίωσε». Τότε είχε βοηθήσει και πολλούς Έλληνες αξιωματικούς να διαφύγουν. Ανάμεσα στις άλλες περιπτώσεις, θυμάμαι και αυτή του Ορέστη Ταμιπακά από τα Τρίκαλα και κάποιου ταξίαρχου Λιανόπουλου από την περιοχή του Βόλου. Με ειδοποίησε η Βαγγελιώ να πάω να τους πάρω και να τους μεταφέρω για να κρυφτούν στα Ανώγεια. Έτσι και έγινε. Έμειναν κοντά μας ενάμιση μήνα, μέχρι που πήραν επαφή με το Ηράκλειο και έφυγαν».
Λίγους μήνες μετά, η Βαγγελιώ Κλάδου θα μετατεθεί στην Επισκοπή Μυλοποτάμου. Το δημοτικό σχολείο του χωριού αυτού ήταν από τα λίγα της Κρήτης που σε όλη σχεδόν την διάρκεια της γερμανικής κατοχής λειτούργησε αδιάλειπτα και με πληρότητα. Η συμβολή της νεαρής δασκάλας σε αυτό το επίτευγμα ήταν τεράστια, γεγονός που το αποδεικνύει και μια ιδιαίτερα επαινετική έκθεση του επιθεωρητή δημοτικής εκπαίδευσης Ευαγγελίδη για την εργασία της.
Δεν μένει όμως μόνο στην εκπαιδευτική της δραστηριότητα. Οργανώνεται στο ΕΑΜ και στη συνέχεια αναδεικνύεται χάρη στις μοναδικές της οργανωτικές της ικανότητες, το απαράμιλλο θάρρος και την αγωνιστική της συνέπεια σε στέλεχος της εαμικής αντίστασης. Το 1944 περνάει στην παρανομία και γίνεται μέλος του ένοπλου ΕΛΑΣ Ρεθύμνου, με πολιτικό καθοδηγητή τον αξέχαστο Ανωγειανό κομμουνιστή Γιώργη Σμπώκο.
Η Βαγγελιώ (η Βαγγέλα σύμφωνα με το κρητικό και δη το ανωγειανό ιδίωμα), οργανώνεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας και γρήγορα γίνεται μέλος του Γραφείου Περιοχής Κρήτης. Η μεγάλη αγωνιστική δύναμη που δείχνει, δεν μένει απαρατήρητη και η αντιστασιακή της δράση γρήγορα γίνεται πασίγνωστη, περνώντας πολλές φορές στα όρια του μύθου. Όλοι οι κορυφαίοι αντιστασιακοί της Κρήτης, όλοι οι αγωνιστές της εαμικής αντίστασης που την γνώρισαν στην Κατοχή, θα αναφέρονται κολακευτικά για το πρόσωπό της.
Ο επίσης μεγάλος αγωνιστής του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Κρήτη, Αλέκος Μαθιουδάκης θα της αφιερώσει ολόκληρο κεφάλαιο στο βιβλίο του «ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ».
Με βάση ένα άτυπο μορατόριουμ μεταξύ της Αριστεράς και των βενιζελογενών πολιτικών δυνάμεων, η Κρήτη περνάει – μετά την ήττα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τον Δεκέμβριο του 1944 στην Αθήνα – μια σχετικά ήρεμη διετία που τη χαρακτηρίζει η ελευθερία λειτουργίας των αριστερών κομμάτων και των οργανώσεων της Αντίστασης.
Παρ’ όλα αυτά η Βαγγελιώ δεν μπορεί να γυρίσει στην δουλειά της χωρίς να υπογράψει τις απαραίτητες ταπεινωτικές δηλώσεις νομιμοφροσύνης προς το αστικό καθεστώς, πράγμα που ήταν αδιανόητο για τον αδάμαστο χαρακτήρα της και το κομματικό της ήθος. Δεν θα επιστρέψει ποτέ στην έδρα της ως εκπαιδευτικός, αλλά αντίθετα θα μεταβεί στα Χανιά, όπου θα ενταχθεί με όλες τις δυνάμεις στο λαϊκό κίνημα, δουλεύοντας μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ.
Η μεγάλη παναγροτική απεργία του Μάρτη του 1946 παραλύει όλην την Κρήτη. Η Βαγγελιώ Κλάδου μαζί με την Ελένη Κοκολάκη και τον αγωνιστή των δημοκρατικών ελευθεριών του κρητικού λαού δικηγόρο Βαγγέλη Χατζηαγγελή θα συλληφθούν από τις αρχές ως πρωταίτιοι των κινητοποιήσεων. Θα απειληθούν με εκτόπιση, κάτι που τελικά δεν θα πραγματοποιηθεί λόγω των έντονων αντιδράσεων από τον χανιώτικο λαό.

Τα γεγονότα θα συνεχιστούν με σχετικά ομαλό ρυθμό τουλάχιστον για την Δυτική Κρήτη μέχρι τον Μάρτιο του επόμενου έτους, όπου η δεύτερη μεγάλη απεργία θα καταστήσει τη νομιμότητα της Κλάδου και των άλλων κομμουνιστών στα Χανιά επισφαλή. Μπροστά στον κίνδυνο της δολοφονίας της από τις παρακρατικές ομάδες των βενιζελικών καπεταναίων που λυμαίνονταν την περιοχή την δύσκολη αυτή περίοδο, η Βαγγελιώ θα περάσει στην παρανομία, όπου θα γίνει μέλος της πολιτικής καθοδήγησης του Δημοκρατικού Στρατού της Δυτικής Κρήτης που είχε αρχίσει πια να σχηματίζεται.
Στον Δημοκρατικό Στρατό αναπτύσσει πλούσια δράση και θα συμμετάσχει ως καπετάνισσα πια σε όλες σχεδόν τις μάχες που θα δοθούν ενάντια στον μοναρχοφασισμό το 1947 και το 1948. Ο αγώνας όμως είναι πραγματικά άνισος. Στη μεγάλη μάχη της Σαμαριάς τον Ιούνιο του 1948, ο Δημοκρατικός Στρατός στην Δυτική Κρήτη θα αποδεκατισθεί στην κυριολεξία, όπου θα απολέσει μερικά από τα καλύτερα στελέχη του.
Τα πλήγματα θα συνεχιστούν. Στις 26 Οκτωβρίου σε ενέδρα θα σκοτωθούν ο Τσιτήλος και ο Μακριδάκης, γραμματέας του Γραφείου Περιοχής Κρήτης και μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ αντίστοιχα. Τελικά θα απομείνουν κάπου τριάντα μαχητές, με τη Βαγγελιώ Κλάδου να είναι το τελευταίο επιζών στέλεχος του ΚΚΕ, το τελευταίο μέλος του Γραφείο Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ, οπότε θα αναλάβει την ηγεσία ενός ηρωικού αλλά άνισου αγώνα που αφορούσε αποκλειστικά και μόνο την επιβίωση των ανταρτών και μόνο.
Τα πάντα θα τελειώσουν για την Βαγγελιώ στις 6 Δεκεμβρίου του 1949, λίγους μήνες μετά από την τελική ήττα του ΔΣΕ στον Γράμμο, όταν θα σκοτωθεί και αυτή μετά από ενέδρα καταδιωκτικού αποσπάσματος. Η αχώριστη συντρόφισσα της Βαγγελιώς, Αργυρώ Κοκοβλή γράφει για τις τελευταίες στιγμές της μεγάλης αυτής μαχήτριας:
«Ξεκινήσαμε από τους πρόποδες του βουνού, από τις Καρές του Άποκορώνου. Είμασταν έξι. Η Μαρία (σημείωση: το ψευδώνυμο της Ευαγγελίας Κλάδου στον ΔΣΕ), ο Μήτσος Τσαγκαράκης, ο Βάνιας Παντελίδης, ο Λευτέρης Ηλιάκης, ο Νίκος Κοκοβλής και εγώ. Προορισμός μας η σπηλιά στα Αναφυντοχάλαρα που δεν την γνώριζαν παρά ελάχιστοι. Εκεί θα κάναμε σταθμό, πριν φύγουμε γι αλλού. Περπατήσαμε ολόκληρη νύκτα, μέσα σε παγωνιά και βροχόνερο. Τα ξημερώματα βρήκαμε τη σπηλιά. Λίγο αργότερα έπεσε πυκνή ομίχλη και τότε σκεφθήκαμε ν’ ανάψουμε μια μικρή φωτιά και να βράσουμε λίγο αλεύρι που είχαμε, να φάμε κουρκούτι. Ξαφνικά η ομίχλη διάλυσε. Σ’ αυτό το διάστημα φαίνεται πως μας είδαν από το απόσπασμα. Αμέσως μετά η ομίχλη έπιασε και πάλι πυκνότερη. Αυτό βοήθησε τους άνδρες του αποσπάσματος που πλησίασαν κάνοντας κλοιό γύρω από τη σπηλιά. Μεσημέρι πια αποφάσισε ο Λευτέρης Ηλιάκης να πάει να φέρει νερό από μια πηγή. Έξω βρισκόταν και ο Βάνιας σκοπός. Στα 10-15 μέτρα βρέθηκαν μπροστά στους άνδρες του αποσπάσματος. Ο Βάνιας άρχισε να πυροβολεί. Πεταχτήκαμε έξω από τη σπηλιά και οι υπόλοιποι. Με την πρώτη ή την δεύτερη σφαίρα από το απόσπασμα τραυματίσθηκε στο χέρι η Μαρία. Τότε ζήτησε να την σκοτώσουμε και ταυτόχρονα έδωσε στόχο στις σφαίρες, που την βρήκαν και την άφησαν νεκρή. Λίγο μετά τραυματίστηκε και ο Τσαγκαράκης που δυο ώρες αργότερα πέθανε εκεί. Εμείς συνεχίσαμε μέχρι που νύχτωσε και τότε μπορέσαμε να περάσουμε από τη μοναδική δίοδο, ανάμεσα από τις σφαίρες και τους άνδρες του αποσπάσματος. Πίσω έμεινε και ο Ηλιακής που είχε βρεθεί σε ένα βαθύ λάκκο κρυμμένος. Φύγαμε αφήνοντας τους δυο συντρόφους πίσω νεκρούς».
Οι διώκτες αφού θα κόψουν τις κεφαλές των δύο αγωνιστών θα ξεκινήσουν την γνωστή και συνηθισμένη στις εποχές αυτές, βάρβαρη τελετουργία πανηγυρικής περιφοράς και έκθεσής τους στα χωριά της περιοχής.
Θα διηγηθεί στη συνέχεια ο Αλέκος Μαθιουδάκης:
«Μεταξύ των χωριών που την πέρασαν ήταν και το μεγάλο χωριό το Καλάμι, που ήταν οι φυλακές που μας κρατούσαν, πάνω από 700 κρατούμενους, οι περισσότεροι θανατοποινίτες.
Την ίδια μέρα στο επισκεπτήριο οι επισκέπτες μας έδωσαν την είδηση για την περασιά του κεφαλιού της Βαγγέλας Κλάδου έξω πριν λίγες ώρες.
Μπούμεραγκ γύρισε ο «θρίαμβος» των διωκτών της Βαγγέλας. Ο κόσμος αντί να τους θαυμάζει τους έβαζε στη χορεία των μιασμάτων του έθνους».
Τα οστά της Βαγγέλας θα βρεθούν πολλά χρόνια αργότερα, από τον αδελφό της Γιώργο Κλάδο και κάποιους από τους επιζώντες συντρόφους της. Τον Αύγουστο του 1978, όπου θα μεταφερθούν στα Ανώγεια για να θαφτούν με όλες τις πρέπουσες τιμές.Από τον Αύγουστο του 2019 με πρωτοβουλία του Φεστιβάλ “Χαιμαλίνα” η μορφή της απεικονίζεται σε γκράφιτι έξω από το Δημοτικό σχολείο στα Σίσαρχα.

ΑΝΩΓΗ

Το Διοικητικό Συμβούλιο των “ΣΦΑΓΕΙΩΝ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΡΕΘΥΜΝΗΣ Α.Ε. ΟΤΑ” κάνει γνωστό ότι για την λειτουργία των Σφαγείων προτίθενται να προχωρήσει στη πρόσληψη δύο (02) ατόμων με σύμβαση ανάθεσης έργου (ΜΠΛΟΚΑΚΙ) για τον καθαρισμό των σφαγείων και ενός ατόμου (01) με σύμβαση έργου (ΜΠΛΟΚΑΚΙ) γενικών καθηκόντων ( ΦΥΛΑΞΗ ΧΩΡΟΥ ΣΦΑΓΕΙΩΝ & ΖΩΩΝ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΑΒΗ – ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΖΩΩΝ).

Oι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να βρίσκονται την τρίτη 10 Δεκεμβρίου 2019 και ώρα 19.00 στα γραφεία του πρώην Δήμου Κουλούκωνα προκειμένου να κάνουν την σχετική αίτηση ενδιαφέροντος ώστε να αξιολογηθούν από το Δ.Σ. της εταιρίας.

Γαράζο, 5 Δεκεμβρίου 2019

Για το Δ.Σ της Εταιρίας, ο πρόεδρος Γεώργιος Ρουκούνης

Μια όμορφη αίθουσα στο Δημοτικό σχολείο Ανωγείων, η οποία άλλαξε όψη και θα αποτελεί πλέον τη νέα βιβλιοθήκη του σχολικού συγκροτήματος, θα πάρει το όνομα “Γεώργιος Σμπώκος” προς τιμήν του πρώην δημάρχου Ανωγείων, συνταξιούχου εκπαιδευτικού και ακούραστη “εργάτη” που καταγράφει εδώ και δεκαετίες στα βιβλία του την ιστορία, τη μουσική παράδοση, τα ήθη και έθιμα του τόπου μας. Η τελετή της ονοματοδοσίας θα γίνει την ερχόμενη Τρίτη 10 Δεκεμβρίου στις 10 π.μ ,αρχικά στο αμφιθέατρο του Δημοτικού και στη συνέχεια στην αίθουσα της βιβλιοθήκης. Ο Σύλλογος των διδασκόντων του 1ου δημοτικού σχολείου προσκαλεί όλους τους Ανωγειανούς σε μια ημέρα τιμής για ένα σπουδαίο Ανωγειανό, τον Γεώργιο Σμπώκο.

Υπεύθυνη της νέας βιβλιοθήκης είναι η εκπαιδευτικός Αγάπη Καλομοίρηη οποία θα ανοίξει την εκδήλωση με ομιλία για τη λειτουργία και τους στόχους της νέας αυτής αίθουσας. Θα ακολουθήσει ομιλία από τη διευθύντρια του δημοτικού σχολείου Έφη Χαττζάκη και από τον δήμαρχο Ανωγείων Σωκράτη Κεφαλογιάννη. Τέλος μετά την ονοματοδοσία, ο Γεώργιος Σμπώκος θα μιλήσει για την τιμή στο πρόσωπο του, αλλά και τη σημασία του βιβλίου για τους μαθητές και τους νέους ανθρώπους στη σημερινή εποχή.

Στην εκδήλωση έχουν προγραμματιστεί και μουσικά δρώμενα από μαθητές του δημοτικού. Συγκεκριμένα θα διαβαστούν αποσπάσματα από τα βιβλία του Γεωργίου Σμπώκου και θα τραγουδήσουν τραγούδια μέσα από αυτά , όπως και πιο σύγχρονες μελωδίες οι μαθητές της Πέμπτης και Έκτης Τάξης. Τέλος η Τρίτη τάξη του δημοτικού ετοιμάζει ένα δρώμενο με τίτλο “Του βιβλίου την αξία…δυναμώνει η φιλία”!

Ο Γεώργιος Ιωάννου Σμπώκος γεννήθηκε στα Ανώγεια το 1934. Το 1955 αποφοίτησε από την Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και το 1959 διορίστηκε δάσκαλος στο 2ο Δημοτικό σχολείο Ανωγείων. Εργάστηκε με ζήλο και αυταπάρνηση όχι μόνο στον Εκπαιδευτικό τομέα αλλά και στον κοινωνικό και στην εν γένει πρόοδο και ανάπτυξη των Ανωγείων. Η προσφορά του αναγνωρίστηκε με σημαντικό αριθμό τιμητικών διακρίσεων και εγγράφων από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, τη Νομαρχία Ρεθύμνης, τον Δήμο και τον Πολιτιστικό σύλλογο Ανωγείων.

Το 1990 εξελέγη Δήμαρχος Ανωγείων με επανεκλογή του το 1994, για δεύτερη τετραετία, αφήνοντας πίσω του σημαντικό έργο κατά την οκταετή δημαρχιακή του θητεία. Το 1992 εξέδωσε το σημαντικό βιβλίο του ” Ανώγεια-Η ιστορία μέσα από τα τραγούδια τους” που αποτελεί κομμάτι της μεγάλης και επίσης σημαντικής 50 ετών προσπάθειας του , συγκέντρωσης του ιστορικού και λαογραφικού υλικού των Ανωγείων. Την ίδια περίοδο θέτει σε λειτουργία το ” Παραδοσιακό σπίτι Ανωγείων”, με την έκθεση μεγάλου αριθμού παραδοσιακών αντικειμένων, τα οποία με άοκνες προσπάθειες τόσο αυτού, όσο και της συζύγου του Αμαλίας, συγκεντρώθηκαν με την καταβολή σοβαρού οικονομικού τιμήματος.

Συνεχίζοντας τη συγγραφική του προσπάθεια εξέδωσε με τη βοήθεια του Εκδοτικού Οίκου ” Καλέντης”, το βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών πεντάτομο έργο του ” Ανωγειανά” το οποίο περιλαμβάνει:

1) Ο Ανωγειανός απόγονος των Κουρητών και Ιδαίων Δακτύλων.

2) Η Ανωγειανή Μαντινάδα.

3)Το γλωσσικό ιδίωμα των Ανωγείων.

4) Στοιχεία από την υλική και πνευματική ζωή των Ανωγειανών.

5) Η γέννηση, οι χαρές και ο θάνατος του Ανωγειανού.

Από την Ακαδημία Αθηνών βραβεύτηκαν και τα ακόλουθα έργα του:

1) Η ποιμενική ζωή των Ανωγειανών.

2) Οι τόποι μας διηγούνται την ιστορία τους-Τα τοπωνύμια των Ανωγείων.

3) Μουσικά ακούσματα από την παράδοση των Ανωγείων.

4)Μια φορά ένας Ανωγειανός..-Ανωγειανές αθιβολές.

*Εισήγηση του Αρχαιολόγου, Γιώργου Καλομοίρη στο 5ο συνέδριο της Εταιρείας Συμβούλων Διαχείρισης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΣΔΙΑΠΟΚ)

“Νη Ζα, φάσκω σου και κάτεχέ το

πως δεν κατέω πράμα

για την αραζό τση κλεψάς των οζώ σου”

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

“Μα το Ζα (Δία) σου δεσμέυομαι

και έχε γνώση πως δεν γνωρίζω τίποτα

για την υπόθεση της κλεψιάς των ζώων σου.”

Οι παραπάνω στίχοι θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος του Ομηρικού ύμνου προς τον Ερμή ο οποίος γεννημένος το πρωί, κιθαριστής το μεσημέρι, κλέφτης έγινε το βράδυ των βοδιών του τοξότη Aπόλλωνα. Τη λύση στην πρώτη ίσως καταγεγραμμέμη μυθική ζωοκλοπή τη δίνει ο Δίας ως ο ανώτατος διαμεσολαβητής μέσα από το ξεκαθάρισμα της υπόθεσης και την ανταλλαγή δώρων μεταξύ των θεών που επισφραγίζουν με παντοτινή φιλία τη σχέση τους.
Ομως όχι , τα λόγια αυτά προέρχονται από την ορεινή Κρήτη του 1900 από μια Μονή στη καρδιά του Ψηλορείτη και από μια επαναλαμβανόμενη σκηνή ενός βοσκού που ορκίζεται με παρατεταμένη την παλάμη στην εικόνα του Άη Γιώργη κάνοντας επίκληση στο Δία. ¨ Όλα αυτά σε ένα ιερό που ακόμα και σήμερα ονομάζεται Δισκόυρι σα να κρατά ένα πανάρχαιο γρόφο στον ορεινό μυλοπόταμο και το ποιμενικό τρίγωνο Ανωγείων- Ζωνιανών και Λιβαδείων.
Καλησπέρα σας.
Ονομάζομαι Καλομοίρης Γιώργος, είμαι υποψήφιος διδάκτορας πάνω στην ανάπτυξη μεθοδολογίας πολιτιστικού σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και βρίσκομαι σήμερα εδώ ως συνιδρυτής της εταιρείας πολιτιστικής διαχείρισης Androidus Project tank.
Η εταιρεία την οποία εκπροσωπώ έχει την έδρα της στα Ανώγεια της Κρήτης , στη γη της Ιδας, του σημερινού Ψηλορείτη και αναπτύσσεται πάνω στη φιλοσοφία της δημιουργικής οικονομίας και του πνευματικού επιχειρείν.
Μέσα από την τον συμμετοχικό σχεδιασμό και την ουσιαστική συνεργασία με τον τοπικό πληθυσμό του οποίου αποτελούμε ενεργό τμήμα προσπαθούμε να προσεγγίσουμε τις δράσεις μας με όρους εξωστρέφειας , αυθεντικότητας κυρίως όμως αλληλεπίδρασης. Βασική μας στοχοθεσία είναι η καταγραφή και διάχυση των στοιχείων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας ως ένα εξελισσόμενο πολιτιστικό στοιχείο έρευνας και ερμηνείας “του ποιοι ουσιαστικά είμαστε”.
Το θέμα το οποίο είμαι εδώ για να σας παρουσιάσω με τίτλο :Οι άγραφοι θεσμοί και τα εθιμικά γνωρίσματα των βοσκών του Ψηλορείτη, πρόκειται για ένα συνειδητά επιλεγμένο συνονθύλευμα γνωρισμάτων , εθιμικών παραδόσεων και ιθαγενών θεσμών οι οποίοι συγκροτούν το πλαίσιο λειτουργίας μιας ενεργής ορεινής συντεχνίας, των βοσκών του Ψηλορείτη.
Αυτή η συντεχνία του βουνού αντιμετωπίζει τον τόπο και τα λημέρια του ως ένα πετρώδες δύσβατο περιβάλλον που είναι συνυφασμένο με στοιχεία ελευθερίας, κυριαρχίας, δυσκολιών και υψομέτρου βουνοκορφών τόσο με γεωραφικές όσο και με κοινωνικές προεκτάσεις οι οποίες ταυτίζουν την ορατότητα στον ορίζοντα πολλές φορές και με όρους ανωτερώτητας των ορεινών έναντι των πεδινών βοσκότοπων.
Επιλέξαμε ένα θέμα το οποίο για μας αποτελεί την απαρχή και τον αναγκαίο μηχανισμό εμπλοκής των ίδιων των βοσκών-πρωταγωνιστών σε μια έρευνα της οποίας οι διασυνδέσεις χάνονται στον χρόνο, εξαπλώνονται στο χώρο και διαχέονται στον άνθρωπο και τις κοινότητες της περιοχής μας.
Για τους παραπάνω λόγους επικεντρωθήκαμε στους βοσκούς του Ψηλορείτη ως ένα ισχυρό, συμπαγές και ενεργό κοινωνικό δίκτυο με άγραφους κώδικες αυτοοργάνωσης ώστε ως συνεργάτες να προχωρήσουμε στην καταγραφή σημαντικών γνωρισμάτων του ποιμενικού βιώματος ως στοιχέιων άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του βουνού μας.
Οι κτηνοτροφικές κοινότητες έχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό θεμελιώσει τις ορεινές κοινωνίες, μεταγγίζοντάς τους ένα σχεδόν πλήρες άγραφο πλαίσιο ιθαγενών θεσμών το οποίο όσο και να αλλάζει εξελισσόμενο στην εποχή που διανύουμε διατηρεί ακόμα στοιχεία με πιθανή προέλευση ένα μακρινό παρελθόν.
Από τη μύηση στη βοσκική, τα χαρισάρια ζώα και το χειρωτόνυμα ως διαβατήρια τελετή χειραφέτησης του νεαρού βοσκού, μέχρι τη μαντική της κουτάλας και τις αποτροπαϊκές γητείες , τον όρκο ως έσχατη προσφυγή σε μια αξεδιάλυτη ζωοκλοπή η βοσκική στον Ψηλορείτη ενδύεται ένα σχεδόν μυστηριακό χαρακτήρα.
Από την άλλη η διαδικασία του σασμού ως τέχνη διπλωματίας και εργαλείο διαμεσολάβησης, η σαφής ιεραρχία ανάμεσα σε μια ποιμενική ομάδα (από τον αφεντικό στον γκαλονόμο και τον μαντρατζή) καθώς και η τέχνη της ξερολιθιάς με τα μιτάτα και τις κτηνοτροφικές δομές ως ο κορμός της οικοδομικής και κοινωνικής χωροταξίας των βοσκών φανερώνουν μια σαφή οργανωσιακή τάξη πραγμάτων.
Ο νόμος του ισχυρού και η δύναμη της οικογένειας , το άγραφο κληρονομικό δίκαιο σε γαίες αλλά και η επινόηση Αγίων με τοπωνυμικό προσδιορισμό, δημιουργούν μηχανισμούς θεματοφύλακα και επισφραγίσης διαχρονικών τίτλων ιδιοκτησίας που σε πολλές περιπτώσεις ένα «θεομοίρασμα ορίζει»(γεωμορφολογικά στοιχεία όπως φαράγγια, βουνοκορφές , λόφοι).
Όλα τα παραπάνω στο μεγαλύτερο τους βαθμό τα μετέφερε στο σήμερα η άγραφη προφορική σκυτάλη και η οποία βρίσκεται στο μεταίχμιο μνήμης, λήθης και άγνοιας. Λίγες αλλά σημαντικές είναι οι περιπτώσεις ακάματων τοπικών κυρίως λαογράφων και ακόμα λιγότερων ερευνητών που κατέγραψαν και συνέλεξαν τα στοιχεία αυτά όχι ως ζώσα μνήμη αλλά εν ενεργεία πραγματικότητα.
Οι γενιές αλλάζουν , η κτηνοτροφία στον Ψηλορείτη διατηρείται με άλλους όρους, εμβέλεια και σκοπιμότητες, διαφορετικά οικονομικά μεγέθη και δραστηριότητές δείχνουν ξεκάθαρα τον κοινωνικοοικονομικό μετασχηματισμό του τόπου.
Η δική μας έρευνα καταγράφει ένα ενεργό δίκτυο ανθρώπων και δεν επιχειρεί να βαλσαμώσει ένα επιλεγμένο ερευνητικό αντικείμενο σε μια περίοδο πιο ευνοϊκή πολιτισμικά που μάλιστα χρήζει διάσωσης. Μας ενδιαφέρει η εξελικτική διαδικασία που παρουσιάζει ο τόπος μας και οι υποομάδες ανθρώπων που τον συναποτελούμε.
Ο Ψηλορείτης αποτελεί τον κοινό τόπο που την ίδια στιγμή ενώνει, χαρακτηρίζει μα και διαχωρίζει τις κοινότητες που τον περιβάλλουν. Για τις κοινότητες αυτές θεωρείται το σταθερό καταφύγιο και εν πολλοίς το διαχρονικό άβατο που τα μεγάλα βουνά εμπνέουν τους λαούς τους να θεωρούν.
Από τον νεογέννητο Δία και τους ορεσίβιους Μινωίτες μέχρι τα αγρίμια του Ερωτόκριτου η τω ριζίτικων τραγουδιών ,τους ανυπότακτους Χαϊνηδες και αντάρτες μα και τους ζωοκλέφτες που βρήκαν κρησφύγετο στις πλαγιές και τις κορφές του, ο Ψηλορείτης βρίθει ιστοριών και αφηγήσεων που έχουν ως κοινό σημείο το κεφάλαιο της διαφυγής,της προστασίας , της φιλοξενίας και της αντίστασης.
Αυτόν τον τόπο διαλέξαμε ώστε να δούμε μέσα από τον σταθερότερο ανθρώπινο παράγοντα που έζησε στις πλαγιές και τις βουνοκορφές της Ϊδης ,που ονομάτισε σχεδόν την καθε σπιθαμή γης δίνοντας μας σήμερα τοπωνύμια από στομα σε στόμα, γενιάς προς γενιά που η προέλευση τους χάνεται στα βάθη των χιλιετηρίδων. Τοπωνύμια και ορωνύμια στον Ψηλορείτη φτάνουν σε μας μέσα από τους βοσκούς , οι οποίοι χωρίς να ξέρουν πως οι καταλήξεις σε -νθος, -σσος, -ος και -ινθος είναι προελληνικές , αραδιάζουν πλήθος ονομάτων με αυτές τις καταλήξεις επειδή έτσι τις άκουσαν από τους προηγούμενους και έτσι τις μεταφέρουν στους επόμενους.
Όπως προανέφερα ως ομάδα είμαστε μέρος των ορεινών κοινωνιών του Ψηλορείτη καθώς γεννηθήκαμε εκεί, σπουδάσαμε σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και του Εξωτερικού και επιλέξαμε να εργαστούμε στον τόπο που μεγαλώσαμε. Η εντοπιότητα μας , την οποία και προκρίνω, μπορεί ταυτόχρονα να αποτελέσει πολιορκητικό κριό στο ανοίκειο, το στυλιαζαρισμένο και την πλάνη όμως την ίδια στιγμή στερούμενη εξωστρέφειας μπορεί να μετατραπεί σε δούρειο ίππο που φλερτάρει υποσυνείδητα με την εξειδανίκευση και την πολιτιστική μονομέρεια ενός ιδιότυπου πατριωτικού τοπικισμού.
Οι βοσκοί του Ψηλορείτη και τα γνωρίσματα της ιδιότυπης κοινωνίας τους δεν αντιμετωπίστηκαν ως ένα στοιχείο το οποίο αποτελεί εξωτικό φαινόμενο με τους ίδιους τους πρωταγωνιστές να ανάγονται σε ήρωες ή αντιήρωες μιας φολκόρικής εκδοχής. Αντίθετα αποτελούν τους αφηγητές της δικής τους ακόμα και μεροληπτικής πραγματικότητας σε ένα βουνό που ο μύθος παραμένει κυρίαρχος ως αφήγημα.
Ξεκινήσαμε την έρευνα μας ως μια πρόταση σε συνεργασία με το Δήμο Ανωγείων και πρώτο στόχο την ένταξη της πρότασης Οι άγραφοι θεσμοί και τα Εθιμικά γνωρίσματα των Βοσκών του Ψηλορείτη στον Εθνικό κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του ΥΠΠΟ. Νωρίς καταλάβαμε ότι η πρόταση αυτή αφορά ένα χωρικό σύνολο που περιβάλλει το σημερινό Γεωπάρκο Ψηλορείτη των 8 Δήμων , των 96 κοινοτήτων, των 42.000 κατοίκων και των 1273 τ.κμ. Από το τοπικό περάσαμε στο συλλογικά υπερτοπικό προσβλέποντας στη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης για μια ολοκληρωμένη πρόταση συμμετοχικού σχεδιασμού του βουνού και εθνογραφικού ντοκιμαντέρ των κοινοτήτων της ρίζας.
Η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το ΙΤΕ αποτελούν τον αναγκαίο κρίκο της αλυσίδας που ξεκινήσαμε ώστε η ιδέα μας να σφυρηλατηθεί σε μια συγκροτημένη επιστημονικά, σύγχρονη τεχνολογικά και δυναμική ψηφιακά διαπολιτισμική μελέτης των ποιμενικών κοινωνιών των βουνών.
Από την αφήγηση του βοσκού να περάσουμε στο ίδιο το ποιμενικό βίωμα το οποίο πλεον με όρους επαυξημένης πραγματικότητας να μην αποτελεί απλά καταγραφή αλλά ψηφίο μιας εμπειρίας που διαχέεται εικονικά και βιώνεται ψηφιακά.
Ο δρόμος για αυτή την προέκταση έχεις τις καθυστερήσεις , τις δυσκολίες , τις αναποδιές , τη γραφειοκρατεία, τη γεωγραφία της απομάκρυνσης και άλλους αστάθμητους παράγοντες που λειτουργούν ανασταλτικά. Παρόλα αυτά σε ένα τόπο όπως την Κρήτη που υπάρχει το ανθρώπινο δυναμικό έχει σημασία να αντιληφθούμε τον ρόλο μας ως κρίσιμη γενιά με κυρίαρχο ρόλο και λόγο στα πράγματα. Αν υπάρχει μια ανοιχτή μάχη στο νησί μου είναι αυτή των γενεών, ανάμεσα σε αυτούς που δε καταδέχονται να κάνουν ένα βήμα πίσω και σταδιακά να αποσυρθούν και αυτών που δεν θρασύνονται κάνοντας βήματα μπροστά να αναλάβουν. Μια σταδιακή αυτονομία κινήσεων η οποία θα επιταχύνει τη δικτύωση των κοινοτήτων με όρους μεταβλητής γεωμετρίας και αυτοδιοικητικής χειραφέτησης είναι στοίχημα να αναπτυχθεί σε ένα τόπο που αντιλαμβάνεται πια τη σημαντική και ταχεία δυναμική του.
Κλείνοντας όπως γράφει ο ίσως διαχρονικότερος των Κρητών Καζαντάκης στην αναφορά του στον αναμφίβολα οικουμενικότερο Γκρέκο:
Στην Κρήτη, μια ψυχή που δεν καταδέχεται να ξεγελάσει τον εαυτό της ή τους άλλους αντικρίζει πρόσωπο με πρόσωπο όσο πουθενά αλλού, τη μονοβύζα θεά που δεν κάνει χατίρια, που δεν κάθεται στα γόνατα κανενούς, μήτε θεού, μήτε ανθρώπου, την Ευθύνη.
Μονάχα η δική της ανάληψη δίνει την καθοριστική ώθηση ,ώστε μια ιδέα από τις ωδίνες της σκέψης να περάσει στης πράξης τη γέννηση.
Σας Ευχαριστώ πολύ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1)Γ. Σταυρακάκη, “Τοπωνυμικά”, στο περ. Κρητική Εστία, τ. 161 / 1966, σελ. 232/ http://www.karmanor.gr/el/article/agios-georgios-kai-dias-mazi.
2)https://www.academia.edu/15313246/Collectors_as_Stakeholders_in_Mycenaean_Governance_Property_and_the_Relations_between_the_Ruling_Class_and_the_State
3)https://www.psiloritisgeopark.gr
4) Χριστίδης, Α.-Φ., επιμ., Ιστορία της ελληνικής γλώσσας: από τις αρχές έως την ύστερη αρχαιότητα. 2001. Ρέα Δελβερούδη: Σύγχρονα Θέματα 81, 12/2002

5) Πρόταση προς ένταξη στον Εθνικό Κατάλλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΥΠΠΟ , Οι άγραφοι Θεσμοί και τα Εθιμικά γνωρίσματα της κοινωνίας των βοσκών του Ψηλορείτη, 2018.