Φωτο-ρεπορτάζ:Γιώργης Μπαγκέρης

Αυτοί που στον κατακτητή, εστήσανε καρτέρι,

πίστευαν η Αντίσταση, τη Λευτεριά θα φέρει..

———————————————————-

Άντρες σεμνοί και αθόρυβοι, μα με ψυχή μεγάλη,

μια ιστορία γράψανε σε τούτο το μασκάλι…(Μ.Δραμουντάνης)

Πλήθος κόσμου βρέθηκε και φέτος στην αγροτική τοποθεσία των Ανωγείων “Σφακάκι” και στη θέση “Ποριά” για να τιμήσουν με την παρουσία τους, την θρυλική Μάχη που έλαβε χώρα εκεί στις 7 Αυγούστου του 1944, όπου οι Ανωγειανοί αντάρτες απελευθέρωσαν 98 γυναίκες και παιδιά από τα χέρια των Ναζί. Μια από τις αρτιότερες επιχειρήσεις του Β ‘Παγκοσμίου πολέμου που εμπνεύστηκε και εκτέλεσε ο ΕΛ.ΑΣ Ανωγείων και στην οποία δεν τραυματίστηκε κανένας αντάρτης ή άμαχος.

Στην θέση “Σφακάκι” βρίσκεται μια επιγραφή του Δήμου Ανωγείων όπου αναγράφεται “Στη θέση αυτή στις 7 Αυγούστου 1944 ο εφεδρικός ΕΛ.ΑΣ Ανωγείων απελευθέρωσε 98 γυναίκες ομήρους των Γερμανών” και είναι εκεί για να μας θυμίζει ότι οι μόνες μάχες που χάθηκαν είναι αυτές που δεν δόθηκαν ποτέ!

Το παρόν στη σεμνή εκδήλωση έδωσαν μέλη του Κ.Κ.Ε Ανωγείων, ο εκλεγμένος δημοτικός σύμβουλος Στέλιος Σταυρακάκης , ο νυν δημοτικός σύμβουλος Αντώνης Ρούλιος, αλλά και πλήθος απλού κόσμου και φυσικά απογόνων των μαχητών του ΕΛ.ΑΣ. 75 χρόνια μετά η μνήμη μένει άσβεστη για την Μάχη στο Σφακάκι, το δεύτερο από τα πέντε “Επειδή” της Γερμανικής απόφασης για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων στις 13 Αυγούστου του 1944!

Στεφάνια κατέθεσαν η εγγονή της Ζωνογιάννενας που είχε ενεργή συμμετοχή στην εξέλιξη της Μάχης, Ειρήνη Μανουρά και ο εκπρόσωπος της ΠΕΑΕΑ Ρεθύμνου Γιάννης Ανδρουλιδάκης..

Ο Αντώνης Ρούλιος ανέφερε το ιστορικό την Μάχης στο Σφακάκι και τόνισε χαρακτηριστικά:

“Αγαπητοί συγχωριανοί, συγκεντρωθήκαμε και φέτος εδώ για να τιμήσουμε σε αυτόν εδώ τον τόπο τους ήρωες που πριν 75 χρόνια έδωσαν μια ιστορική μάχη και απελευθέρωσαν 98 γυναίκες και παιδιά που οδηγούσαν οι Γερμανοί ομήρους στο Γενί Γκαβέ. Ήταν μια συλλογική απόφαση του ΕΑΜ εναντίον του λοχία “Σήφη” που προσέβαλε συχνά τα Ανώγεια και προέβαινε σε ωμότητες που κάποια στιγμή έπρεπε να σταματήσει. Για να γίνει αυτή η Μάχη είχε προηγηθεί η αρπαγή των όπλων στο σταθμό χωροφυλακής που είχαν φυλαχθεί στην τοποθεσία του “φορτωμένου του δέτη” και έγινε εφικτή η επιχείρηση στο Σφακάκι αργότερα.

Για ιστορικούς λόγους θέλω να αναφέρω και τα ονόματα αυτών των ηρώων.

Επικεφαλής ήταν ο Εμμανουήλ Μανουράς Σμαίλης.

Ο Λευτέρης Αεράκης, Νταρολευτέρης.

Ο Εμμανουήλ Νταγιαντάς, Λαμπρινομανώλης.

Ο Εμμανουήλ Νταγιαντάς, Παπουριανός.

Ο Κώστας Καφατσής, Καφατσόκωστας.

Ο Γιάννης Πασπαράκης, Γιαννιός.

Ο Δημοσθένης Πασπαράκης.

Ο Πέτρος Πασπαράκης, Θοδωροπέτρος.

Ο Χαραλάμπης Φρυσάλης, Φρυσαλοχαραλάμπης.

Ο Γιώργης Ξημέρης, Ξημερογιώργης.

Ο Γιώργης Μανουράς, Γύπαρης. Συνεισφορά μεγάλη είχε και η ΕΠΟΝίτισσα Ειρήνη Μανουρά Ζωνογιάννενα, όπως και ο Γιώργης Νταγιαντάς, Περβολιός που έτρεξε να πάει στη θέση Τσουνιά να ειδοποιήσει, αλλά και άλλοι Ανωγειανοί που είχαν τη δική τους προσφορά εκείνη την ημέρα.

Η Μάχη στο Σφακάκι είναι ένα παράδειγμα προς όλους μας, ότι οι μόνες μάχες που χάνονται είναι αυτές που δεν δίνονται.Ο λαός πρέπει να καταλάβει ότι ο αγώνας πρέπει να είναι στην πρώτη γραμμή και να μην έχει αισθήματα μοιρολατρίας που είναι η αιτία για τα όσα δεινά τραβάει ο κόσμος τα τελευταία χρόνια.Ο αγώνας όσο άνισος και αν είναι πρέπει να δίνεται. Και ας χαθεί..” ολοκλήρωσε ο Αντώνης Ρούλιος.

Μετά την επίσκεψη στο χώρο του μνημείου όλοι βρέθηκαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, όπου για μια ακόμα χρονιά πραγματοποιήθηκε μνημόσυνο για τους ήρωες της Μάχης στο Σφακάκι. Αργότερα βρέθηκαν στην πλατεία Αρμί όπου κορυφώνονται οι σημερινές εκδηλώσεις. Στο Αρμί ο Μιχάλης Σφακιανάκης ανέγνωσε την μαρτυρία ντοκουμέντο του επικεφαλής της Μάχης Εμμανουήλ Μανουρά ή Σμαιλομανώλη. Ομιλία πραγματοποίησε ο Στέλιος Ορφανός μέλος της επιτροπής Κρήτης του Κ.Κ.Ε ενώ προβλήθηκε και το ντοκιμαντέρ του Λευτέρη Χαρωνίτη από το “3ο Ολοκαύτωμα” που αναφέρεται στη Μάχη. Την μουσική επένδυση της βραδιάς ανέλαβε ο Χάρης Φασουλάς με το συγκρότημα του.

https://www.youtube.com/watch?v=HMUK4h9-Bo8

Κορυφαία αντιστασιακή πράξη των Ανωγειανών του ΕΛΑΣ αποτελεί η μάχη στη θέση Ποριά της περιοχής Σφακάκι στις 7 Αυγούστου 1944. Το πρωί της μέρας εκείνης ολόκληρη η Γερμανοιταλική δύναμη (6 Γερμανοί και 2 Ιταλοί) του φυλακίου του Γενί Γκαβέ με επικεφαλή το Γερμανό διοικητή της λοχία Γιόζεφ Ολενχάουερ (Τον περιβόητο Σήφη) πήγαν στ΄ Ανώγεια για να πάρουν με τη βία Ανωγειανούς για αγγαρεία, οι οποίοι συστηματικά αρνούνταν τη συμμετοχή τους. Οι άντρες είχαν φύγει από το βουνό και ο Σήφης πήρε περίπου 90 γυναικόπαιδα και γέρους και έφυγαν προς το Γενί Γκαβέ. Οι αντάρτικες ομάδες του ΕΑΜ όμως, σε μεγάλη σύσκεψη τους τον Ιούλιο, είχαν πάρει απόφαση να χτυπούν τους Γερμανούς όποτε πλησίαζαν στ΄ Ανώγεια. Μόλις μαθεύτηκε η αρπαγή των γυναικόπαιδων, ο επικεφαλής του εφεδρικού ΕΛΑΣ Ανωγείων Μανώλης Μανουράς (Σμαιλομανώλης) με κεραυνοβόλο σχέδιο, αφού συγκέντρωσε πληροφορίες από την Επονίτισα Ζωνογιάννενα , ειδοποίησε ταυτόχρονα, τους άντρες του Εφεδρικού ΕΛΑΣ του χωριού, τη μόνιμη ομάδα του ΕΛΑΣ υπό τον Ιωάννη Ποδιά στα Τσουνιά καθώς και το μόνιμο Ελασίτη Δημοσθένη Πασπαράκη, που βρισκόταν στον Καμαριώτη. Στην τοποθεσία του ¨Φορτωμένου ο Δέτης¨ συγκεντώθηκαν και πήραν κρυμμένα όπλα και πυρομαχικά που είχαν κατάσχει λίγο καιρό πριν, από χωροφύλακες που τα μετέφεραν. Από εκεί προχώρησαν στο πέρασμα Ποριά, από το οποίο θα περνούσε η φάλαγγα των αιχμαλώτων γυναικόπαιδων με τους Γερμανοιταλούς, στην περιοχή Σφακάκι και πήραν θέσεις περιμένοντας. Το σχέδιο του Σμαιλομανώλη ήταν να πυροβολήσουν, να αποκόψουν τους Γερμανοιταλούς, να τους γυρίσουν προς τον ποταμό του Μάκρη για να τους συλλάβουν ή να τους εξοντώσουν. Το σχέδιο πέτυχε. Με τους πρώτους πυροβολισμούς τα γυναικόπαιδα, που είχαν ενημερωθεί τι θα έπρεπε να κάνουν σε τέτοιες περιπτώσεις, έπεσαν καταγής και έφυγαν απ’ το πεδίο βολής της μάχης . Οι Γερμανοιταλοί αιφνιδιάστηκαν και έτρεξαν προς τον ποταμό όπου εξουδετερώθηκαν και μαζί με τον αρχηγό τους Σήφη συνελήφθησαν. Δύο Γερμανοί στρατιώτες που προσπάθησαν να φύγουν προς το χωριό έγιναν αντιληπτοί και σκοτώθηκαν . Με το άκουσμα των πυροβολισμών στο χωριό, πολλοί οπλίστηκαν και έτρεξαν για να συνδράμουν. Οι Γερμανοιταλοί αιχμάλωτοι οδηγήθηκαν στο νεκροταφείο του χωριού, έξω απ’ την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής όπου συγκεντρώθηκε όλος ο πληθυσμός. Από τους αιχμαλώτους κανείς δεν έπαθε τίποτα. Άντρες του μόνιμου ΕΛΑΣ, που εν τω μεταξύ είχε κατέβει από τα Τσουνιά, μετέφερε τους αιχμαλώτους στο βουνό όπου μετά από ανάκριση από τους Άγγλους πέρασαν από έκτακτο στρατοδικείο και εκτελέστηκαν. Με εντολή του ΕΑΜ Ανωγείων, ομάδα Ανωγειανών υπό το Μιχάλη Ρούλιο (Ρουλομιχάλη) φρόντισε για την ταφή των δυο εκτελεσμένων Γερμανών έξω από το χωριό. Η αξία της αντιστασιακής αυτής μάχης μεγεθύνεται από το γεγονός ότι όχι μόνο κανείς από τους αιχμαλώτους και τους μαχητές του εφεδρικού ΕΛΑΣ δεν έπαθε το παραμικρό , αλλά και ολόκληρη η Γερμανοιταλική στρατιωτική δύναμη εξοντώθηκε.