
Τρείς δικές του μαντινάδες, από ένα καλό φίλο της ΑΝΩΓΗ, τον Αριστείδη Μανουρά του “Λευτέρακα” αφιερωμένες στην επέτειο του Ολοκαυτώματος. Τις παραθέτουμε με χαρά:
Ογδόντα χρόνια λευτεριάς, μα πριν ογδόντα χρόνια,
δε θα ξεχάσουμε ποτέ, του εχθρού τα καταφρόνια
=
Πόλεμος, Ολοκαύτωμα, νεκροί και τραυματίες,
και ραγισμένες τσι καρδιές ‘πο χίλιες δυο αιτίες
=
Αθάνατοι οι Ανωγειανοί που πέσανε στη μάχη,
γιατί αέρας λευτεριάς στον τόπο μας υπάρχει
Με λαμπρότητα, παρουσία πλήθους κόσμου η εκδήλωση στο Αρμί







Πλήθος κόσμου, παρά την αφόρητη ζέστη, έδωσε το παρόν στις εκδηλώσεις του Δήμου Ανωγείων στην Πλατεία Αρμί, για την ιστορική επέτειο των 80 ετών, από το 3ο Ολοκαύτωμα του χωριού μας από τους Γερμανο-Ναζί κατακτητές. Σε μια σεμνή εκδήλωση παρουσία πολλών επισήμων, δίπλα στο Ηρώο του Ανωγειανού αγωνιστή, όπου υπάρχουν οι μαρμάρινες πλάκες με χαραγμένα τα ονόματα όλων των Ανωγειανών που θυσιάστηκαν διαχρονικά για την Πατρίδα, οι παρευρισκόμενοι απότισαν φόρο τιμής σε όλους όσοι θυσιάστηκαν και αντιστάθηκαν στο Γ’ Ραϊχ!
Στην επίσημη δοξολογία που προηγήθηκε στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, χοροστάτησε ο Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Πρόδρομος.
Μεταξύ άλλων, στην πλατεία Αρμί, βρέθηκαν ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Γιάννης Κεφαλογιάννης εκπροσωπώντας την κυβέρνηση, ο βουλευτής Ρεθύμνου του ΠΑΣΟΚ Μανόλης Χνάρης, ο Βουλευτής Ηρακλείου της Ν.Δ Κωνσταντίνος Κεφαλογιάννης, ο Βουλευτής Α’ Αθηνών του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, ο δήμαρχος Μυλοποτάμου Γιώργος Κλάδος, ο δήμαρχος Βιάννου Παύλος Μπαριτάκης, ο δήμαρχος Οροπεδίου-Λασιθίου Γεώργιος Αθανασάκης, οι Αντιπεριφερειάρχες Νίκος Ξυλούρης και Μιχάλης Βάμβουκας, ο Νίκος Μανουσάκης μέλος της επιτροπής περιοχής Κρήτης του Κ.Κ.Ε, ο επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης Ανωγείων Αντώνης Ρούλιος, ο Βασίλης Σμπώκος μέλος της κεντρικής επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ, ο πολιτευτής της Ελληνικής Λύσης στο Ηράκλειο Κωνσταντίνος Ραχιώτης, ο Αριστομένης Συγγελάκης συγγραματέας του Εθνικού συμβουλίου διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών προς την Ελλάδα και άλλοι.
Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας στρατηγός Δημήτριος Χούπης δεν παρευρέθηκε λόγω των πυρκαγιών στην Αττική. Τον εκπροσώπησε ο Υποστράτηγος Γεώργιος Μανουράς Υποδιοικητής Διοίκησης Ειδικού Πολέμου.
Το ιστορικό της ημέρας ανέπτυξε ο καθηγητής Δημήτρης Σαλούστρος του “Ζαίμη” με τίτλο “Από τους βωμούς των θυσιών κρατήσαμε τη φλόγα.”
Υπέροχα απέδωσε το τραγούδι “Ω, Παναγιά μου Ανωγειανή” η ερμηνεύτρια Μαρίνα Δακανάλη που μαζί με τον Λυκούργο Πασπαράκη στο μαντολίνο και την Ιωάννα Ρήγα στο σαντούρι καταχειροκροτήθηκαν από τους παρευρισκόμενους.
Άγημα του στρατού απέδιδε τιμές, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων από τους επισήμους και την ανάκρουση του Ελληνικού Εθνικού Ύμνου.
Μετά το πέρας της εκδήλωσης ο δήμος Ανωγείων παρέθεσε τραπέζι στο κέντρο “Ντελίνα”.
Φωτογραφίες: ΑΝΩΓΗ και Γιώργος Νταγιαντάς.

Στην ΑΝΩΓΗ μετά το πέρας της εκδήλωσης μίλησαν ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Γιάννης Κεφαλογιάννης, ο Βουλευτής Ηρακλείου της Ν.Δ Κωνσταντίνος Κεφαλογιάννης και ο δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης.
Γιάννης Κεφαλογιάννης, Υφ. Εθνικής Άμυνας
“Ήρθαμε για άλλη μια χρονιά, 80 χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, για να τιμήσουμε όλους εκείνους οι οποίοι δεν συμβιβάστηκαν με την σκλαβιά, πολέμησαν τον κατακτητή από την πρώτη στιγμή σε όλες τις περιοχές της Κρήτης, κι έδωσαν τη ζωή τους, το βιος τους, την περιουσία τους προκειμένου εμείς σήμερα να είμαστε ελεύθεροι.
Τιμούμε όλους αυτούς, τους άντρες και τις γυναίκες που με το παράδειγμα και τη ζωή τους μας έδωσαν ένα μήνυμα ζωής που πρέπει να τιμάμε και σήμερα. Οι άντρες και οι γυναίκες των ενόπλων δυνάμεων, ακολουθώντας αυτό το παράδειγμα νυχθημερόν, είναι οι φύλακες του έθνους. Εκείνοι οι οποίοι προασπίζονται τα δίκαια της Πατρίδας, την εθνική ακεραιότητα έναντι όποιου την επιβουλεύεται.
Επίσης καθημερινά βλέπετε ότι συνεισφέρουν κι ένα πολύ μεγάλο κοινωνικό έργο, συμμετέχοντας στην δασοπυρόσβεση, με παροχή των στελεχών μας όπου χρειάζεται σε νοσοκομεία, στο ΕΣΥ και όπου τους ζητηθεί από την κοινωνία.
Να πω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ και να δώσω συγχαρητήρια στους άνδρες και τις γυναίκες των ενόπλων δυνάμεων που πραγματικά κάνουν το καλύτερο δυνατό για να στέκονται δίπλα στην ελληνική κοινωνία.”
Κωνσταντίνος Κεφαλογιάννης, Βουλευτής Ηρακλείου της Ν.Δ
“Ήρθαμε εδώ για να τιμήσουμε όλους αυτούς που έχυσαν το αίμα τους για να είμαστε σήμερα εμείς ελεύθεροι. Το μυαλό μας όμως και η σκέψη μας βρίσκεται σήμερα και σε όλους αυτούς τους πυροσβέστες που δίνουν μια πολύ μεγάλη μάχη υπέρ βωμών και εστιών για να σώσουν ανθρώπινες ζωές και να προστατεύσουν τις περιουσίες των ανθρώπων. Τους χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ. Στους πυροσβέστες, στους εθελοντές πυροσβέστες, στην αστυνομία, στο στρατό που δίνουν μάχη σε όλα τα πύρινα μέτωπα στην Αττική και που πριν λίγες μέρες έδωσαν και παραπάνω από αυτό που μπορούσαν για να σβήσουν τα πύρινα μέτωπα στο Ρέθυμνο.”
Σωκράτης Κεφαλογιάννης, δήμαρχος Ανωγείων
“80 χρόνια από το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων. Ογδόντα χρόνια απόστασης από το ιστορικό γεγονός. Όσο η απόσταση μεγαλώνει τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ευθύνη η δικιά μας ώστε να διατηρήσουμε όχι μόνο τη λάμψη των ηρώων μας, αλλά κυρίως τις αξίες για τις οποίες θυσιάστηκαν και πάλεψαν για τον τόπο τους. Αυτά να αποτελέσουν τον οδηγό για τις επόμενες γενεές των Ανωγειανών.”

Το ιστορικό της ημέρας ανέλυσε ο καθηγητής Δημήτρης Σαλούστρος του “Ζαίμη”. Αναλυτικά η ομιλία του:
Στην 80η επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων
( Ανώγεια, Αρμί 13 Αυγούστου 2024)
«Απ’ τους βωμούς των θυσιών κρατήσαμε τη φλόγα»
Αυτός ο τόπος, μόνο απέναντι στην ομορφιά
σε αφήνει ανυπεράσπιστο
Εδώ το αμετάθετο όχι, του βουνού η ασπίδα εδώ
κι οι πετρόχτιστες μνήμες.
Αυτός ο τόπος αγαπά τη χαλέπα
Από εδώ η ανυπακοή στου νου τις εγκυκλίους
Λιγοστό χώμα, με ιδρώτα και αίμα σε κρατήσαμε
Όπου η ψυχή κάνει τη διαφορά, οι αριθμοί δε μετράνε
Στο ύψος αυτό δεν ευδοκιμούν τα διλήμματα
Εκεί, που η φωτιά αφήνει σημάδι, την αλήθεια γυρέψαμε
Κι απ’ τους βωμούς των θυσιών κρατήσαμε τη φλόγα
Η στάχτη εδώ αλισίβα, να λευκαίνει το μαύρο
Ότι νερό δεν είχαμε να τη σκορπίσουμε
Αυτός ο τόπος ανήσυχη φύση και με φως και με θάνατο
Οι πέτρινοι άνθρωποι εδώ πολύ υπερήφανοι, για να ζήσουν,
πολύ υπερήφανοι για να πεθάνουν
Η βαριά ιστορία τιμή μα και χρέος
Κι αφού διαιρεμένου η προσευχή δεν εισακούεται
Το πικρό θαύμα στοχεύουμε
Όταν τα χρώματα μας διαιρούν, να μας ενώνει το μαύρο
Για την αποκοτιά του νου, της ψυχής την απόφαση
Άμποτε, η κρίση του μέλλοντος να μας δώσει ένα δίκιο.
Σεβασμιότατε, Σεβαστοί πατέρες, Κύριοι εκπρόσωποι Αρχών και Φορέων, Αγαπητοί συγχωριανοί, Αγαπητοί φίλοι, Κυρίες και Κύριοι.
Όσοι γνωρίζουν τις συνήθειες του χρόνου, να ρίχνει, σαν από κάποια ενοχή, τη σκόνη του πάνω στις εγγραφές της μνήμης, έχουν τον ύπνο του λαγού και την ώρα που η μνήμη ωριμάζει νοιώθουν πάλι την ανάγκη να λιπάνουν τις αρθρώσεις των γεγονότων, να κρυσταλλώσουν την αιωνιότητα των στιγμών, που η τύχη, ή η κατάρα το ‘φερε να εξέχουν από τις άλλες, που τους μέλλεται να ξεχαστούν.

O Νίκος Καζαντζάκης στα Ανώγεια το 1945
Ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφθηκε τα Ανώγεια τον Ιούλιο του 1945, έναν χρόνο σχεδόν μετά την καταστροφή των Ανωγείων από το ναζιστικό καθεστώς, ως υπεύθυνος της Κεντρικής Επιτροπής για τη διαπίστωση των γερμανικών ωμοτήτων κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Κρήτη και κατέγραψε τις αφηγήσεις των κατοίκων του χωριού για την καταστροφή και την ισοπέδωσή του αλλά και τις βιαιότητες που υπέστησαν. Με ειδική διαταγή του Προέδρου της Κυβερνήσεως Ναυάρχου Βούλγαρη, της 17 Ιουνίου 1945, είχε συσταθεί Επιτροπή από τους καθηγητές Ιωάννη Θ. Κακριδή και Ιωάννη Καλιτσουνάκη, τον Νίκο Καζαντζάκη και τον φωτογράφο Κώστα Κουτουλάκη (ως βοηθητικό μέλος), οι οποίοι περιηγήθηκαν την Κρήτη με γερμανικό αυτοκίνητο που τους παραχώρησαν οι Άγγλοι από τις 29 Ιουνίου ως τις 6 Αυγούστου 1945 «προς διαπίστωσιν των υπό των Γερμανών και Ιταλών κατά την διάρκειαν της Κατοχής διαπραχθεισών ωμοτήτων εν Κρήτη». Η μακροσκελής έκθεση παραδόθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών, αλλά δεν δημοσιεύθηκε και παρέμενε άγνωστη. Ο Δήμος Ηρακλείου δημοσίευσε το 1983 το μοναδικό έως σήμερα σωζόμενο αντίγραφό της που είχε στείλει ο Νίκος Καζαντζάκης στον φίλο και συνεργάτη του, Παντελή Πρεβελάκη και ο οποίος το παρέδωσε αργότερα στην Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών/ Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (Αρχείο Νίκου Καζαντζάκη), όπου σώζεται μέχρι και σήμερα. Ο Νίκος Καζαντζάκης συμπεριέλαβε μέρος των όσων άκουσε στο έως πρότινος «χαμένο» έργο του, OΑνήφορος. Στη σχετική έκθεση της επιτροπής για τα Ανώγεια αναφέρεται:

Από σήμερα, Δευτέρα 12 Αυγούστου, η περιοδική φωτογραφική έκθεση του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη «Flora mirabilis: θαυμαστά φυτά του Γεωπάρκου Ψηλορείτη!» θα βρίσκεται στις πλατείες των Ανωγείων. Η έκθεση θα μεταφέρεται διαδοχικά από γειτονιά σε γειτονιά, ξεκινώντας από το Θέατρο «Νίκος Ξυλούρης», ώστε όσο το δυνατόν περισσότεροι κάτοικοι κι επισκέπτες να έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τα φυτά της περιοχής μας!