Του Μανόλη Νταγιαντά, πρόεδρου Σκακιστικού Ομίλου Ανωγείων

Σε ένα από τα ποιήματα της τελευταίας του ποιητικής συλλογής που φέρει τον τίτλο «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες» με ποιήματα γραμμένα μεταξύ του 1957 και του 1978, ο Νίκος Εγγονόπουλος κάνει την μοναδική ίσως (εγώ τουλάχιστον δεν έχω υπόψη μου καμιά άλλη) αναφορά στα Ανώγεια που υπάρχει σε ποίημα σημαντικού ποιητή της ελληνικής γλώσσας. Γιατί βέβαια, παρά τις επί μέρους– ή και τις εν τω συνόλω –   αντιρρήσεις, ο Νίκος Εγγονόπουλος είναι ένας σημαντικός ποιητής. Η αναφορά γίνεται στο ποίημα ΚΑΦΦΕΝΕΙΟΝ «Ο ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΣ» όπου αναφέρεται ο Ανωγειανός δρομέας Σουλτάτος. Ο Εγγονόπουλος είτε από λάθος, είτε ποιητική αδεία – το πιθανότερο – τον αναφέρει ως «Σολτάτο». Ο Ανωγειανός Σολτάτος λοιπόν και ο Μαρουσώτης Σπύρος Λούης  – με αναφορά που ακολουθεί στον επόμενο στίχο – αναφέρονται ως παράδειγμα «γρηγοροπόδαρων» ανθρώπων στο ποίημα του Εγγονόπουλου, το οποίο μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω:

ΚΑΦΦΕΝΕΙΟΝ «Ο ΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΣ»

ούτε οι ακόλουθοι ωκύποδες:

ούτε ο Ανωγειανός Σολτάτος

ούτε ο Σπύρος Λούης – Μαρουσώτης –

δεν αναπτύξανε ποτέ τέτοια τρεχάλα

ωσάν αυτήν π’ ανέπτυξα

– εγώ: ο γράφων –

για ν’ αποφύγω τους

ανθρώπους

όπου λεν ψέμματα

βέβαια κακόπιστοι σχολιαστές

ερμήνεψαν ποικιλοτρόπως

το φέρσιμο μου

– συνηθισμένη ιστορία –

μα τίποτε!

για μένανε μεγίστη σημασία

έχει

όπου απέφυγα έτσι

– λυσιτελώς –

τους

ανθρώπους

που λεν τα ψέμματα

(Νίκος Εγγονόπουλος «Στην κοιλάδα με τους ροδώνες», εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, σελ. 115-116)

Άσχετη με το θέμα μας παρατήρηση: Πάντα όσες φορές εδιάβασα το συγκεκριμένο ποίημα, στους τελευταίους του στίχους έρχονταν στ’ αυτιά μου ένας καβαφικός απόηχος από το «Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας»: «Το ουσιώδες είναι που έσκασε» του Καβάφη αντηχεί στο «για μένα μέγιστη σημασία έχει» του Εγγονόπουλου, και βέβαια υπάρχει η παρουσία του “βέβαια κακόπιστοι σχολιαστές”, το οποίο καθρεπτίζεται στο “Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδωσε – τι άλλο θα έκαμνε – πως η φωτιά ήταν βαλτή από τους Χριστιανούς εμάς” του ποιήματος του Καβάφη, ενώ φυσικά οι αντηχήσεις υπάρχουν και στην γλώσσα και στο ύφος σε ένα βαθμό.

Στο θέμα μας: Ποιος είναι ο «Ανωγειανός Σολτάτος» που παρουσιάζεται στο ποίημα του Εγγονόπουλου μαζί με τον Σπύρο Λούη ως χαρακτηριστικά παραδείγματα γρήγορων ανθρώπων; Πρόκειται – με αμφιβολία τείνουσα στο μηδέν ως προς αυτό – για τον Γ. Σουλτάτο, ο οποίος ήταν αυτός που έτρεξε στα Σφακιά για να καλέσει σε βοήθεια προς τους Σφακιανούς που μετά την απόδραση τους από τον Κούλε Ηρακλείου στα 1773 κρύφτηκαν σε σπήλαιο από το οποίο δεν μπορούσαν να μετακινηθούν πεζοί. Η παρακάτω αναφορά είναι από το βιβλίο του Ι.Δ. Μουρέλλου «Ιστορία της Κρήτης»:

«Δεκαπέντε μέρες έμειναν μέσα στο Σπήλιο κάτω από την προστασία των Κουρμούληδων, ως ότου ειδοποιηθούν με τον περίφημο ανωγειανό δρομέα Γ. Σουλτάτο οι καπετάνιοι των Σφακιών και οι συγγενείς εκείνων που σώθηκαν, να στείλουν ζώα να τους πάρουν, γιατί ήταν αδύνατο να μετακινηθούν πεζοί ».

Για περισσότερες πληροφορίες για το θέμα μπορείτε να επισκεφθείτε τον παρακάτω σύνδεσμο από την ΑΝΩΓΗ: Πρόκειταιγια ένα άρθρο του Μανόλη Μιχ. Δακανάλη με θέμα την …ωκυποδία των Ανωγειανών (τη εξαίρεσή εμού βεβαίως, αλλά και όχι μόνον! Όμως ας αφήσουμε στην ησυχία τους τους …βραδύποδες και ας μείνουμε στους…σβέλτους για την ώρα).

Δημοσιεύθηκε στο https://aboutpoemandpoetry.blogspot.com/

Οι γυναίκες τιμούν τους νεκρούς στολίζοντας ένα πανέρι με τρία γλυκά κουλούρια κι ένα ανθότυρο η τυρί στη μέση, με καρυδόφυλλα… και τριαντάφυλλα και τα πηγαίνουν στην εκκλησία προσφορά για αυτούς που έχουν φύγει.

Το τυρί βρίσκεται εκεί καθώς τα Ανώγεια είναι Κτηνοτροφικό χωριό ενώ τα φύλλα της καρυδιάς συμβολίζουν την πικρή και στυφή γεύση που έχουν την ημέρα αυτή οι Ψυχές, τη μέρα που οι νεκροί επιστρέφουν στον Άδη.

Τα τρία κουλούρια συμβολίζουν την Αγία Τριάδα. Μάλιστα στη συνέχεια επισκέπτονται οι γυναίκες το νεκροταφείο στολίζουν με φύλλα καρυδιάς τους τάφους και τους πλύνουν με αυτά.

Μετά την λειτουργία οι προσφορές κόβονται και μοιράζονται στους πιστούς στην μνήμη των νεκρών.

Σύμφωνα με τη λαϊκή θρησκευτική παράδοση, οι ψυχές των νεκρών ανεβαίνουν στον επάνω κόσμο κάθε ανάσταση για πενήντα μέρες.

Πεντηκοστή δηλαδή είναι η τελευταία ημέρα του ταξιδιού των νεκρών, η μέρα που γυρίζουν πίσω.

Την ώρα του γονατίσματος στην λειτουργία της εκκλησίας οι ψυχές των νεκρών γυρίζουν στον κάτω κόσμο, οι ζωντανοί κλείνουν τα μάτια τους ώστε να μη δουν τις ψυχές που λυπημένες γυρνούν στον Άδη.

Εδώ στ’ Ανώγεια οι γυναίκες γονατίζουν πάνω σε φύλλα καρυδιάς γιατί συμβολίζουν την πικρία που κατέχει τις ψυχές των νεκρών την ημέρα αυτή, μιας και τα φύλλα είναι πικρά.

Στην Αρχαία Ελλάδα πίστευαν, ότι η καρυδιά με το βαθύ πράσινο (μαυροπράσινο) χρώμα ήταν το δέντρο του θεού Πλούτωνα, και ότι μόνο αυτό υπήρχε στον Άδη, και πως στη σκιά του ξάπλωναν και αναπαύονταν οι ψυχές τους.

Άρα είναι απόλυτα συναφές με τα έθιμα για τις ψυχές των νεκρών…

Συνέδριο για τα τοπωνύμια της Κρήτης διοργανώνουν το τριήμερο 16, 17 και 18 Οκτωβρίου 2020, το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας και ο Δήμος Ανωγείων, στον Εκθεσιακό χώρο της Αγροτικής Τράπεζας στα Ανώγεια.

Το πρόγραμμα των εργασιών όπως ανακοινώθηκε από το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας έχει ως εξής:

Διαβάστε την συνέχεια... »

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΘΕΣΗΣ ΚΑΘΑΡΙΣΤΡIΑΣ

Η Σχολική Επιτροπή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Ανωγείων, προκηρύσσει την πλήρωση μιας θέσης καθαρίστριας για το 1ο&2ο Νηπιαγωγείο Ανωγείων.

1.- Η πρόσληψη θα γίνει από 1η Σεπτεμβρίου 2020 έως τη λήξη του σχολικού έτους 30-6-2021 και οι υποψήφιες θα πρέπει:

α.- Να έχουν τη φυσική καταλληλότητα για την άσκηση των καθηκόντων τους.

β.- Να είναι Έλληνες πολίτες ή να έχουν την  Ελληνική Ιθαγένεια σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 3528/2007.

γ.- Να είναι δημότες και μόνιμοι κάτοικοι  του Δήμου Ανωγείων

δ.- Να μην έχουν καταδικαστεί ή να μην είναι φυγόποινοι ή φυγόδικοι για κανένα από τα αδικήματα του άρθρου 8  του Υπαλληλικού κώδικα.

2.- Οι ώρες απασχόλησης είναι :

Από τις 16:00 μ.μ μέχρι τις 18:00 μ.μ. μετά τη λήξη των μαθημάτων του Ολοήμερου Προγράμματος.

3.- Το άτομο που θα επιλεγεί θα συνάψει σύμβαση έργου από 01-9-2020 έως 30-06-2021 και η αμοιβή του,βάσει του αριθμού των αιθουσών (τρεις), θα είναι 210,06 ευρώ μικτά και 133,68 ευρώ καθαρά. Στους χώρους συμπεριλαμβάνονται και οι κοινόχρηστοι χώροι καθώς και ο γύρω αύλειος χώρος.

4- Η παραλαβή των αιτήσεων και των δικαιολογητικών, θα γίνεται στο 1o Δημοτικό Σχολείο Ανωγείων από την Διευθύντρια του Σχολείου, από την Τρίτη 9 -6-2020 έως και την Παρασκευή 19-6-2019, προσκομίζοντας τα παρακάτω δικαιολογητικά:

-Αίτηση

– Φωτοαντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας

– Φωτοαντίγραφο εκκαθαριστικού σημειώματος

– Πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης

5.-Κατά την επιλογή θα ληφθούν υπόψη, η φυσική καταλληλότητα, τυχόν προϋπηρεσία, κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια και η αξιολόγηση θα γίνει από τη Σχολική Επιτροπή Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Ανωγείων.

Η παρούσα να δημοσιευθεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα ΑΝΩΓΗ και να τοιχοκολληθεί στην είσοδο του Δημοτικού Μεγάρου.

Ο πρόεδρος της Σχολικής Επιτροπής, Εμμανουήλ Κοντογιάννης, Ανώγεια 5 Ιουνίου 2020.

Η Ελένη Βλατά “έφυγε” στα 83 της χρόνια στις 1 Ιουνίου του 2019 και την επομένη πλήθος κόσμου βρέθηκε στο Μεϊντάνι στα Ανώγεια για το ύστατο χαίρε στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.Τα παιδιά της με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου από τον χαμό της αγαπημένης τους μητέρας έστειλαν στην ΑΝΩΓΗ το παρακάτω κείμενο αποχαιρετισμού, με αναφορές και προς τον θείο τους Χαράλαμπο Πασπαράκη, τον αδερφό της, που την ακολούθησε στο μεγάλο ταξίδι οκτώ μήνες αργότερα και κηδεύτηκε στην Αθήνα.

Αναλυτικά το κείμενο αποχαιρετισμού:

“Πέρασε κιόλας ένας χρόνος που μας άφησες, μαμά, χωρίς να απουσιάσεις μία μέρα. Η λατρεμένη σου μορφή και η ζεστή σου παρουσία, παραμένουν ολοζώντανες στη σκέψη και τη καρδιά μας. Ακούμε την αγαπημένη σου φωνή σε κάθε θρόισμα των φύλλων, σε κάθε σταγόνα της βροχής, σε κάθε ψίθυρο της σιωπής. Φέρνουμε τα “σοφά” σου λόγια στη κουβέντα μας, σαν αγιασμένα από τη ζωή κειμήλια, που μας δίνουν δύναμη να συνεχίσουμε να προχωράμε… Και θα κρατήσουμε τη θύμηση σου γλυκιά και τρυφερή, σαν την αγάπη σου, μαμά…

Σε χαιρετάμε με έναν στίχο, τον πρώτο “στίχο”από το προσωπικό σου “ανθολόγιο”, όπου συνήθιζες να σημείωνες μαντινάδες, απ’ το αγαπημένο σου “Κρητόραμα”:

Στο μάρμαρο του τάφου μου,
Θα ζωγραφίσω εσένα,

Να σε θωρούν τα μάτια μου,
Κι ας είναι και κλεισμένα.

Χαιρετίσματα επίσης στο μικρό σου αδερφό, τον αγαπημένο μας θείο Μπάμπη, που τόσο γρήγορα σε ακολούθησε στο μεγάλο ταξίδι, φεύγοντας αναπάντεχα απ’ τη ζωή, στις 16 Φεβρουαρίου του 2020. Θα σε θυμόμαστε με αγάπη και σεβασμό,θείε…”.

– Τιμώντας τη μνήμη της Ελένης Βλατά και του Χαράλαμπου Πασπαράκη, τα παιδιά της Ελένης Βλατά προσέφεραν  στην Άνωγη 300 ευρώ, για τις ανάγκες του Εργαστηρίου Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου και τα δωρεάν φροντιστήρια σε μαθητές, ενήλικες και πρόσφυγες. Τους ευχαριστούμε θερμά για την προσφορά και τη στήριξη τους. 
Ας είναι αιωνία η μνήμη τους.
 

Την Κυριακή 7 Ιουνίου στις 9 π.μ θα τελεστεί στον Ιερό Ναό της Παναγίας στο Περαχώρι, το σαρανταήμερο μνημόσυνο για την ανάπαυση της ψυχής του Λευτέρη Καλομοίρη “Ντελικάνή” που “έφυγε” από τη ζωή στις 2 του περασμένου Μαΐου.Η οικογένεια του καλεί φίλους, συγγενείς και συγχωριανούς να ανάψουν ένα κερί στη μνήμη του. Μετά το μνημόσυνο θα προσφερθεί μια μακαρία στο χώρο “Δε Βαριέσαι” που είχε δημιουργήσει ο αείμνηστος Λευτέρης στο Περαχώρι, σημείο όπου έκανε και την σχολή χορού του για δεκαετίες, μαθαίνοντας παραδοσιακό χορό σε εκατοντάδες παιδιά της περιοχής.Παράλληλα ο Λευτέρης είχε διατελέσει πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Ανωγείων επί θητείας Νίκου Ξυλούρη (2002-06) και για ολόκληρη τη  δεκαετία του ’90  υπήρξε πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων.

Με την ΑΝΩΓΗ επικοινώνησε η κόρη του Αριστέα Καλομοίρη, η οποία εκ μέρους όλης της οικογένειας της έστειλε ένα κείμενο αποχαιρετισμού για τον πατέρα της, το οποίο δημοσιεύουμε για τους Ανωγειανούς όπου γης.

Αναλυτικά το κείμενο της Αριστέας:

“Άνθρωπος που ξεχώριζες ανάμεσα στο πλήθος,
ήσουν, γιατί εδίδασκες, πολιτισμό και ήθος.
(Μαίρη Κόκκινου)

Σαράντα ημέρες πέρασαν χωρίς την παρουσία σου χαρά μας.Και λέω χαρά μας γιατί ήσουν ο άνθρωπος εκείνος που έδινες χαρά και ομόρφιζε με τη λεβεντιά, την ανθρωπιά, την τιμιότητα, την καλοσύνη, την αξιοπρέπεια και το καλαμπούρι του, τ’Ανώγεια και όλη την Κρήτη.

Από τη μέρα που έφυγες τ’Ανώγεια είναι φτωχά.Κάθε γλέντι από εδώ και πέρα θα σε αναζητά να σύρεις τον χορό λεβέντικα. Κάθε σοκάκι θα αναζητά να ακούσει τις καντάδες σου. Και από κάθε άνθρωπο θα λείψει η παρηγοριά που έπαιρνε από τους δικούς σου στίχους.

Ποιος θα χορέψει Ανωγειανό Πηδηχτό και δεν θα σε φέρει στο νου; Που ήσουν αυτός που με μεράκι και περηφάνια διέδιδες τα αυθεντικά βήματα του.

Ένας αγνός και λαϊκός ποιητής, με έντονες ευαισθησίες και ένας γνήσιος λάτρης της ζωής. Αγαπούσες βαθιά την Πατρίδα, την οικογένεια, τον συνάνθρωπο, τον τόπο σου. Ιδιαίτερα όμως αγαπούσες τη Φύση και τα παιδιά, στα οποία δίδασκες κρητικό παραδοσιακό χορό και ανθρωπιά μέσα από τις πατρικές συμβουλές σου,Για αυτά έλεγες τη μαντινάδα:

Έβρηκα τρόπο και μπορώ να σταματώ το χρόνο,
γιατί συναναστρέφομαι με τα κοπέλια μόνο.

Αφήνοντας πίσω σου μια πλούσια ποιητική συλλογή 5 βιβλίων με μαντινάδες:”Ο Ντελικανής”, “Μια μαντινάδα μια ζωή”, “Τον Έρωντα εφαντάστηκα”, “Ποιο Παραμύθι να σου πω;”,”Αέρας είναι η ζωή” και τον αυθεντικό χορό σου, αναμφίβολα αποτελείς τεράστιο κεφάλαιο της κρητικής λαϊκής παράδοσης, το οποίο ως Φάρος θα φωτίζει τις νέες γενιές. Σήκωσες στους ώμους σου τα Ανώγεια και τα ταξίδεψες με ειλικρινή αγάπη πέρα από τα σύνορα.

Το νήμα της ζωής σου όμως κόπηκε απρόοπτα και τραγικά τη νύχτα της 2ης Μαΐου. Η ξαφνική και άδικη απώλεια σου, έχει στοιχίσει όχι μόνο στην οικογένεια σου, αλλά και σε όλο τον κόσμο που σε γνώριζε και σε αγαπούσε.

Πατέρα, αποχαιρέτησες τη ζωή με αντρειοσύνη και αυτοθυσία, στην προσπάθεια σου να προστατεύσεις την οικογένεια σου και όχι μόνο. Το σώμα σου έγινε ασπίδα για όλους μας. Έτσι ας γίνει τούτο το στερνό ταξίδι σου Πατέρα, διδαχή, μήνυμα για όλους τους Ανωγειανούς, για εμάς τους νεότερους. Πως δηλαδή τα Ανώγεια ήταν ο τόπος των αντρειωμένων, ο τόπος που εκφραζόταν η ανωγειανή ψυχή που με λεβεντιά διεκδικούσε στους αιώνες το δικαίωμα για Ελευθερία, Ειρήνη, Αγάπη.

Ας κοπάσουν οι ήχοι των όπλων.για να ακούσουμε ξανά τους στίχους του Ψηλορείτη, που είναι οι μαρτυρίες των αντρειωμένων του τόπου μας και ας βαδίσουμε ξανά στον δρόμο του σεβασμού και των πατροπαράδοτων αξιών μας.

Η οικογένεια μου ευχαριστεί θερμά όλο τον κόσμο για την αγάπη και τη στήριξη στο πένθος μας. Σου αφιερώνει με πολλή αγάπη και περηφάνια τη μαντινάδα:

Πατέρα του Πολιτισμού, της ανθρωπιάς μπροστάρη,
Αητέ μας υπερήφανε, τση Κρήτης το καμάρι…

Στη μνήμη του μεγάλου μας “Ντελικάνή” η σύζυγος του Δέσποινα και τα παιδιά του προσφέρουμε στην ΑΝΩΓΗ το ποσό των 100 ευρώ για τις ανάγκες της ηλεκτρονικής έκδοσης της εφημερίδας των Ανωγειανών όπου γης.

– Τα χρήματα θα διατεθούν για το Εργαστήρι Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου. Ας είναι ελαφρύ το χώμα των Ανωγείων που σε σκεπάζει Λευτέρη. Αιωνία η μνήμη σου.