Ένα χρυσό δαχτυλίδι, με μια ρουμπινί πέτρα στο μικρο δάκτυλο ήταν το πρώτο πράγμα που παρατήρησα με το παιδικό μου βλέμμα, στο χέρι του Δημήτρη. Ήταν η μέρα που επισημοποιήθηκε ο μεγάλος έρωτας του με την Αγάπη. Την πεντάμορφη πρώτη ξαδέρφη μου. Μια σχέση που έμελλε να τιμήσει τη έννοια ζευγάρι. Σ’ όλη τη διάρκεια της κοινής ζωής τους. Χαμηλόφωνος ευγενής τίμιος. Σήμερα η ζωή τους χώρισε Ο Δημήτρης έφυγε. Μα η Αγάπη μένει. Να θρηνεί να θυμάται να ονειρεύεται τα χρόνια που πέρασαν!

Λουδοβίκος των Ανωγείων

Του Γεωργίου Σκουλά
Από το βιβλίο: “Τ’Ανώγεια και η Ιστορία τους”

Αύριο είναι του Αγίου Γεωργίου. Χρόνια πολλά λοιπόν στους Γιώργηδες και τις Γιωργίες. Είπα λοιπόν να κάνω τα προεόρτια σε εμάς τσι Γιώργηδες. Το αξίζουμε άλλωστε! Τον καλύτερο Άγιο έχουμε. Και τι δεν ακούμε…, όπου Γιώργος και μάλαμα! Τέτοια ακούμε και παίρνουμε αέρα! Όχι σαν μερικούς-μερικούς…
Εγώ βέβαια δεν τα πιστεύω, αλλά αφού τα λένε οι πολλοί!… Ελπίζω να μην το πάρουνε… κατάκαρδα … ορισμένοι καλά καλοί φίλοι μου.. ονόματα όμως δεν λέμε!
Καβάλα πάμε στην Εκκλησιά, καβάλα προσκυνάμε, σαν τσι Κολοκοτρωναίους, θεριά σκοτώνουμε με μια κονταριά, τραγούδια μας βγάζουνε, είναι να μην είμαστε υπερήφανοι για τον Άγιο μας;
Εδώ στην Κρήτη, ο Άγιος Γεώργιος έχει τιμηθεί όσο κανείς άλλος Άγιος. Δεν υπάρχει σπίτι, που λέει ο λόγος και να μην έχει το Γιώργη ντου. Άμα πας στο καφενείο και φωνάξεις Γιώργη, μπορεί και να ανταποκριθούνε οι μισοί! Και τραγούδι μας έχουνε βγαρμένο. Από παλιά. Και τραγουδιέται σε όλη την Κρήτη, με ελαφρές παραλλαγές αλλά με το ίδιο πάντα κεντρικό θέμα.
Το παρακάτω τραγούδι που θα διαβάσετε μου το έχει διηγηθεί η μητέρα μου η Ελένη Ζερβού-Σκουλά, η οποία το έμαθε από τη δική της μητέρα, την Παγώνα Χαιρέτη-Ζερβού, από τα Ανώγεια, κόρη του Γεωργίου Χαιρέτη ή Σουβλή. Η γιαγιά μου δηλαδή, είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στα Ανώγεια το 1902 και το έλεγαν οι κοπελιές μεταξύ τους και έτσι διατηρήθηκε από στόμα σε στόμα. Η συγκεκριμένη παραλλαγή είναι γραμμένη στο κρητικό γλωσσικό ιδίωμα, ενώ η παραπομπή «Ας τάξω ο κακορίζικος πως δε σ΄είχα ποτέ μου, και ένα κεράκι αυτούμενο εκράτου και έσβησέ μου», είναι παραπομπή που υπάρχει στον Ερωτόκριτο και πιθανότατα υποδεικνύει κάποιον ο οποίος γνώριζε άριστα την κρητική λογοτεχνία, ως δημιουργός του τραγουδιού.
Δεν γνωρίζω εαν το τραγούδι τραγουδιέται στην υπόλοιπη Ελλάδα. Θα ήθελα οι φίλοι μου στη σελίδα να μας ενημερώσουν εάν τραγουδιέται στην υπόλοιπη Ελλάδα ή εάν υπάρχουν κάποιες παραλλαγές του.

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

‘Αγιε μου Γιώργη αφέντη καβαλάρη,
που ΄σαι ζωσμένος το σπαθί και το χρυσό κοντάρι,
τη φήμη και τη δόξα σου θέλω να ν’ αθιβάλω
που σκότωσες η το θεριό το δράκο το μεγάλο.
Που ήτονε στον τόπο μας σε ένα βαθύ πηγάδι
και ανθρώπους το ταϊζανε κάθε πρωί και βράδυ,
και αδέ ΄θελα του πάμενε άνθρωπο κάθε ώρα,
δεν άφηνε η το νερό να κατεβεί στη χώρα.
Και τα σκραφνιά ερίχνανε κι ότινος ‘θελα τύχει
πήγαινε το παιδάκι ντου στου λιονταριού τη βρύση.
Και τα σκραφνιά* επέσανε σε μια βασιλοπούλα,
απού την είχε ο κύρης της μοναχοριγοπούλα.

Ο κύρης τση ως το ΄κουσε εγύρισε και είπε.
-΄Ολο το βιός μου πάρετε και το παιδί μου αφήτε.
Τότε συρθήκανε σπαθιά, μαχαίρια ακονισμένα
η το παιδί σου θέμε εμείς, ή ζόρε πάμε εσένα.
-Εντινέ και πάρετε τηνε και κάμετε τη νύφη
και αμέτε τη του λιονταριού απόψε να δειπνήσει.
Δυο κορασίδες πέρνου ντη και κάνουνε ντη νύφη
και πάνε να τη δέσουνε στου λιονταριού τη βρύση.

Και όντε την περνούσανε απού τη μεγάλη σκάλα,
εβγήκενε η μάνα ντζη κι εφώνιαξε με κλάμα.
-Ας πω πως δε σε βύζασα γάλα απού τα βυζά μου
και πως δε σ΄ έπιασα μωρό ποτέ στην αγκαλιά μου.
Και βγήκε και ο κύρης τση με τη χρυσή κορώνα,
κι εκούμπησε τη κεφαλή στση πόρτας τη κολόνα.
-Ας τάξω ο κακορίζικος πως δε σ΄ είχα ποτέ μου,
και ένα κεράκι αυτούμενο εκράτου και έσβησέ μου.
Ο Αϊ Γιώργης ήθελε τότε να βοηθήσει
και πέρασε η χάρη ντου από ΄κεινά τη βρύση.
-Τι έχεις κορασιδάκι μου και σ’ έχουνε δεμένο
και είσαι κλειστό και απόκλειστο και παραπονεμένο;
-Εμένα αφέντη μ΄ έχουνε συνήθειο στη βρύση
για να με φάει το θεριό και το νερό ν’ αφήσει.
-Κάτσε κορασιδάκι μου κάτσε να με ψειρίσεις
και όντε θ΄ακούσεις το θεριό γοργά να με ξυπνήσεις.
-Άντες εδά στρατιώτη μου να πας εις το χωριό σου,
να μη σε φάει το θεριό, κρίμα την ομορφιά σου.

Στα γόνατά ντζη ακούμπησε για να τονε ψειρίσει,
και τρέχανε τα μάθια ντζη σαν το νερό στη βρύση.
Εκειά που τονε ψείριζε στου ύπνου τα κανάκια,
γροικά του δράκου τσι φωνές απού τα πηγαϊδάκια.
-Σήκω δα καβαλάρη μου που λες πως δε φοβάσαι,
να το σκοτώσεις το θεριό και μη βαροκοιμάσαι.
Σηκώνεται ανατολικά και κάνει το Σταυρό ντου,
μια κονταριά του βρόντηξε και κόβει το λαιμό ντου.
Και ξαναπαίζει ντου άλλη μια ανάμεσα στο στόμα,
και τότες έπεσε στη γη και ετάρασε στο χώμα.
Χρυσή καδένα έβγαλε απού το λαιμό το δένει,
χαρά μεγάλη εγίνηκε σ΄όλη την οικουμένη.
Διπλοκαβαλικεύγει το και πάει το στη χώρα.
-Να βασιλιά το τέκνο σου, ορίστε το παιδί σου,
και απού τα φύλλα τση καρδιάς, δώσε μου την ευχή σου.
-Να ζήσεις καβαλάρη μου για πε μου τ’ όνομά σου
και χάρισμα βασιλικό θα κάμω τα΄αφεδιάς σου.
-Γιώργη στραθιώτη λένε με απού τη Σκαρπαθία
κι αν θες να κάμεις χάρισμα κάμε μια εκκλησία,
και στα ζερβά και στα δεξά κάμε ένα καβαλάρη,
να προσκυνούν οι χριστιανοί και συ κι όποιος κι αν πάει.

Λοιπόν, φίλοι Γιώργηδες και φίλες Γιωργίες, χρόνια πολλά και ευτυχισμένα και όπως είπαμε. Εμείς έχουμε τον καλύτερο Άγιο… όχι παίζουμε!
*Σκραφνιά : ο κλήρος

Το λαογραφικό έργο του πρώην Δημάρχου Ανωγείων και συνταξιούχου εκπαιδευτικού κ.Γεωργίου Σμπώκου, παρουσιάστηκε πριν μερικές μέρες στο Ρέθυμνο σε μια εκδήλωση παρουσία πλήθους κόσμου, που διοργάνωσε το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης. Με δεκατρία βιβλία του να έχουν ήδη εκδοθεί αλλά και τέσσερα που αναμένεται να εκδοθούν στο προσεχές μέλλον, ο ίδιος ο κ.Σμπώκος μίλησε συγκινημένος στους παρευρισκόμενους στην αίθουσα “Παντελής Πρεβελάκης” στο Ωδείο Ρεθύμνου, για την ιδιαίτερη τιμή που του έγινε, αναφερόμενος σε όλη την πορεία της ζωής του. Την συγκεκριμένη ομιλία σας παρουσιάζει σήμερα η “Α”, η οποία έχει αναλυτικά ως εξής:

Σεβασμιότατε-Αιδεσιμότατοι

Κ^α Πρόεδρε του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Ρεθύμνου

Κ^οι Εκπρόσωποι της Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Κ^οι Εκπρόσωποι Φορέων, Πολιτικών και Στρατιωτικών Αρχών

Κ^ες και Κ^οι

Αποτελεί πολύ μεγάλη τιμή για μένα η παρουσίαση του συγγραφικού μου έργου εκ μέρους του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Ρεθύμνης και ευχαριστώ θερμά την Πρόεδρο του κ. Φαλή Βογιατζάκη και το Διοικητικό του Συμβούλιο. Αισθάνομαι την ανάγκη τούτη την ώρα, να κάμω ένα σύντομο απολογισμό της μακρόχρονης προσπάθειας μου να καταγράψω όσο τούτο μου ήταν δυνατόν, τη ζωή και τον πολιτισμό των Ανωγείων και γενικότερα της βορειοανατολικής πλευράς του Ψηλορείτη, διάρκειας αιώνων και χιλιετηρίδων, με τις ρίζες τους να ξεκινούν από τα μινωικά χρόνια και να φθάνουν μέχρι τις ημέρες μας.

Φίλες και Φίλοι

Γεννήθηκα το 1934 στ’ Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνης. Είχα πατέρα τον Ιωάννη Κωνστ. Σμπώκο και μάνα την Ειρήνη Αριστείδου Πασπαράκη, κόρη του Αλμπάτη, ενός ξεχωριστού αγωνιστή και πατριώτη Ανωγειανού και ήμουν το τέταρτο και τελευταίο μέλος μιας μεσαίας αγροτικής οικογένειας.

Τα πρώτα παιδικά μου χρόνια πέρασαν ήρεμα και χαρούμενα και μπόρεσαν να βρουν στην καρδιά μου χώρο, με τη σωστή ανατροφή μου, αρκετές αρετές με πρώτη και σπουδαιότερη την αγάπη στον άνθρωπο και τον τόπο μου. Ευχαριστώ τους γονείς μου για το μεγάλο αυτό δώρο.

Όμως τα πράγματα άλλαξαν δραματικά από την ώρα που άρχισαν να ηχούν τα τύμπανα του πολέμου και οι Ναζί, μαύρα γεράκια τ’ ουρανού, κατέλαβαν την Κρήτη μας, μα δεν κατέλαβαν όμως την καρδιά των ανθρώπων της και του τόπου μου, οι οποίοι σ’ όλα τα χρόνια της τετράχρονης κατοχής, μάχονται με νύχια και με δόντια για τη μυριάκριβη τη λευτεριά τους. Έζησα όλα τα σκληρά και δύσκολα χρόνια της κατοχής κι αντίκρισα το σκληρό πρόσωπο του πολέμου σ’ όλη την τραγική μορφή του, με τελευταία φριχτή εμπειρία, εκείνη της 5^ης Σεπτεμβρίου 1944, ημέρα που οι Γερμανοί είχαν ολοκληρώσει το ολοκαύτωμα των Ανωγείων και είχαν αποχωρήσει , βαδίζοντας μέσα στα φοβερά ερείπια, που κάπνιζαν ακόμη κι ανάμεσα σε πτώματα ανθρώπων και ζώων.

Και ο ήλιος της πολυπόθητης λευτεριάς δεν άργησε ν’ ανατείλει, που όσο λαμπερός κι αν ήταν δεν μπορούσε ν’ αποδιώξει τα μαύρα στοιχειά που άφησε πίσω του ο πόλεμος και η 15/ετία που ακολούθησε ήταν για τους Ανωγειανούς τρομερή και δύσκολη, ίσως πιο δύσκολη κι απ’ αυτή της κατοχής. Στερούνται στέγης και όλων των αναγκαίων για την επιβίωση τους και το Κράτος αδυνατεί να τους προσφέρει καμιά ουσιαστική βοήθεια. Σ’ αυτές τις δύσκολες ώρες οι Ανωγειανοί επιστρατεύουν όλες τις αρετές που τους χάρισε ο Θεός και η φύση, ανασκουμπώνονται και αρχίζουν το σκληρό και δύσκολο αγώνα της επιβίωσης και αναδημιουργίας του χωριού τους και των ρημαγμένων κοπαδιών και περιουσιών τους. Οι προνομιακές αρετές τους: η αγάπη, η ομόνοια, η συσπείρωση, η αλληλοβοήθεια, ο ένας για όλους και όλοι για ένα, αναβιώνουν, θεριεύουν και μια καινούργια λαμπρή νίκη, αυτή της δημιουργίας και της προόδου παίρνει τη θέση της στο ρημαγμένο τόπο.

Στον αγώνα αυτό συμμετέχω και ‘γω ως μαθητής, σπουδαστής, δάσκαλος και εργάτης και ο αγώνας και η προσφορά μου γιγαντώνουν ακόμη περισσότερο την αγάπη στον τόπο μου και τον άνθρωπο και μου δίνει την ευκαιρία να ερευνήσω και να μελετήσω προϋποθέσεις και προβλήματα και το τι έγινε και τι χρειάζεται ακόμη να γίνει, για να δημιουργήσομε τ’ Ανώγεια που όλοι επιθυμούμε και ονειρευόμαστε, τα’ Ανώγεια που θα ήταν αντάξια της ιστορίας και των θυσιών τους.

Το 1959 διορίζομαι ως δάσκαλος στο 2^ο Δημοτ. Σχολείο Ανωγείων, γεγονός που απετέλεσε ένα σημαντικό σταθμό στη ζωή μου και άλλαξε ριζικά τα δεδομένα του αγώνα για τον τόπο μου. Ήμουν ο μοναδικός τότε Ανωγειανός δάσκαλος στα σχολεία των Ανωγείων, πράγμα που πρόσθετε περισσότερες ευθύνες και υποχρεώσεις προσφοράς στον τόπο μου. Τώρα δεν ήμουν ένας μέσα σ’ όλους και εξ’ ανάγκης έπαιρνα θέση καίρια και σημαντική στον αγώνα που άρχισε προ πολλού και συνεχιζόταν.

Δεν κρύβω ότι με κατέλαβε δέος και πανικός αν θα μπορούσα ν’ ανταποκριθώ στις βαριές και πολυποίκιλες υποχρεώσεις μου. Όμως άκουσα μια φωνή μέσα μου δυνατή και επιτακτική: “ Μη φοβάσαι! Μπορείς! Προχώρα!”.

Έτσι άρχισε ο προγραμματισμός και η ιεράρχηση των προσπαθειών για την υλοποίηση του μεγάλου έργου που βάραινε στους ώμους μου. Καταστρώνω τα δύο κύρια προγράμματα δράσης μου, το εκπαιδευτικό και το κοινωνικό, τα οποία με επιμονή έθεκα σε λειτουργία και πιστεύω ότι πέτυχα ως ένα μεγάλο βαθμό την πραγμάτωση τους, ως απέδειξε ο χρόνος που ακολούθησε.

Δεν ήταν όμως η εκπαιδευτική και κοινωνική προσπάθεια που έπρεπε να επιτελέσω. Από την αρχή του αγώνα μου είχα διαπιστώσει, ότι τα’ Ανώγεια διέθεταν μια θαυμαστή ιστορία κι ένα εξαίσιο πολιτισμό άγνωστα στους εκτός αλλά και εντός Ανωγείων και κανείς ποτέ δεν είχε κάμει μια σοβαρή προσπάθεια καταγραφής και ανάδειξης των. Έτσι δημιουργήθηκε ένας καινούργιος τομέας εργασίας και έρευνας, αυτός της συγκέντρωσης και καταγραφής των ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων των Ανωγείων. Το υλικό που συγκεντρώνεται άφθονο, η συμπαράσταση των Ανωγειανών στην όλη προσπάθεια μεγάλη και ενθουσιώδης. Στην καταγραφή έρχεται να προστεθεί και η ηχογράφηση με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα μεγάλο ηχητικό αρχείο, που κρατεί εσαεί ζωντανούς αμέτρητους Ανωγειανούς και Ανωγειανές, ιδιαίτερα της 10/ετίας του 1960.

Το πλούσιο υλικό που συγκεντρώνεται στο μακρύ διάστημα της 60/χρονης προσπάθειας μου καταγράφεται και ταξινομείται με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν 17 πολυσέλιδες εργασίες από τις οποίες προέκυψαν τα 13 εκδοθέντα βιβλία μου και μένουν υπό έκδοση τα ακόλουθα τέσσερα: 1)Η γενεαλογία των Ανωγειανών 2) Μουσικά ακούσματα από την παράδοση των Ανωγείων 3) Σκόρπιες πινελιές στον καμβά μιας ζωής (αυτοβιογραφικά) και 4) Σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό πρόθεση του ομιλούμενου Ανωγειανού γλωσσικού ιδιώματος.

Με την έναρξη συγκέντρωσης των ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων προέκυψε και η ανάγκη συγκέντρωσης των ιστορικών και λαογραφικών αντικειμένων, των ελαχίστων που διασώθηκαν από την λεηλασία και τις φωτιές του Ολοκαυτώματος. Ως όρνεα επέπεσαν εξαγοράζοντάς τα οι νεόπλουτοι της Κατοχής, οι τουρίστες και οι τσιγγάνοι. Εξ’ ανάγκης μπήκαμε στον ανταγωνισμό εγώ και η αείμνηστος σύζυγος μου Αμαλία, εξαγοράζοντας ό, τι μας ήταν δυνατόν, με τα πενιχρά οικονομικά μας.

Σιγά-σιγά συγκεντρώθηκε ανέλπιστα ένας μεγάλος αριθμός σπάνιων και πολύτιμων αντικειμένων της Ανωγειανής Ιστορίας και Παράδοσης και η προσπάθεια συνεχίζεται ακόμη και σήμερα. Στην πορεία ξεχωρίσαμε ένα μέρος των συγκεντρωθέντων, αναγκαίων για την συγκρότηση του Παλιού Ανωγειανού Σπιτιού, το οποίο λειτούργησε ως επίσημο λαογραφικό μουσείο από το 1992 έως το 2002 και έκτοτε παρέμενε επισκέψιμο με ελεύθερη είσοδο για μαθητές, σπουδαστές και ερευνητές.

Πριν ολοκληρώσω τη σύντομη ομιλία μου θα ήθελα να ευχαριστήσω του Συμπατριώτες μου Ανωγειανούς στο σύνολό τους και ένα μεγάλο μέρος ανθρώπων του Ορεινού Μυλοποτάμου και Μαλεβιζίου για την αγάπη και εμπιστοσύνη που με περιέβαλαν και για την πολύτιμη βοήθεια που πρόσφεραν στην προσπάθεια μου, χάριν της οποίας πέτυχα ό, τι πέτυχα. Ευχαριστώ ακόμη την Περιφέρεια Κρήτης, το Δήμο Ανωγείων, τις Αθηναϊκές Εκδόσεις, τις Εκδόσεις Καλέντη και την Γραφοτεχνική Κρήτης, για τη μέριμνα έκδοσης των συγγραμμάτων μου.

Ευχαριστώ και σας όλους για την τιμή που μου κάμετε να παρευρεθείτε στην παρουσίαση του συγγραφικού μου έργου.

Σας ευχαριστώ και πάλι

“Έφυγε” από τη ζωή σε ηλικία 79 ετών ο Δημήτριος Νταγιαντάς (Βεζινάς)
Η νεκρώσιμος ακολουθία θα ψαλεί την Κυριακή 23-4-2017 11πμ στον ιερό ναό Αγίου Γεωργίου Αωγείων.

Η ΑνωΓη εκφράζει θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του

“Έφυγε” από τη ζωή σε ηλικία 78 ετών ο Ελευθέριος Κουβίδης (ταχυδρόμος)
Η νεκρώσιμος ακολουθία θα ψαλεί το Σάββατο  22-4-2017  4μμ στον ιερό ναό Αγίας Παρασκευής στα Σίσαρχα.

Η ΑνωΓη εκφράζει θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του

Συνεχίζεται στα γραφεία του Κτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Ανωγείων η διαδικασία για την ενεργοποίηση των δικαιωμάτων των παραγωγών, τους δικαιούχους επιδότησης,  η οποία έχει ξεκινήσει από τις 27 Μαρτίου. Η ενεργοποίηση αφορά όλους όσοι δικαιούνται επιδότησης για τα αιγοπρόβατα αλλά και για το ελαιόλαδο. Οι παραγωγοί θα πρέπει να συνεχίσουν να προσέρχονται στα γραφεία του Συνεταιρισμού στα Ανώγεια ώστε άμεσα να ολοκληρωθεί η διαδικασία.Μαζί τους θα πρέπει να έχουν τους κωδικούς taxisnet. Το κόστος που επιβαρύνεται ο παραγωγός στην ενεργοποίηση ανέρχεται στα 20 ευρώ.