Το ιστορικό της ημέρας ανέλυσε ο καθηγητής Δημήτρης Σαλούστρος του “Ζαίμη”. Αναλυτικά η ομιλία του:

Στην  80η επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων

( Ανώγεια, Αρμί 13 Αυγούστου 2024)

«Απ’ τους βωμούς των θυσιών κρατήσαμε τη φλόγα»

Αυτός ο τόπος, μόνο απέναντι στην ομορφιά

σε αφήνει ανυπεράσπιστο

Εδώ το αμετάθετο όχι, του βουνού η ασπίδα εδώ

κι οι πετρόχτιστες μνήμες.

Αυτός ο τόπος αγαπά τη χαλέπα

Από εδώ η ανυπακοή στου νου τις εγκυκλίους

Λιγοστό χώμα, με ιδρώτα και αίμα σε κρατήσαμε

Όπου η ψυχή κάνει τη διαφορά, οι αριθμοί δε μετράνε

Στο ύψος αυτό δεν ευδοκιμούν τα διλήμματα

Εκεί, που η φωτιά αφήνει σημάδι, την αλήθεια γυρέψαμε

Κι απ’ τους βωμούς των θυσιών κρατήσαμε τη φλόγα

Η στάχτη εδώ αλισίβα, να λευκαίνει το μαύρο

Ότι νερό δεν είχαμε να τη σκορπίσουμε

Αυτός ο τόπος ανήσυχη φύση και με φως και με θάνατο

Οι πέτρινοι άνθρωποι εδώ πολύ υπερήφανοι, για να ζήσουν,

πολύ υπερήφανοι για να πεθάνουν

Η βαριά ιστορία τιμή μα και χρέος

Κι αφού διαιρεμένου η προσευχή δεν εισακούεται

Το πικρό θαύμα στοχεύουμε

Όταν  τα χρώματα μας διαιρούν, να μας ενώνει το μαύρο

Για την αποκοτιά του νου, της ψυχής την απόφαση

Άμποτε, η κρίση του μέλλοντος να μας δώσει ένα δίκιο.

  Σεβασμιότατε, Σεβαστοί πατέρες,  Κύριοι εκπρόσωποι Αρχών και Φορέων, Αγαπητοί συγχωριανοί, Αγαπητοί φίλοι, Κυρίες και Κύριοι. 

Όσοι γνωρίζουν τις συνήθειες του χρόνου, να ρίχνει, σαν από κάποια ενοχή, τη σκόνη του πάνω στις εγγραφές της μνήμης, έχουν τον ύπνο του λαγού και την ώρα που η μνήμη ωριμάζει νοιώθουν πάλι την ανάγκη να λιπάνουν τις αρθρώσεις των γεγονότων, να κρυσταλλώσουν την αιωνιότητα των στιγμών, που η τύχη, ή η κατάρα το ‘φερε  να εξέχουν από τις άλλες, που τους μέλλεται να ξεχαστούν.

Διαβάστε την συνέχεια... »

O Νίκος Καζαντζάκης στα Ανώγεια το 1945

Ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφθηκε τα Ανώγεια τον Ιούλιο του 1945, έναν χρόνο σχεδόν μετά την καταστροφή των Ανωγείων από το ναζιστικό καθεστώς, ως υπεύθυνος της Κεντρικής Επιτροπής για τη διαπίστωση των γερμανικών ωμοτήτων κατά τη διάρκεια του πολέμου στην Κρήτη και κατέγραψε τις αφηγήσεις των κατοίκων του χωριού για την καταστροφή και την ισοπέδωσή του αλλά και τις βιαιότητες που υπέστησαν. Με ειδική διαταγή του Προέδρου της Κυβερνήσεως Ναυάρχου Βούλγαρη, της 17 Ιουνίου 1945, είχε συσταθεί Επιτροπή από τους καθηγητές Ιωάννη Θ. Κακριδή και Ιωάννη Καλιτσουνάκη, τον Νίκο Καζαντζάκη και τον φωτογράφο Κώστα Κουτουλάκη (ως βοηθητικό μέλος), οι οποίοι περιηγήθηκαν την Κρήτη με γερμανικό αυτοκίνητο που τους παραχώρησαν οι Άγγλοι από τις 29 Ιουνίου ως τις 6 Αυγούστου 1945 «προς διαπίστωσιν των υπό των Γερμανών και Ιταλών κατά την διάρκειαν της Κατοχής διαπραχθεισών ωμοτήτων εν Κρήτη». Η μακροσκελής έκθεση παραδόθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών, αλλά δεν δημοσιεύθηκε και παρέμενε άγνωστη. Ο Δήμος Ηρακλείου δημοσίευσε το 1983 το μοναδικό έως σήμερα σωζόμενο αντίγραφό της που είχε στείλει ο Νίκος Καζαντζάκης στον φίλο και συνεργάτη του, Παντελή Πρεβελάκη και ο οποίος το παρέδωσε αργότερα στην Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών/ Ιστορικό Μουσείο Κρήτης (Αρχείο Νίκου Καζαντζάκη), όπου σώζεται μέχρι και σήμερα. Ο Νίκος Καζαντζάκης συμπεριέλαβε μέρος των όσων άκουσε στο έως πρότινος «χαμένο» έργο του, OΑνήφορος. Στη σχετική έκθεση της επιτροπής για τα Ανώγεια αναφέρεται:

Διαβάστε την συνέχεια... »

Από σήμερα, Δευτέρα 12 Αυγούστου, η περιοδική φωτογραφική έκθεση του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Ψηλορείτη «Flora mirabilis: θαυμαστά φυτά του Γεωπάρκου Ψηλορείτη!» θα βρίσκεται στις πλατείες των Ανωγείων. Η έκθεση θα μεταφέρεται διαδοχικά από γειτονιά σε γειτονιά, ξεκινώντας από το Θέατρο «Νίκος Ξυλούρης», ώστε όσο το δυνατόν περισσότεροι κάτοικοι κι επισκέπτες να έχουμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τα φυτά της περιοχής μας!

Διαβάστε την συνέχεια... »

Ω! Παναγιά μου Ανωγειανή που ‘σουν αυτή την ώρα..

Όντεν εβάναν τη φωθιά στα ξακουσμένα Ανώγεια…

Ήταν Κυριακή πρωί, ένα ζεστό πρωινό, στις 13 Αυγούστου του 1944 την ώρα που οι εκκλησίες λειτουργούσαν, όταν 7.000 Γερμανοί στρατιώτες με την ενίσχυση πυροβολικού και αεροπορίας και κατευθυνόμενοι από 4 σημεία, κυκλώνουν τα Ανώγεια.80 χρόνια πέρασαν, αλλά αυτή η ημέρα προκαλούσε και θα συνεχίσει να προκαλεί έναν αρχικό κόμπο στο στομάχι του κάθε Ανωγειανού όπου γης. Μια επέτειος που θα τιμάται αιώνια στον ιερό αυτό τόπο. Ο αρχικός κόμπος σύντομα μετατρέπεται σε φούσκωμα στο στήθος, ένα φούσκωμα περηφάνιας για την καταγωγή και τους προγόνους μας, που θυσίασαν τα πάντα για την Ελευθερία, αντιτάχθηκαν σθεναρά σε κάθε μορφή φασισμού και ναζισμού  και πότισαν το βωμό της με αίμα, δάκρυα, ξεριζωμό, προσφυγιά και αποκαΐδια, τα οποία όμως η μαχητική τους ψυχή γρήγορα μετέτρεψε σε αναγέννηση, στο στήσιμο ξανά του χωριού, στην επιστροφή του χαμόγελου και της ελπίδας, στα Ανώγεια που γνωρίζουμε σήμερα. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα  των Ανωγειανών που επέστρεφαν πάντα στον τόπο τους μετά τα τρία Ολοκαυτώματα της Ιστορίας τους, δυο από τους Τούρκους και ένα από τους Γερμανούς και μετέτρεπαν ακούραστοι και πείσμωνες την στάχτη σε λάσπη και πέτρα, τον θρήνο σε τραγούδι ελεύθερο.

Την Ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια..

Ότι το κάψαν τρεις φορές και πάλι είναι Ανώγεια..(Αριστείδης Χαιρέτης)

Οι Γερμανοί κατακτητές, λίγους μήνες πριν την οριστική τους αποχώρηση από την Κρήτη και την Ελλάδα, μια ανάσα πριν την οριστική κατάρρευση του Τρίτου Ράιχ, που σκόρπισε τον θάνατο και τον όλεθρο σε ολόκληρη την Ευρώπη, θα θελήσουν να εκδικηθούν τα σημαντικότερα κέντρα αντίστασης του νησιού, μια τελευταία αναλαμπή μίσους και απανθρωπιάς, στοιχεία που αποτελούσαν το κύριο γνώρισμα των ναζί κατακτητών. Ένα από αυτά τα κέντρα αναμφισβήτητα υπήρξαν τα Ανώγεια. Δεν είχε περάσει ούτε μια εβδομάδα, από τις τελευταίες “δράσεις” των Ανωγειανών ανταρτών, της Μάχης στο Σφακάκι στις 7 Αυγούστου και του Σαμποτάζ της Δαμάστας στις 8 του μήνα, που εξευτέλισαν την υποτιθέμενη ανίκητη γερμανική μηχανή, και ο Γερμανός Διοικητής Κρήτης Χ.Μίλλερ συντάσσει στο.. πόδι της διαταγή της ισοπέδωσης των Ανωγείων, στην μάταιη προσπάθεια τους να υποτάξουν το ηθικό των ανταρτών των Ανωγείων.

Διαβάστε την συνέχεια... »

13 Αυγούστου 1944. Ώρα 6 το πρωί, και οι Γερμανοί με μια κυκλωτική κίνηση ξεκινούν την επιχείρηση “Βροντή” για την ισοπέδωση των Ανωγείων. “Η τοποθεσία Ανώγεια περικυκλώνεται από 4 πλευρές σε ομόκεντρη επίθεση και έως ότου ολοκληρωθεί η δράση περιφρουρείται  εξωτερικά από τον εχθρό επαρκώς…” αναφέρει σε μια αποστροφή του,  το έγγραφο τριών σελίδων του γερμανικού συντάγματος πεζικού 733 που βρέθηκε σε γερμανικό ημερολόγιο και παραδόθηκε από τον ιστορικό ερευνητή Βύρωνα Τεζαψίδη στον π.Αντιδήμαρχο Βασίλη Σμπώκο και κατ’επέκτασιν σε όλους τους  Ανωγειανούς.

Η “Βροντή” συντάραξε τα θεμέλια των Ανωγείων, δεν άφησε πέτρα πάνω στην πέτρα, αλλά δεν έκαμψε το φρόνημα των αδούλωτων κατοίκων του, που συνέχισαν τους αγώνες μέχρι την απελευθέρωση από τους Ναζί, αλλά και στη συνέχεια στην πλήρη ανοικοδόμηση του χωριού, στο οποίο με περηφάνια πατάμε οι νεότερες γενιές.

Σας θυμίζουμε το ιστορικό αυτό έγγραφο για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, που παρουσίασε η ΑΝΩΓΗ το 2020. Αναλύει όλο το επιχειρησιακό σχέδιο της επιχείρησης “Βροντή” τις μονάδες του γερμανικού στρατού που πήραν μέρος καθώς και τα οχήματα, τα όπλα και το σχέδιο που ακολουθήθηκε ώστε απερίσπαστοι οι Ναζί να καταστρέφουν το χωριό επί σχεδόν 22 ημέρες (σ.σ το Ολοκαύτωμα ολοκληρώθηκε αρχές Σεπτεμβρίου 1944). Παράλληλα αναφέρονται όλα τα σχέδια των Ναζί που οδήγησαν στην προσφυγιά περισσότερα από 2.000 γυναικόπαιδα, καθώς και τις αρπαγές των ζώων και κάθε πολύτιμου αντικειμένου κάθε σπιτιού, πριν το ανατινάξουν. Ληστείες, καταστροφές και δολοφονίες γερόντων και ανάπηρων κάτω από τα ερείπια των σπιτιών τους, ήταν μερικά από τα έργα των βαρβάρων κατακτητών.

Διαβάστε σε μετάφραση από τα Γερμανικά τις 3 σελίδες του Γερμανικού ημερολογίου και του 733 συντάγματος πεζικού για την επιχείρηση “Βροντή” που σήμανε την έναρξη για το  Ολοκαύτωμα των Ανωγείων και την ολοκληρωτική ισοπέδωση του χωριού μας στις 13 Αυγούστου 1944.

Μετάφραση από την Γερμανική γλώσσα από τον δικηγόρο Γεώργιο Χριστόδουλου Σμπώκο.

Σε 14 λέξεις υπάρχει αστερίσκος (*) με την υποσημείωση να γίνεται στο τέλος του κειμένου.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 3 ΣΕΛΙΔΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ 733 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΕΖΙΚΟΥ:

Διαβάστε την συνέχεια... »

Όταν εκαίγαν το χωριό ήτανε μαύρη μέρα..

Κι ο Στεφανής του Μπαμπακιό πήρε την πρώτη σφαίρα…

Με τη μαντινάδα του αυτή ο Χαράλαμπος Σκουλάς (Χουμάς) απέδωσε πριν αρκετά χρόνια με τον καλύτερο τρόπο την απίστευτη Ναζιστική θηριωδία και βαρβαρότητα που έζησαν και τα Ανώγεια ,που αποτέλεσαν ένα από τα πολλά κομμάτια του παζλ που συνέθεταν την εικόνα της καταστροφής και των δεινών που έφερε η Κατοχή στην μαρτυρική Χώρα μας.

Δυο μέρες πριν την μεγάλη γιορτή της Παναγίας, εκείνη τη μαύρη Κυριακή στις 13 Αυγούστου 1944, 8 η ώρα το πρωί ήταν η στιγμή που οι Ναζί έδειξαν το πιο βάρβαρο πρόσωπο τους

.Όχι δεν ήρθαν μόνο για να ισοπεδώσουν ένα τόπο που αποτέλεσε κέντρο Αντίστασης και αδούλωτου πνεύματος. 

Δεν ήρθαν μόνο για να φοβίσουν ,να λεηλατήσουν,να σπάσουν το ηθικό των κατοίκων, που για το μόνο που πάλευαν ήταν η Ελευθερία τους και η υπερηφάνεια τους.

Ήρθαν και για να σκοτώσουν.. Όχι μόνο αυτούς που πίστευαν ότι τους απειλούσαν, αλλά ακόμα και αμάχους.

Ο Στεφανής ήταν ένα μικρό 8χρόνο παιδί.. Έπαιζε στο Περαχώρι με φίλους του, την ώρα που οι Γερμανοί κύκλωναν το χωριό. Ανέβαιναν μια ανηφόρα με παιδικά γέλια και χαμόγελα όταν ένας απλός στρατιώτης θυμήθηκε την εκπαίδευση του στα Ες-Ες που πρόσταζε να μην υπάρχει έλεος, ανθρωπιά, κανόνες..

Πυροβόλησε και σκότωσε τον μικρό Στεφανή. Η σφαίρα τον σκότωσε επί τόπου, εκεί όπου από το 2006 στέκει και το μνημείο για τον θάνατο του στα Ανώγεια. Το μνημείο ενάντια στην τυφλή βία. Ενάντια στον πόλεμο και τον Φασισμό.

Αφήνουμε τον Γιαννάκο Ξυλούρη με τα συγκλονιστικά λόγια του τότε στα αποκαλυπτήρια του μνημείου, να εξιστορήσει και να συγκινήσει όλους μας με τα λόγια του για αυτή τη θυσία που σημάδεψε το χωριό.

Διαβάστε την συνέχεια... »