Η Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη μας δέχτηκε στο σπίτι της Δροσιάς λίγο πριν φύγει για την ανασκαφή της στη Ζώμινθο. Ο Οθέλλος (o Β΄), ο οποίος κατά παράκληση του Γιάννη Σακελλαράκη πήρε τη θέση του Οθέλλου του Α΄ που μας ατενίζει πλέον ως ζωγραφιά από τον τοίχο, μου επιφυλάσσει θερμή υποδοχή. Μετά από δύο λεπτά γνωριμίας πηδάει στην αγκαλιά μου.

Όπως και άλλοι, υποθέτω, είχα ταυτίσει αυτή την κυρία της Αρχαιολογίας με τις κρητικές ανασκαφές και τα θεαματικά τους αποτελέσματα που μοιράστηκε για χρόνια με τον σύζυγό της Γιάννη Σακελλαράκη. Αρχάνες, Φουρνί, Ιδαίον άντρο, Ζώμινθος. Στην προσπάθειά μου να ενημερωθώ όμως, διαπίστωσα ότι τα ενδιάφεροντά της εκτείνονται πολύ πέραν της μινωικής Κρήτης. Προσεγγίζοντας τους 200, οι τίτλοι των δημοσιευμάτων της καλύπτουν χρόνους προϊστορικούς αλλά και αρχαϊκούς, απλώνονται στις Κυκλάδες, την Εύβοια, τη Σκύρο, τα Κύθηρα, ειδικεύονται στα ειδώλια, μελετούν τις τοιχογραφίες Θήρας, Πύλου και Κρήτης, κρύβονται σε μεγάλες εγκυκλοπαίδειες, τη Βρετανική, τη Σοβιετική, την Ιταλική, σε Πρακτικά διεθνών συνεδρίων, σε ελληνικά και ξένα επιστημονικά περιοδικά (Αρχαιολογικόν Δελτίον, Αρχαιολογικά Ανάλεκτα, BCH, BSA, Antike Kunst κ.ά.). Οι δυο της μονογραφίες σε γερμανική γλώσσα αφορούν η μια τις νησιωτικές πόρπες και η άλλη τα χάλκινα ειδώλια του Αιγαίου. Το διδακτορικό της με τον Σπ. Μαρινάτο είχε θέμα το Μινωικό ζώμα. Η Αρχαιολογική Εταιρεία έχει εκδώσει επίσης τη μελέτη της για το αρχαϊκό Σύμπλεγμα Ηρακλή με λέοντα.

Από τη συζήτηση αλλά και από το πλούσιο φωτογραφικό υλικό που μας επέτρεψε να δημοσιεύσουμε, αναδύεται μια μορφή τόσο δυναμική όσο και εξαιρετικά ευαίσθητη. Ευχόμαστε η Ζώμινθος να ανταμείψει και την αγάπη και την επιμονή της.

Αγγελική Ροβάτσου: Κυρία Σακελλαράκη, θα ήθελα πρώτα να σας ευχαριστήσω πολύ που με δεχθήκατε λίγο πριν φύγετε για τη Ζώμινθο και παρ’ όλο που, όπως μου είπατε, «είστε πνιγμένη στη δουλειά». Πάνω σε τι δουλεύετε αυτό τον καιρό;

Έφη Σαπουνά: Ναι, είμαι κουρασμένη. Αυτή την εποχή ετοιμάζω την ανασκαφή στη Ζώμινθο ενώ ασχολούμαι με πολλά άλλα, μεταξύ των οποίων τα κυκλαδικά που θα ανακοινώσω σε δύο Συνέδρια. Τώρα δουλεύω για τα κυκλαδικά των Αρχανών, όπου έχουμε βρει τη μεγαλύτερη ομάδα στην Κρήτη, μεγάλη όμως και σε σχέση με πολλά νησιά των Κυκλάδων, ενώ μόλις τελείωσα με τα κυκλαδικά που είχα την τύχη να βρω και στην Εύβοια, εξαιρετικά σημαντικά. Ακόμη ασχολούμαι με τη μετάφραση στα αγγλικά ενός τόμου του Γ. Σακελλαράκη, τα Κύθηρα. Ένα άλλο μεγάλο μέρος του χρόνου μου αφιερώνω στην ταξινόμηση του Αρχείου μας, το οποίο δίνω στη Γεννάδειο. Όμως δεν το δίνω έτσι, χύδην, αλλά ταξινομημένο. Είναι πολύ σημαντικό το Αρχείο, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων μια αλληλογραφία η οποία ξεκινάει με μεγάλους αρχαιολόγους που είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε, τον Blegen, τον Schachenmayr κ.ά., όλους αυτούς τους μύθους της Αρχαιολογίας, όπως και την αλληλογραφία post mortem, μετά το θάνατο του άντρα μου, όπου σημαντικοί αρχαιολόγοι, όπως οι Catling, Kopcke κ.ά., μου γράψανε επιστολές στις οποίες μας κατατάσσουν μεταξύ των σημαντικότερων αρχαιολόγων του β΄ μισού του 20ού αιώνα στην Κρήτη. Ακόμη αλληλογραφία με τους σημαντικούς φίλους μας, με άλλους επιστήμονες, προσκλήσεις για διαλέξεις και μαθήματα από όλον τον κόσμο, βιντεοκασέτες, τιμητικά διπλώματα, διακρίσεις κ.λπ. Μόνο που τα ελέγχω μόνη μου όλα αυτά, με μία βοηθό. Όσο ζούσε ο Γιάννης τα μοιραζόμασταν, όπως φυσικά και την ανασκαφή στη Ζώμινθο.

Α.Ρ.: Θα ήθελα να μιλήσουμε κυρίως για σας αλλά δεν είναι κι εύκολο να σας ξεχωρίσει κανείς από το σύζυγό σας.

Ε.Σ.: Όχι φυσικά.

Α.Ρ.: Σκάβατε μαζί, δημοσιεύσατε πολλά πράγματα μαζί. Νιώσατε ποτέ ότι είχε μια έντονη προσωπικότητα που σας επισκίασε;

Ε.Σ.: Ναι, είχε μια εντονότατη προσωπικότητα. Με επισκίασε, όχι γιατί το ήθελε ο ίδιος, αλλά γιατί εγώ έκανα ένα βήμα πίσω. Μάλιστα όλοι τώρα, μετά το θάνατο, ενώ γνώριζαν πριν την τεράστια δουλειά μου (ανασκαφές, δημοσιεύσεις κ.λπ.), με ανακαλύπτουν: «Δεν φανταζόμασταν ότι έχεις αυτό το δυναμισμό». Ο Γιάννης με έσπρωχνε να μπω μπροστά αλλά δεν ήθελα, το θεωρούσα λιγάκι άκομψο να εμφανιζόμαστε κι οι δυο σαν το Χοντρό-Λιγνό. Αλλά ότι με επισκίασε, με επισκίασε, με τη θέλησή μου αφ’ ενός αλλά και γιατί ήταν μια φιγούρα που επιβαλλόταν. Εγώ δεν αγαπούσα τα φώτα ενώ ο Γιάννης αισθανόταν άνετα.

Α.Ρ.: Από τον τόμο στη μνήμη του Γιάννη Σακελλαράκη που έβγαλε η Βικελαία Βιβλιοθήκη [Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη και Εριέττα Δεληγιάννη-Κώτση (επιμ.), Θα ήθελα αυτή τη μνήμη να την πω…, Ηράκλειο 2012] θα ’θελα να μου σχολιάσετε κάποια σημεία. Μιλάτε για δυσκολίες, διωγμούς, προδοσίες…

Ε.Σ.: Πάρα πολλές.

Α.Ρ.: …που είναι «βαριές κουβέντες». Σε τι αναφέρεστε;

Ε.Σ.: Πρώτα πρώτα πρέπει να σας πω ότι, ακριβώς λόγω της ισχυρής προσωπικότητας που είχε ο Γιάννης, ήδη από την αρχή της καριέρας του, μόλις είχε τελειώσει το Πανεπιστήμιο, δούλεψε ως έκτακτος αρχαιολόγος και μετά επιμελητής στη Βραυρώνα με τον Παπαδημητρίου, ο οποίος και τον διέκρινε. Μόλις πέθανε ο Παπαδημητρίου, αρχίσαν οι διωγμοί. Ήθελε να πάει στη Θεσσαλία, τον διόρισαν στην Κρήτη. Βέβαια τον ωφέλησε η Κρήτη. Στην Κρήτη έγινε η μεγάλη «ανακάλυψη» των Αρχανών. Ένα ανάκτορο που το έψαχνε ο Έβανς και το ονόμαζε «summer palace» της Κνωσού σύμφωνα με τα βικτωριανά πρότυπα της εποχής. Μετά τον Έβανς το είχαν αναζητήσει ο Πλάτων και ο Μαρινάτος. Έτυχε να το βρούμε εμείς σε πολύ νεαρή ηλικία, με βάση όμως ένα σοβαρό σκεπτικό. Δεν ήταν τυχαίο εύρημα. Πρέπει να σας πω σχετικά με την ανακάλυψη των Αρχανών ότι στη Ζάκρο, όπου κατευθυνθήκαμε όταν πρωτοπήγαμε στην Κρήτη, είχε έρθει ένας διάσημος Αμερικανός δημοσιογράφος, o Joseph Alsop. Γράφει λοιπόν ο Alsop σε τεύχος του New Yorker του 1965, ότι ο Γιάννης έβγαλε από την πίσω τσέπη του παντελονιού του ένα σχέδιο των Αρχανών και του έδειξε μια θέση στο χωριό, ακριβώς εκεί όπου βρέθηκε η είσοδος του Ανακτόρου. Όπως δεν ήταν τυχαίο ότι την ίδια εποχή βρήκαμε το Φουρνί, το σημαντικότερο νεκροταφείο του Αιγαίου, με πέντε θολωτούς τάφους, ταφικά κτήρια, πλούσια ευρήματα. Όταν έγιναν γνωστές διεθνώς οι ανασκαφές μας (The Illustrated London News κ.λπ.), δόθηκε αφορμή να υποστεί ο Γιάννης ένα δεύτερο διωγμό, δηλαδή να τον διώξουν από την Κρήτη μ’ έναν εύσχημο τρόπο. Λάβαμε από την Αρχαιολογική Εταιρεία ένα έγγραφο, ότι την ανασκαφή των Αρχανών θα αναλάβει ο Μαρινάτος -με τον οποίο είχα αρχίσει το διδακτορικό μου, αφού δεν έδωσα εξετάσεις στην Υπηρεσία γιατί ήθελα να ’μαι με τον Γιάννη. Ήρθε και ο Μαρινάτος, το είδε, έμεινε άναυδος αλλά ο τρόπος που του εξηγήσαμε, με πολύ σεβασμό, ότι δεν μπορούμε να το δεχθούμε αυτό, τον έπεισε να αφήσει στον Γιάννη την ανασκαφή και να πει: «Εντάξει, δεν είναι δική μου ανασκαφή αυτή». Βέβαια, ίσως αυτό συνέπεσε με το γεγονός ότι εκείνη την εποχή βρήκε τη Θήρα. Όμως, όταν ο Έφορος Κρήτης, μην αντέχοντας τη φήμη που είχαμε, έδιωξε από την Κρήτη τον Γιάννη, ο Μαρινάτος, Γενικός Επιθεωρητής τότε, δεν δίστασε να του δώσει μια υποτροφία για τη Χαϊδελβέργη, κάτι που τον ωφέλησε. Όταν γυρίσαμε με πολλά προσόντα από Γερμανία και Αγγλία, ο τότε Διευθυντής Αρχαιοτήτων, αντί να τον βάλει σε μια αξιοπρεπή θέση, τον πετούσε ως βοηθό πότε στην Αίγινα, πότε στα Γιάννενα, τον γυρόφερνε. Μέχρι που ο Μαρινάτος, θέλοντας να στήσει την έκθεση της Θήρας, τον μετέφερε στο Εθνικό Μουσείο, κι έτσι και αυτός ο διωγμός είχε αίσιο τέλος.

Α.Ρ.: Στον τόμο Ακρωτήρι Θήρας. Τριάντα χρόνια έρευνας 1967-1997 (Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 257, Αθήναι 2008), ο επιμελητής του, Χρ. Ντούμας, που συμμετέχει με το άρθρο «Η Θρησκεία στο Ακρωτήρι», αναφέρει ότι «από τις πρώτες ανασκαφικές τομές ήταν προφανής η προδιάθεση του Μαρινάτου να αποδοθεί θρησκευτικός χαρακτήρας σχεδόν σε κάθε εύρημα». Και δίνει το χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός πίθου που βαφτίστηκε από τον Μαρινάτο «ιερός» προτού καν ανασυρθεί από τη γη.

Ε.Σ.: Για τον Μαρινάτο δεν θα δεχόμουνα ότι έκανε άστοχους χαρακτηρισμούς. Κάτι θα έβλεπε στο περιβάλλον που του το υπαγόρευε, όπως ο Έβανς. Ίσως δεν έκανε λεπτομερείς καταγραφές. Δεν γνωρίζω. Αλλά έβλεπε καθαρά τα πράγματα. Κάθε εποχή έχει τις μεθόδους της. Στην εποχή μας τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι αρχαιολόγοι πολλές φορές δεν χαιρόμαστε τα πράγματα κατά τη διάρκεια της ανασκαφής. Καταγράφουμε κάθε λεπτομέρεια αλλά πολλές φορές χάνουμε την ουσία των πραγμάτων, προσόν που διέθετε ο Μαρινάτος. Έβλεπε σφαιρικά τα πράγματα, είχε άπειρες γνώσεις, κάτι που δεν διαθέτουν σήμερα πολλοί αρχαιολόγοι, προσκολλημένοι στην τυπολογία. Εμείς προσπαθήσαμε να συνδυάσουμε και τα δύο. Ο Γιάννης έλεγε: «Να μην περιγράφεις μόνο το αντικείμενο, π.χ.: “αυτή η χάντρα έχει διαστάσεις τόσο επί τόσο και είναι από αχάτη”, αλλά να σκεφτείς: Από ποια μακρινή χώρα ήρθε το πετράδι; Πώς τη βρήκες; Ποια τη φορούσε; Γιατί τη φορούσε; Ποιο ήταν το status της; Ήταν ωραία;» Μάλιστα, ένας πολύ αγαπημένος μαθητής μας, ο οποίος τώρα είναι και γνωστός παραμυθάς, ο Χρήστος Μπουλώτης, όταν σκάβαμε ένα βασιλικό θολωτό τάφο και βρήκαμε τη νεκρή ξαπλωμένη να κοιτάζει ένα καθρέφτη, λέει: «Εγώ ονειρεύτηκα ότι θα ’χει και γαλάζια μάτια». Δηλαδή, θέλω να πω ότι πρέπει να βλέπεις και κάτι παραπάνω από αυτό που ανακαλύπτεις. Να μπορείς να το αναπαραστήσεις, να το αναστήσεις, να μπεις στον κόσμο που κινήθηκαν οι ένοικοι ενός χώρου, να πιάσεις την ψυχή τους, τις δραστηριότητές τους. Πάντα με στοιχεία, βέβαια.

Και ερχόμαστε, βέβαια, στο κορυφαίο εύρημα, την ανθρωποθυσία. Την εποχή που βρέθηκε, ο Γιάννης ήταν ο νεότερος υφηγητής του Πανεπιστημίου της Αθήνας, τότε που ο τίτλος «υφηγητής» είχε μια βαρύτητα, δεν είναι όπως τώρα που μπαίνεις επίκουρος κ.λπ. Έπρεπε όχι μόνο να καταθέσεις το έργο σου αλλά και να παραδώσεις ένα μάθημα, να σε παρακολουθήσουν καθηγητές και φοιτητές πριν σε κρίνουν. Γίνηκε λοιπόν υφηγητής και μετά, όταν θέλησε να γίνει καθηγητής στην πρώτη βαθμίδα, δεν τον έκαναν γιατί ήταν συνυποψήφιος ο γιος ενός καθηγητή και επέλεξαν αυτόν με το επιχείρημα ότι «ο Σακελλαράκης για πρώτη φορά εξεδήλωσε ενδιαφέρον για το Πανεπιστήμιο». Δεύτερη φορά στο πανεπιστήμιο, είναι πάλι υποψήφιος για ανώτερη βαθμίδα. Και τότε προκύπτει το θέμα της Ανθρωποθυσίας. Ο Γιάννης ήταν υποψήφιος στην Αθήνα κι εγώ ήμουν υποψήφια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εδώ έρχεται ο μεγάλος διωγμός. Η Ανθρωποθυσία παρουσιάζεται θριαμβευτικά στην Αθήνα και φεύγουμε στην Αμερική, όπου παρουσιάσθηκε στο Metropolitan Museum και σε ένα σεμινάριο στο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας. Όπου, όπως είχαμε ζητήσει, παρευρίσκονταν οι σημαντικότερες μορφές της Αρχαιολογίας από όλες τις ειδικότητες και η συζήτηση κράτησε πάρα πολλές ώρες. Από τους υπεύθυνους του Ινστιτούτου γράφτηκε μάλιστα ότι ήταν η σημαντικότερη και πιο τεκμηριωμένη ανακοίνωση «ever», στο Ινστιτούτο. Γυρίσαμε με δάφνες και βρίσκουμε στην πόρτα του σπιτιού Πρόσκληση της Αρχαιολογικής Εταιρείας για: «Δημόσια συζήτηση επί της ανακοινώσεως του κυρίου Σακελλαράκη». Έλειψε μια βδομάδα μόνο και ήτανε και στο Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, ο νεότερος πάλι σύμβουλος. Δηλαδή δεν τον περίμεναν να γυρίσει ούτε ως μέλος του Συμβουλίου. Μετά το πρώτο σοκ καθίσαμε άναυδοι και σκεφθήκαμε: Τι μας ενδιαφέρει και τι είναι πιο σωστό; Η έδρα –γιατί όλα αυτά γινότανε για τις πανεπιστημιακές έδρες- ή η αλήθεια, για την οποία είχαμε δουλέψει σκληρά; Και φυσικά αποφασίσαμε να είναι η Αλήθεια. Ευτυχώς ο Γιάννης ζήτησε να προεδρεύσει ο Παναγιώτης Ζέπος, που ήτανε ακαδημαϊκός και καθηγητής της Νομικής, μέλος του Συμβουλίου της Εταιρείας. Και τότε γίνηκε ένας μεγάλος χαμός. Είχανε καλέσει πλήθος κόσμου. Για να μην πολυλογώ, βγήκαμε νικητές γιατί όλες οι ξένες Σχολές πήραν το μέρος μας. Π.χ., ο Διευθυντής της Αγγλικής Σχολής, ο Hector Catling, μια σημαντική μορφή, είπε: «You are picking holes», «ψάχνετε ψύλλους στ’ άχυρα τη στιγμή που έχουν δοθεί τέτοια στοιχεία». Και από τη Γερμανική Αρχαιολογική Σχολή ο Klaus Kilian είπε: «Θέλετε να διαβάσετε ένα βιβλίο που δεν έχει γραφεί ακόμα». Τέλος πάντων, η συζήτηση κατέληξε μ’ ένα θρίαμβο δικό μας και… με το χάσιμο της έδρας του Γιάννη και της δικής μου.

Α.Ρ.: Συγγνώμη: Ήτανε μόνο θέμα έδρας ή ήταν η άρνηση των αρχαιολόγων να εντάξουν σε μια εξιδανικευμένη αρχαιότητα τη «βάρβαρη» πρακτική της ανθρωποθυσίας;

Ε.Σ.: Όχι, όχι δεν ήταν επιστημονικό το θέμα. Γιατί μετά από εμάς όλοι… βρίσκουν κι από μια ανθρωποθυσία ή ανθρωποσφαγή. Οι επικριτές δεν είχαν ανοίξει ούτε τα σχετικά λεξικά στο λ. ανθρωποθυσία. Η συζήτηση, στην κυριολεξία «δίκη», άρχισε με τον Νικόλαο Πλάτωνα, όταν σηκώθηκε πρώτος να μιλήσει. Στον πρώτο δάσκαλό μας στα μινωικά, που δεν καταλάβαμε πώς ενεπλάκη στη φριχτή ιστορία, όταν αναρωτήθηκε αν «γινόταν ή δεν γινόταν ανθρωποθυσίες», ο Γιάννης του επέδειξε το βιβλίο με τις πανεπιστημιακές παραδόσεις όπου έγραφε ότι «θα γινόταν ανθρωποθυσίες σε κρίσιμες περιόδους αλλά το πιο σύνηθες ήταν να κάνουν, αντί για ανθρωποθυσία, ζωοθυσίες». Και έκτοτε σιώπησε ο σοφός Ν. Πλάτων, δεν ξαναμίλησε. Ένας από τους πρώτους μας μαθητές, ο οποίος δεν είχε λάβει μέρος στην ανασκαφή αυτή, και για τον οποίο μόλις είχαμε εξασφαλίσει μια υποτροφία στην Ιταλία, προκειμένου να πάρει το διδακτορικό του από τον κύριο καθηγητή του στην Αθήνα, σηκώθηκε πάνω κι έλεγε ασυναρτησίες. Τέλος πάντων η ιστορία κατέληξε σε θρίαμβο δικό μας. Χάσαμε, όπως είπα, τις πανεπιστημιακές έδρες που ξέραμε εκ των προτέρων ότι θα τις χάσουμε και ότι όλη η ιστορία γινόταν γι’ αυτό το λόγο. Κερδίσαμε όμως όχι μόνο την αγάπη και την εμπιστοσύνη όλων των ξένων αρχαιολόγων αλλά και πολλών Ελλήνων πού πήραν το μέρος μας, όπως π. χ. η επιγραφολόγος Κωνσταντίνα Δελμούζου, ο καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας Γεώργιος Παπαντωνίου και ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Ρωμαίος. Με το θόρυβο που έγινε γνωστός παντού, γυρίσαμε όλο τον κόσμο: ξαναπήγαμε Αμερική, πήγαμε στη Μόσχα, γυρίσαμε καλεσμένοι όλη την Ευρώπη αλλά και άλλα μέρη, την Αίγυπτο, την Ασία, το Ιράκ κ.α., δηλαδή όλοι μας καλούσαν και όλοι θεωρούσαν φυσικό και γνωστό ότι γινότανε ανθρωποθυσίες. Μία εβδομάδα μετά τη «δίκη», οι Άγγλοι ανακοίνωσαν ότι βρήκαν μια «ανθρωποφαγία» στην Κνωσό. Δεν μάτωσε μύτη.  Ακόμη, σε ένα συνέδριο που έγινε την ίδια εποχή στο Μάντσεστερ με τίτλο «Knossos and Archanes», οι Άγγλοι ανακοίνωσαν ότι είχαν βρει χρόνια πριν και μια ανθρωποθυσία αλλά δεν τόλμησαν να την πούνε γιατί θα ξεσήκωνε κόσμο. Και πρέπει να σας πω ότι φέτος, 35 χρόνια μετά την πρώτη ανακοίνωση, γίνηκε στο Μιλάνο ένα συνέδριο για την Ανθρωποθυσία, στο οποίο κάποιοι ξένοι κολλημένοι στους Έλληνες που πάντα δεν συγχωρούν τον πρώτο, δεν με κάλεσαν, άσχετον αν μου ζήτησαν συγγνώμες μετά. Στο συνέδριο αυτό υπερασπίστηκε τις απόψεις μας ο Peter Warren και έγινε γενικά δεκτή η ύπαρξη ανθρωποθυσιών. Μετά 35 χρόνια δικαιωθήκαμε πανηγυρικά. Εκείνη την εποχή όμως ο διωγμός με πρόσχημα την ανθρωποθυσία ξεπέρασε τα όρια του Πανεπιστημίου. Παραμονή των πανεπιστημιακών εκλογών, και ενώ ο Γιάννης ήταν υπεύθυνος των αρχαιολογικών συλλογών του Εθνικού Μουσείου, ο Υπουργός Πολιτισμού Δ. Νιάνιας τον… διορίζει /ξαποστέλλειτηλεφωνικά στην Κρήτη. Ο Γιάννης, πολύ έξυπνα ποιών, φεύγει αμέσως για την Κρήτη και αναλαμβάνει τη Διεύθυνση του Μουσείου Ηρακλείου και της Εφορείας. Μόλις ολοκληρώθηκαν οι ατυχείς πανεπιστημιακές εκλογές θέλησαν να τον ξαναφέρουν αλλά δεν μπόρεσαν γιατί ο νόμος δεν επέτρεπε νέα μετακίνηση μέσα στον ίδιο χρόνο και παρέμεινε Διευθυντής στο Ηράκλειο για επτά χρόνια. Μ’ αυτό θέλω να πω πόσο μεγάλη ήτανε η μανία και πόσο έντονος ο διωγμός. Όσο αγαπητός ήταν στους μαθητές του. Γιατί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών είχε δημιουργήσει μια σειρά εξαίρετων μαθητών με σημαντικές σήμερα θέσεις. Δεν τον σήκωνε όμως το κατεστημένο. Δεν έλειψαν βέβαια οι προδοσίες ορισμένων μαθητών, σε κάποιους από τους οποίους είχε εκχωρήσει πολλά για να τους βοηθήσει. Αυτό είναι άλλη ιστορία. Ζήσαμε πολλά δυσάρεστα γεγονότα που όμως, ίσως επειδή ήμασταν δύο, τα ξεπερνούσαμε και προχωρούσαμε. Εμένα με έθιγαν πολύ, ενώ ο Γιάννης φαινόταν να τα περνάει με ψυχραιμία, αν και εγώ πάλευα για τη λύση. Ένα τελευταίο χαρακτηριστικό παράδειγμα του «odium archaeologicum», γιατί θα ήταν αστείο να αναφερθώ σε περισσότερα, είναι το πιο κάτω: Επρόκειτο να δημοσιευθεί ένα βιβλίο, ένα Corpus Vasorum, από την Ακαδημία Αθηνών. Είχε εγκριθεί από τον Ζακυθηνό και τον Τρυπάνη. Ήταν έτοιμο, αγγλικά, είχε γράψει ο διευθυντής της Αγγλικής Σχολής τον πρόλογο, και ξαφνικά εμφανίστηκαν τρεις Έλληνες συνάδελφοί μας, κατ’ εντολή κάποιου ακαδημαϊκού, η γυναίκα του οποίου είχε κρητικά απωθημένα. Και αυθαίρετα αποφάσισαν να μην το εκδώσει η Ακαδημία! Και γι’ αυτό το βιβλίο ο Γιάννης είχε δουλέψει πάρα πολύ. Το θέμα ήταν Ο εικονογραφικός ρυθμός στα μυκηναϊκά αγγεία. Βρισκόμασταν στο Σύνταγμα όταν το μάθαμε. Πήγαμε στο «GB Corner» για φαγητό και πήραμε την απόφασή μας επί τόπου. Το βιβλίο εκδόθηκε σε λίγο καιρό από τις εκδόσεις Καπόν με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Ψύχα μετά τη θετική αντίδραση της Προέδρου του Χριστίνας Σταθάτου. Μια πολύ ωραία έκδοση.

Διαβάστε την συνέχεια... »