Ο Γιώργος Ψαρουδάκης, είναι φιλόλογος και ιστορικός, ο οποίος με μια μεστή ομιλία στο Αρμί, κατά τις εκδηλώσεις για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, παρουσίασε το ιστορικό της μεγάλης επετείου και χειροκροτήθηκε θερμά. Η ΑΝΩΓΗ σας παρουσιάζει σήμερα αυτή την ομιλία του με τίτλο “Οι Αγώνες των Ανωγειανών για Ελευθερία και Ανθρωπιά” την οποία επιμελήθηκε, ενώ ο ίδιος είναι κατά το ήμισυ Ανωγειανός καθώς είναι εγγονός του Περβολογιώργη. Αναλυτικά:

«Καλημέρα σας,

καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά από την πλευρά μου το δήμο Ανωγείων για την τιμή που μου έκανε,δηλαδή να τοποθετηθώ ιστορικά και βιωματικά πάνω στο τρίτο Ολοκαύτωμα των Ανωγείων από το ναζιστικό στρατό των Γερμανών. Είναι άλλωστε ένα γεγονός που σημάδεψε καθοριστικά την κοινότητα των Ανωγειανών και δημιούργησε μία ιστορική τομή, επηρεάζοντας το σύνολο των Ανωγειανών οικογενειών, είτε αυτές συνέχισαν μετά το 1944 να κατοικούν εντός του οικισμού είτε όχι. Παράλληλα, η συμμετοχή μου στην παρούσα εκδήλωση ιστορικής μνήμης είναι ιδιαιτέρως τιμητική εξαιτίας της ίδιας της φύσεως της εκδήλωσης, από την άποψη ότι αυτή διαμορφώνει ιστορικές και κοινωνικές συνειδήσεις και κατ’επέκταση ενεργά και πολιτικά υπεύθυνα υποκείμενα. Τέλος όντας κατά το ήμισυ Ανωγειανός, θεωρώ την πρόσκληση για τη σημερινή εκδήλωση μεγάλη προσωπική ευθύνη απέναντι στους κατοίκους αυτού εδώ του χωριού, γυναίκες και άνδρες, είτε αυτοί βρίσκονται κοντά μας είτε όχι.

Όταν στις 13 του Αυγούστου του 1944 ο στρατηγός Mueller διέταξε από το φρουραρχείο του στα Χανιά,ρητά και με γραπτή ανακοίνωση, να ισοπεδωθούν τα Ανώγεια και να εκτελεστεί οποιοσδήποτε άνδρας βρισκόταν σε ακτίνα ενός χιλιομέτρου από το κέντρο του χωριού, πίστευε, κατά πάσα πιθανότητα, ότι με αυτή  του τη διαταγή θα απαλλασσόταν οριστικά από αυτή την άκρως ενοχλητική για τον γερμανικό στρατό ανταρτοφωλιά. Αν και σε δυο μήνες από εκείνη τη σκοτεινή καλοκαιρινή ημέρα, τα ναζιστικά στρατεύματα επρόκειτο να αποχωρήσουν από την ηπειρωτική Ελλάδα, η τακτική των μαζικών αντιποίνων και του ολοκληρωτισμού καλά κρατούσε στον τόπο μας, επιβεβαιώνοντας για άλλη μία φορά το μισάνθρωπο και εκδικητικό πρόσωπο του φασισμού.

 Οι Γερμανοί ναζιστές γνώριζαν καλά ότι οι Σύμμαχοι έσφιγγα ν τον κλοιό γύρω από τη Γερμανία  και ότι η στρατιωτική και πολιτική τους ήττα βρισκόταν πολύ κοντά. Έτσι, ιδιαιτέρως κατά την τελευταία περίοδο της ναζιστικής κατοχής στην Ευρώπη, οι χιτλερικοί προσπαθούσαν να αποδείξουν τη γενναιότητα τους πάνω σε γυναικόπαιδα και σε σπίτια, αφού σε στρατιωτικό επίπεδο αποδεικνύονταν ανεπαρκείς.

Έτσι, πριν από 74 ακριβώς χρόνια τα Ανώγεια αποτέλεσαν με τη σειρά τους άλλον έναν τόπο μαρτυρικό στην Ευρώπη, ο οποίος, σύμφωνα με τα σχέδια των Γερμανών, θα εξαφανιζόταν από τον χάρτη. Οι Γερμανοί διέταξαν την ολοκληρωτική ισοπέδωση του χωριού για να εκδικηθούν τους Ανωγειανούς και τις Ανωγειανές που τόλμησαν να τα βάλουν με την πανίσχυρη πολεμική μηχανή του τρίτου Ράιχ. Οι κάτοικοι των Ανωγείων πλήρωσαν με το αίμα τους την αξιοπρέπειά τους και την ελευθερία τους. Η μαζική συμμετοχή των Ανωγειανών στις σημαντικότερες αντιστασιακές οργανώσεις της Κρήτης, στην Εθνική Οργάνωση Κρήτης,στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό Κρήτης αλλά και στην Ανεξάρτητη Ομάδα Ανωγείων,ήταν μία επιλογή σχεδόν αυτονόητη για τους ίδιους ακόμα και για εκείνη τη σκληρή εποχή.

Ακόμα περισσότερο, οι Ανωγειανοί γνώριζαν πολύ καλά εκ των προτέρων ποια θα ήταν τα πιθανά αντίποινα των αλαζόνων ναζιστών, από τη στιγμή που οι πρώτοι αποφάσιζαν να συγκρουστούν με τους κατακτητές δυναμικά, προκειμένου να αμυνθούν και να αυτοπροστατευθούν. Χωρίς περαιτέρω σκέψεις και με πλήρη συνείδηση των πράξεών τους, οι Ανωγειανοί και οι Ανωγειανές έγιναν  πρωταγωνιστές των αντιστασιακών δράσεων  στην Κεντρική Κρήτη. Συμμετείχαν στις σημαντικότερες επιχειρήσεις των ανταρτών, αναδεικνύοντας έτσι μεγάλες φυσιογνωμίες του κρητικού αντάρτικου, όπως ο Ιωάννης Δραμουντάνης ή Στεφανογιάννης, ο Μανώλης Μανουράς ή Σμαιλομανώλης, ο Μιχάλης Ξυλούρης ή Χριστομιχάλης και τόσοι άλλοι άνδρες εφάμιλλης αξίας και αξιομνημόνευτοι, τους οποίους η συλλογική λαϊκή μνήμη των Ανωγειανών δεν έχει λησμονήσει στο πέρασμα των δεκαετιών.

Το τρίτο κατά σειρά ολοκαύτωμα των Ανωγείων ήταν μία καλοσχεδιασμένη επιχείρηση από την πλευρά των Γερμανών. Με ορμητήριο τους τα Σίσαρχα λεηλατούσαν και κατέστρεφαν για αρκετές ημέρες, προκειμένου να μην μείνει ούτε σπίτι ακέραιο ούτε και έμβιο ον ζωντανό. Τα ζώα του χωριού θανατώθηκαν, εντείνοντας έτσι την εικόνα του ολέθρου και στερώντας από τους Ανωγειανούς κάθε πηγή επιβίωσης. Οι Ανωγειανές οικογένειες διασκορπίστηκαν και οι αντάρτες με κάθε κόστος περιφρουρούσαν τα γυναικόπαιδα. Οι ζωές πολλών Ανωγειανών που σώθηκαν από το ολοκαύτωμα, και κυρίως των γυναικών, σφραγίστηκαν εκείνη την αυγουστιάτικη ημέρα, καθώς δεν μπόρεσαν ποτέ να ξεπεράσουν τις εικόνες του θανάτου, αφού έχασαν οικογένεια, συγγενείς, φίλους και εν τέλει τα ίδια τους τα νιάτα. Σε προσωπικό βιωματικό επίπεδο, ανεξίτηλες θα μείνουν στη μνήμη μου οι εικόνες με τις μαυροφορεμένες αδερφές του παππού μου του Περβολογιώργη, ο οποίος και αυτός από την πλευρά του είχε συνδράμει τον ΕΛΑΣ. Οι γυναίκες αυτές, όπως και εκατοντάδες άλλες Ανωγειανές σημαδεύτηκαν και σκοτεινιάστηκαν ισόβια από εκείνες τις μέρες της καταστροφής.

Ωστόσο, τα Ανώγεια, όπως άλλωστε έχει αποδείξει η ιστορία, είναι κάτι παραπάνω από τις αιώνιες ηλιοκαμένες πέτρες του Ψηλορείτη και από  τον κρύο αορίτικο αέρα. Ο Γερμανός στρατηγός Mueller,ο εκπρόσωπος του αλαζονικότερου και χυδαιοτέρου στρατεύματος της νεότερης εποχής, αν και ήταν ένας μορφωμένος αξιωματικός, μάλλον αγνοούσε επιδεικτικά την ιστορία της Κρήτης. Δεν είχε υπόψιν του ότι τα Ανώγεια είχαν καεί άλλες δυο φορές στο παρελθόν από μία άλλη σκοταδιστική αυτοκρατορία, αυτή των Οθωμανών, σε πείσμα των καιρών πάλι Ανώγεια ονομάστηκε και ονομάζεται ακόμη το χωριό αυτό, κάτω από τη Νίδα του Ψηλορείτη. Τα Ανώγεια ήταν και είναι οι άνθρωποι του, οι Ανωγειανές και οι Ανωγειανοί. Γιατί μάλλον δεν έχουν άδικο όσοι επισκέπτονται τα Ανώγεια να ισχυρίζονται ότι γνώρισαν την αυθεντική Κρήτη, αν και ελάχιστα είναι τα απομεινάρια του παλιού καιρού που στέκουν ακόμα σε αυτό εδώ το χωριό, εξαιτίας των επανειλημμένων καταστροφών που το έπληξαν. Ωστόσο, οι Ανωγειανοί διασκορπίστηκαν  για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέχρι να μπορέσουν να επιστρέψουν στα γκρεμισμένα τους σπίτια. Κάποιοι δεν επέστρεψαν ποτέ, εγκαταλείποντας για πάντα τα Ανώγεια, χωρίς όμως να λησμονήσουν τις ανθρώπινες σχέσεις και την κουλτούρα τους στις νέες τους εγκαταστάσεις. Τα γυναικόπαιδα των Ανωγείων φιλοξενήθηκαν για όσο χρειάστηκε με περίσσια ανθρωπιά από τους κατοίκους των γύρω χωριών, συ σφίγγοντας έτσι τις σχέσεις των Ανωγειανών με τις όμορες κοινότητες. Οι Ανωγειανοί αντάρτες δεν εγκατέλειψαν τις θέσεις τους, παρά την μεγάλη καταστροφή και τις αποκαρδιωτικές εικόνες που αντίκρισαν όταν πλησίασαν το χωρίο τους, προκειμένου να προστατέψουν ό,τι απέμεινε από τυχόν πλιατσικολόγους. Άλλωστε οι Γερμανοί θα παρέμεναν στην περιοχή μέχρι και τον Οκτώβριο του 1944, οπότε και θα περιόριζαν την ιδιότυπη κυριαρχία τους στο βόρειο τμήμα του Νομού Χανίων, μέχρι και το καλοκαίρι του 1945.

Με την αποχώρηση των Γερμανών οι κάτοικοι των Ανωγείων άρχισαν να επιστρέφουν σταδιακά  στο κατεστραμμένο χωριό τους για να μία νέα αρχή. Τα προβλήματα επιβίωσης πολλά και δυσεπίλυτα, αλλά η αλληλεγγύη των κατοίκων αποδείχθηκε ισχυρό όπλο, με το οποίο επιβεβαίωσαν για άλλη μία φορά τη φήμη τους ως ένα ξεχωριστό χωριό στο κέντρο της Κρήτης. Ωστόσο, τα Ανώγεια θα αργήσουν να βρουν την κοινωνική τους γαλήνη. Όχι μόνο κατά την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, ο οποίος στην Κρήτη ήταν αρκετά πιο ήπιος και σύντομος εν συγκρίσει με την ηπειρωτική Ελλάδα, αλλά και αργότερα όταν το μετεμφυλιακό κράτος θα συνεχίσει να ελέγχει ασφυκτικά τις ζωές των Ανωγειανών με αριστερές πεποιθήσεις. Πολλοί στάλθηκαν σε σκληρούς τόπους εξορίας με αποτέλεσμα οι οικογένειές τους αδυνατούν να βιώσουν μία καθημερινότητα κανονικότητας, πρακτική η οποία εντάθηκε κατά την περίοδο της επταετούς δικτατορίας. Και σε αυτή τη σκληρή δοκιμασία της πατρίδας μας και της δημοκρατίας οι Ανωγειανοί τόσο στην Κρήτη όσο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, έδρασαν με αυταπάρνηση για την προάσπιση του κοινοβουλευτισμού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ελευθερίας των Ελλήνων.  Και φτάνοντας στη σημερινή εποχή των δύσκολων διεθνών συγκυριών, οι Ανωγειανοί πρωτοστατούν για άλλη μία φορά με το δικό τους σεμνό τρόπο, στους αγώνες ενάντια στον κοινωνικό κανιβαλισμό. Εδώ και αρκετά χρόνια χωρίς τυμπανοκρουσίες και με μία πρωτοχριστιανικής μορφής αγάπη για το συνάνθρωπό τους περιθάλπουν τους κατατρεγμένους αυτού του κόσμου, ενσωματώνοντάς τους παράλληλα στην ιδιαίτερη τοπική τους κοινοτική οργάνωση. Αποδεικνύεται πως οι Ανωγειανοί δεν είναι ανιστόρητοι και δεν  έχουν ισχνή μνήμη, δεν ξέχασαν δηλαδή ότι και αυτοί υπήρξαν για ένα μικρό χρονικό διάστημα πρόσφυγες, έστω και εσωτερικοί, θύματα του φασισμού και του πολέμου.

Και αν και είθισται σε εκδηλώσεις σαν τη σημερινή να τονίζεται η γενναιότητα και η ανδρεία των νεκρών αγωνιστών που θυσιάστηκαν για την πατρίδα και την ελευθερία σε αλλοτινές εποχές, οφείλω από την πλευρά μου να εξάρω την στάση ζωής των σημερινών Ανωγειανών. Γιατί χωρίς να χάσουν τα ήθη τους, την ιδιαίτερη  διάλεκτο και την κουλτούρα τους στάθηκαν απέναντι στον εκβαρβαρισμό της κοινωνίας μας και έδειξαν την μεγαλοψυχία τους πάνω στους αδυνάτους, όπως και οι πρόγονοί τους απέδειξαν την ανδρεία τους απέναντι σε στρατούς και σε κατακτητές πολύ ισχυρότερους τους. Έτσι, οι σημερινοί Ανωγειανοί μπορούν να νιώθουν υπερήφανοι τόσο για τους προγόνους τους  όσο και για τους ίδιους τους εαυτούς τους καθώς γνωρίζουν ότι όσοι αντάρτες χάθηκαν εξαιτίας της δράσης τους κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, δε θυσιάστηκαν άδικα,προασπίζοντας τα υψηλά ιδανικά τους. Επιπρόσθετα, οι Ανωγειανοί με την ισχυρή και ζωντανή προφορική τους παράδοση διασώζουν μέχρι σήμερα ιστορίες ανδρών και γυναικών απαράμιλλης γενναιότητας και ανθρωπιάς, δημιουργώντας έτσι χαλύβδινα πρότυπα για τις νέες γενιές, τα οποία δεν αποδομούνται εύκολα από τη μαζική και ισοπεδωτική κουλτούρα της εποχής μας. Ακόμα και οι Ανωγειανοί της νεότερης γενιάς έχουν ενσωματώσει τα πρότυπα αυτά στο γνωσιακό τους κόσμο, συνιστώντας έτσι μία νεολαία ιδιαίτερη και περήφανη.

Συνεχίζοντας, στα Ανώγεια οι χώροι μνήμης λειτουργούν πραγματικά ως χώροι προβληματισμού και ως τόποι δημιουργίας ιστορικής συνείδησης. Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης εν γένει, οι τόποι μνήμης  των Ανωγειανών ούτε δέχονται περιθώρια παρερμηνειών των συμβολισμών τους, ούτε δέχονται βανδαλισμούς, αφού οι ίδιοι οι Ανωγειανοί δεν επιτρέπουν να αποτελέσουν τα μνημεία της ιστορίας τους απολιθώματα και σκελετούς της λήθης, χωρίς ουσιαστικό νόημα. Ακόμα περισσότερο, οι  Ανωγειανοί δεν επέτρεψαν στους εαυτούς τους να εισέλθουν σε ύποπτα μονοπάτια αναθεώρησης της ιστορίας, καθώς οι κοινοτικοί τους δεσμοί υπερισχύουν των όποιων ιδεολογικών σκοπιμοτήτων και αυτό γίνεται φανερό στις δημόσιες ιστορικές εκδηλώσεις τους, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μοναδική ομοψυχία.  Παράλληλα, οι εκδηλώσεις μνήμης των Ανωγειανών δε χαρακτηρίζονται από μία στρεβλή και φιλοπόλεμη προγονολαγνεία, αλλά υπενθυμίζουν σε όλο τον κόσμο τα πάθη των προγόνων και του χωριού τους, ως μία μελανή σελίδα της ιστορίας με απάνθρωπο περιεχόμενο.

Η περίοδος της γερμανικής κατοχής ήταν μία περίοδος  άνευ προηγουμένου βαναυσότητας και αγριότητας. Οι Ανωγειανοί, όπως και όλοι σχεδόν οι λαοί της Ευρώπης, τη βίωσαν οδυνηρά και δεν επιτρέπουν στους εαυτούς τους να τη βιώσουν ξανά. Όχι μόνο μέσω των εκδηλώσεων ιστορικής μνήμης όπως η σημερινή αλλά και μέσω της πολυετούς και πολυσχιδούς πολιτιστικής παράδοσής τους, η οποία πραγματικά ξεχωρίζει μέσα στην Κρήτη. Η μουσική παράδοση των Ανωγειανών έχει μεταφέρει σε όλη την οικουμένη την εικόνα της ανόθευτης Κρήτης, χωρίς όμως στοιχεία οπισθοδρόμησης και εκβαρβαρισμού, εκπέμποντας έτσι μηνύματα ενωτικά προς τους όλου του κόσμου. Ίσως αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι οι Ανωγειανοί δεν αρκούνται μία στείρα αναπαραγωγή της παράδοσής τους,αλλάΩείναι οι δημιουργοί μιας ζωντανής κουλτούρας την οποία εξελίσσουν όπως ακριβώς η ίδια η ζωή και η κοινωνία μας εξελίσσεται.

Σε κάθε περίπτωση τα Ανώγεια είναι ένα ξεχωριστός ιστορικός τόπος, χώρος ελευθερίας  και αυτοέκφρασης, ο οποίος κάνει το σύγχρονο άνθρωπο να προβληματίζεται για τον αλλοτριωμένο τρόπο ζωής του. Και με εκδηλώσεις σαν τη σημερινή ή σαν το τριήμερο αντιφασιστικό- αντιρατσιστικό φεστιβάλ που ολοκληρώθηκε χθες, τα Ανώγεια αποδεικνύουν σε όλο τον κόσμο, ότι για να απολαμβάνει κανείς τα αγαθά της ελευθερίας, δεν αρκεί να έχει γενναίους και τιμημένους προγόνους και συνεπώς να εξαργυρώνει την ένδοξη ιστορία του ες αεί, αλλά έχει χρέος και ευθύνη να μάχεται στο  διηνεκές  σε ατομικό και κοινοτικό επίπεδο για την προάσπιση της.»

Μοιραστείτε το:
  • Print
  • PDF
  • Twitter
  • Facebook

-

-->