Ιστορία

Εμμανουήλ Γ. Χαλκιαδάκης

Διδάκτωρ Ιστορίας Α.Π.Θ.

Διδάσκων (Ε.ΔΙ.Π.) στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σε επετειακές εκδηλώσεις, όπως η σημερινή, υπάρχει ο κίνδυνος να παρουσιαστούν τα γεγονότα του παρελθόντος δυσανάλογα σε σχέση με τις πραγματικές τους διαστάσεις. Όπως, άλλωστε, έλεγε και ο Περικλής στον Επιτάφιο Λόγο του, «[…] ο ευνοϊκός ακροατής, που γνωρίζει τα πράγματα, θα θεωρήσει τα όσα ακούει κατώτερα από όσα θέλει και περιμένει ν’ ακούσει, ενώ ο ακροατής που δεν τα γνωρίζει, θα νομίσει, […] πως λέγονται υπερβολές […]»[1].  Γι’ αυτό και ο ρόλος του εκάστοτε ομιλητή είναι εκ των προτέρων ιδιαίτερα δύσκολος.

Πώς, όμως, ξέσπασε η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866; Η ανάληψη της γενικής διοίκησης της Κρήτης από τον Ισμαήλ Πασά, το 1866, οι νέοι φόροι που επέβαλε  και η ανάμιξή του στο λεγόμενο «Μοναστηριακό Ζήτημα» (τη διάθεση δηλαδή της εκκλησιαστικής περιουσίας για την ίδρυση και τη λειτουργία των σχολείων των χριστιανών), αποτέλεσαν  την αφορμή για την έκρηξη της Επανάστασης των χριστιανών Κρητών, την περίοδο 1866-1869[2]. Η τελευταία ονομάστηκε «Μεγάλη Κρητική Επανάσταση», λόγω της γενίκευσής της, της ενίσχυσής της εντός και εκτός Κρήτης[3]  και της διεθνούς απήχησης που είχε, ιδιαίτερα μετά την ανατίναξη της Μονής Αρκαδίου, στο Ρέθυμνο[4]. Το σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος», που καθιερώθηκε κατά την Επανάσταση του 1821, συγκεκριμενοποιήθηκε, το 1866,  στο νέο σύνθημα «Ένωση ή Θάνατος»[5].

Αναλυτικά, την άνοιξη του 1866, πραγματοποιήθηκε η Γενική Συνέλευση των χριστιανών Κρητών στη Μονή της Αγίας Κυριακής, στα Χανιά, με κύριο αίτημα την εφαρμογή του Χάττι Χουμαγιούν, ενός σουλτανικού διατάγματος που περιείχε ρυθμίσεις υπέρ του χριστιανικού στοιχείου[6], και οι επαναστάτες απέστειλαν σχετικό υπόμνημα προς τους προξένους των ευρωπαϊκών χωρών. Επίσημα, η Επανάσταση ξέσπασε στις 21 Αυγούστου του 1866. Ο σουλτάνος απέστειλε στα Χανιά τον Μουσταφά Πασά, προκειμένου να την καταστείλει. Η Γενική Συνέλευση των Επαναστατών, που συγκλήθηκε στους Κάμπους Κυδωνίας, απέρριψε τις προτάσεις του αντιπαραβάλλοντας το σύνθημα «Ένωσις ή Θάνατος»[7]. Τον Οκτώβριο του 1866 ο Γεώργιος Ζυμβρακάκης ανέλαβε γενικός αρχηγός, ηττήθηκε, όμως, σε μάχη στον Βαφέ Αποκορώνου[8].

Διαβάστε την συνέχεια... »

Ρεπορτάζ:Γιώργης Μπαγκέρης

Φωτογραφίες:Μανόλης Σαμόλης

Με σεβασμό και ευγνωμοσύνη, τίμησαν σήμερα οι Ανωγειανοί τους ήρωες της Αρκαδικής εθελοθυσίας, στο άγαλμα του πυρπολητή της Ιεράς Μονής, Εμμανουήλ Βασιλείου (Αναγνώστου) Σκουλά. Πλήθος κατοίκων και επισήμων βρέθηκαν εκεί στην εκδήλωση του Δήμου Ανωγείων κρατώντας άσβεστη τη μνήμη των ηρώων που 153 χρόνια πριν έδωσαν τη ζωή τους για το υπέρτατο αγαθό της Ελευθερίας.

Μεταξύ άλλων στην εκδήλωση έδωσαν το παρόν ο Δήμαρχος Σφακίων Μανούσος Χιωτάκης, ο Δήμαρχος Αποκορώνου Χαράλαμπος Κουκιανάκης , ο Αντιπεριφερειάρχης Κρήτης  Εμμανουήλ Χνάρης,ο Αντιδήμαρχος Μαλεβιζίου Χαράλαμπος Κουτσογιάννης, οι πρώην δήμαρχοι Ανωγείων Γεώργιος Σμπώκος, Νίκος Ξυλούρης και Εμμανουήλ Καλλέργης και σύσσωμο το δημοτικό συμβούλιο Ανωγείων.

Την εκδήλωση χαιρέτισαν με επιστολή τους ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Σεβασμιότατος κ.κ Ειρηναίος,ο Ευρωβουλευτής της Ν.Δ Εμμανουήλ Κεφαλογιάννης, ο Βουλευτής Ηρακλείου του ΚΙΝ.ΑΛ Βασίλης Κεγκέρογλου, ο Βουλευτής Ηρακλείου του ΜεΡΑ 25 Γεώργιος Λογιάδης, ο Αντιπεριφερειάρχης Ηρακλείου Νίκος Συριγωνάκης, ο πρόεδρος του Περιφερειακού συμβουλίου Κρήτης Παύλος Μπαριτάκης,ο Δήμαρχος Αρχανών Αστερουσίων Εμμανουήλ Κοκοσάλης και ο Δήμαρχος Χερσονήσου Ιωάννης Σέγκος.

Το ιστορικό της ημέρας εκφώνησε σε μια μεστή ομιλία του ο Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης, διδάκτωρ Ιστορίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σε ένα λόγο που είχε ως γενικό τίτλο “Ο ρόλος των Ανωγειανών στη μεγάλη Κρητική Επανάσταση”. Προηγήθηκε επιμνημόσυνος δέηση παρουσία των ιερωμένων του χωριού και του εκπροσώπου της Ιεράς Μητρόπολης Ρεθύμνης, Τιμόθεου, ηγούμενου της Μονής Βωσάκου. Μετά την ομιλία κρατήθηκε ενός λεπτού σιγή και στη συνέχεια ακούστηκε ο Εθνικός Ύμνος. Αργότερα η οικογένεια Σκουλά παρέθεσε δείπνο σε όλο τον κόσμο στο κέντρο “Ντελίνα”.

Στην εκδήλωση διαβάστηκαν και δυο μαντινάδες του Γεωργίου Μπέρκη (Κατσούγκρη) ειδικά γραμμένες για τη σημερινή περίσταση:

Όλοι οι νεκροί του Αρκαδιού, πυρπολητές λογούνται,

γιατί έδειξαν το θάνατο πως δεν τόνε φοβούνται.

————————————————————

Στις Θερμοπύλες, Πλαταιές, Ανώγεια, Σαλαμίνα,

κι Αρκάδι δε μαραίνονται τσι Λευτεριάς τα κρίνα.

Επίσης έγινε η ανάγνωση των ονομάτων όλων των πεσόντων Ανωγειανών πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το Ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου:

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΑΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ΕΤΗ 1866-1868

Κατά τη διάρκεια της μεγάλης Κρητικής Επανάστασης που κατέχει κορυφαία θέση στη μακρά σειρά των επαναστατικών κινημάτων και συγκεκριμένα τα πρώτα χρόνια, 1866- 1868, έχασαν τη ζωή τους οι παρακάτω Ανωγειανοί τους οποίους τιμούμε σήμερα:

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΤΥΛΙΣΣΟΥ ΣΤΙΣ 07 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1866

  1. Γεώργιος Ξυλούρης
  2. Νικόλαος Σκουλάς

ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΙΝΑΞΗ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΑΡΚΑΔΙΟΥ ΣΤΙΣ 09 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1866

  1. Γεώργιος Κρασάς
  2. Εμμανουήλ Σκουλάς

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΣΤΙΣ 17 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1867

  1. Γεώργιος Καλλέργης
  2. Στέργιος Κεφαλογιάννης

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΩΡΟΥ ΣΤΙΣ 04 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1867

  1. Ζαχαρίας Πλεύρης
  2. Ιωάννης Καβλέντης

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΣΠΗΛΙΟ ΑΡΑΠΙ ΣΤΟ ΔΟΞΑΡΟ ΣΤΙΣ  04 ΜΑΙΟΥ 1867

  1. Γεώργιος Νιώτης
  2. Βασίλειος Σμπώκος
  3. Ιωάννης Σμπώκος
  4. Εμμανουήλ Σουλτάτος
  5. Δημήτριος Σπαχής
  6. Ζαχαρίας Σπιθούρης
  7. Γεώργιος Σπιθούρης

ΣΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΟΥ ΟΜΕΡ ΣΤΟ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟ ΤΟΝ ΜΑΙΟ ΤΟΥ 1867 ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΟ ΓΑΡΑΖΟ ΟΙ:

  1. Αναγνώστης – Βασίλειος Σκουλάς και η δεύτερη σύζυγος αυτού.

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΣΤΗ ΠΥΡΓΟΥ ΣΤΙΣ 04 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1867

  1. Γεώργιος Μανουράς

ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΥΡΩΝΑ ΣΤΙΣ 04 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1867

  1. Αστρινός Κουβίδης

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΓΑΖΙ ΣΤΙΣ 08 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1868

  1. Ιωάννης Καράτζης

«…. Στο ‘ ναν του χέρι το σπαθί και στ’ άλλο την πιστόλα,

χάσκει να φάει την Τουρκιά εκείνηνα την ώρα.

Έπα δεν κόβουνε σπαθιά δεν νταγιαντούνε βόλια

Μόνο νταγιάντιζε Σκουλά απού ‘σαι από τ’ Ανώγεια…..

Με μια πιστόλα ασημωτή του Κούντη του Δημήτρη

Κεντά ο Σκουλάς τον τσεπανε και σείστηκε όλη η Κρήτη …..»

Ο Δήμος Ανωγείων, θέλοντας να τιμήσει τη μνήμη των Ηρώων της Αρκαδικής Εθελοθυσίας, σας προσκαλεί στην εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο χώρο του ανδριάντα του Ήρωα, Εμμανουήλ Βασιλείου (Αναγνώστου) Σκουλά, πυρπολητή της Ιεράς Μονής Αρκαδίου. την Πέμπτη 7 Νοεμβρίου στις 12.30 μ.μ Παρακαλείσθε να τιμήσετε με την παρουσία σας την εκδήλωση.

Το πρόγραμμα του εορτασμού της Αρκαδικής Εθελοθυσίας:

Ώρα 12:30 μ.μ.: Επιμνημόσυνη δέηση

-Εκφώνηση του ιστορικού της επετείου, από τον

κ. Χαλκιαδάκη Εμμανουήλ, Διδάκτωρ Ιστορίας Α.Π.Θ, Διδάσκων (Ε.ΔΙ.Π.) στο Πανεπιστήμιο Κρήτης με θέμα: « Ο ρόλος των Ανωγείων στη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση » .

-Κατάθεση στεφάνων στο χώρο του ανδριάντα .

-Ενός λεπτού σιγή .

Εθνικός ύμνος .

Παράλληλα με τους νεκρούς του Αρκαδίου τιμώνται και οι πεσόντες Ανωγειανοί στις μάχες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν της ανατίναξης της Μονής.

Το άγαλμα του Εμμανουήλ Σκουλά είναι εκεί από τον Οκτώβριο του 1996 για να θυμίζει σε όλους μας τους ανθρώπους που έδωσαν ψυχή και αίμα ανά τους αιώνες στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες.

Η πλατεία Αρμί ήταν κατάμεστη από τον κόσμο των Ανωγείων, που βρέθηκε εκεί για να τιμήσει την μεγάλη εθνική επέτειο και τους ήρωες του έπους του ’40 που εναντιώθηκαν στα φασιστικά ιδεώδη και πάλεψαν για την Ελευθερία και Ανεξαρτησία τους. Δίπλα στο Ηρώο του Ανωγειανού αγωνιστή όπου βρίσκονται χαραγμένα τα ονόματα όλων των νεκρών μας στα βουνά της Αλβανίας, και σε όλη τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου κατατέθηκαν στεφάνια τιμής και μνήμης από τις αρχές αλλά και τη νεολαία του χωριού που κρατάει άσβεστη τη μνήμη των Ηρώων.

Αρχικά τελέστηκε επίσημη δοξολογία στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου παρουσία της δημοτικής αρχής, φορέων των Ανωγείων και κόσμου.

Στη συνέχεια στην πλατεία το ιστορικό της 28ης Οκτωβρίου 1940 ανέπτυξε η καθηγήτρια-Οικονομολόγος του Σταυρακείου Λυκείου Ανωγείων κα Ελένη Μακρή.

Οι ιδανικές καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στα Ανώγεια, βοήθησαν με τη σειρά τους τη μαθητική κοινότητα να παρελάσει με σεβασμό και τιμή στον κεντρικό δρόμο των Ανωγείων και να χειροκροτηθεί θερμά από όλο τον κόσμο.

Χρόνια πολλά σε όλο τον κόσμο.

Μνημόσυνο των 32 εκτελεσθέντων στις 22 Αυγούστου 1944 πραγματοποιήθηκε στα Σίσαρχα υπό τη διοργάνωση του Πολιτιστικού Συλλόγου Σισάρχων και του Πολιτιστικού Συλλόγου Σάρχου μετά από πρόταση του τελευταίου, καθώς στα θύματα περιλαμβάνονταν 15 Σαρχιανοί, οι οποίοι συνελήφθησαν από τους Γερμανούς στις 13 Αυγούστου 1944 στο Σάρχο και μεταφέρθηκαν ως όμηροι στα Ανώγεια, για να εκτελεστούν μετά το τέλος της λεηλασίας στα Σίσαρχα.

Στο μνημόσυνο παραβρέθηκαν και κατάθεσαν στεφάνια στο μνημείο των πεσόντων, ο εκπρόσωπος του Δημάρχου Ανωγείων Λευτέρης Μανουράς,  ο Αντιπρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σισάρχων, Ανδρέας Βρέντζος, ο Στελής Σταυρακάκης, δημοτικός σύμβουλος Ανωγείων, ενώ από μέρους των συγγενών των θυμάτων κατέθεσε στεφάνι ο Μύρων Περβολαράκης, όπως επίσης και ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Σάρχου, Γεώργιος Αδαμάκης και η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σάρχου, Ειρήνη Περβολαράκη.

Από μέρους του Πολιτιστικού Συλλόγου Σισάρχων, η Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη, αναφέρθηκε στην μεστή ομιλία της στα ιστορικά γεγονότα μέσα από γραπτές μαρτυρίες, και στη συνέχεια προχώρησε στο προσκλητήριο πεσόντων.

Από μέρους του Πολιτιστικού Συλλόγου Σάρχου, ο Μύρων Περβολαράκης εκφώνησε έναν συγκινητικό και ποιητικό λόγο, αφηγούμενος τα τραγικά γεγονότα και τα δραματικά συναισθήματα.

Αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη κατασκευής μνημείου στον ίδιο τον τόπο της εκτέλεσης, ανταποκρινόμενο στο μέγεθος της θυσίας, όπως και στην ανάγκη απόδοσης των απαιτούμενων τιμών από την πολιτεία με τη διοργάνωση του μνημοσύνου αυτού στο εξής υπό την αιγίδα των Δήμων Ανωγείων και Μαλεβιζίου, σε συνεργασία με τους δυο Πολιτιστικούς Συλλόγους. Οι παρευρισκόμενοι εξέφρασαν στη συνέχεια την επιδοκιμασία τους στην πρότασή αυτή, η οποία συμφωνήθηκε να υποβληθεί ως κοινή πρόταση των δυο συλλόγων στους οικείους Δημάρχους, Σωκράτη Κεφαλογιάννη και Μενέλαο Μποκέα.

Την επιμνημόσυνη δέηση τέλεσαν οι ιερείς, πατήρ Ανδρέας Δραμουντάνης από την ενορία Σισάρχων και πατήρ Γεώργιος Καρουζάκης από την ενορία Σάρχου. Στο μνημόσυνο συμμετείχαν κάτοικοι και συγγενείς των θυμάτων από τα Σίσαρχα και τον Σάρχο.

Ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σισάρχων, Λευτέρης Χαρωνίτης, και η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σάρχου, Ειρήνη Περβολαράκη, είχαν τη χαρά, συνεργαζόμενοι αρμονικά, να οργανώσουν για άλλη μια χρονιά αυτήν την τελετή μνήμης, ενώ για τη μακαρία των νεκρών προσφέρθηκαν χειροποίητα εδέσματα επιμελημένα από τα μέλη των δύο συλλόγων και καφές από τον φιλόξενο σύλλογο των Σισάρχων.

Οι Πρόεδροι

Για τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σισάρχων

Ειρήνη Περβολαράκη

Για τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σισάρχων

Λευτέρης Χαρωνίτης

 

Μετά το γκράφιτι με την μορφή του Νίκου Ξυλούρη στην είσοδο του χωριού κατά την διάρκεια των περσινών εκδηλώσεων, οι διοργανωτές του Φεστιβάλ Χαιμαλίνα, ολοκλήρωσαν απόψε τις φετινές με την μορφή της μεγάλης Ανωγειανής αγωνίστριας Βαγγελιώς Κλάδου να κοσμεί ένα τοίχο στα πατρογονικά της εδάφη στα Σίσαρχα! Στο γκράφιτι και πάλι δημιουργός ο Αλέξανδρος Ραπτάκης που συμμετείχε σε αυτόν τον σκοπό αφιλοκερδώς. Αξίζουν συγχαρητήρια στους εμπνευστές της ιδέας αλλά και στον καλλιτέχνη που της έδωσε μορφή. Όπως αναφέρουν οι διοργανωτές του Φεστιβάλ:

“Η Ευαγγελία Κλάδου επιστρέφει στον τόπο της, πλάι στο αγαπημένο της σχολειό, ανοίγοντας ξανά το παράθυρο στη γνώση, τον αγώνα και την ελευθερία . Η ιστορία κυριαρχείται από αντρικές φιγούρες που επηρέασαν την έκβαση γεγονότων. Υπάρχουν,όμως γυναίκες που, ενώ υπερέβησαν ανθρώπους και όπλα, δεν έλαβαν ποτέ όση αναγνώριση τους άξιζε.

Μια από αυτές τις γυναίκες, είναι η Βαγγελιώ Κλάδου. Γεννημένη στα Σίσαρχα, δασκάλα στο επάγγελμα και οργανωμένη στο ΚΚΕ από το 1942, όταν ξέσπασε ο πόλεμος εντάχθηκε αμέσως στο ΕΑΜ, έχοντας υπό την ευθύνη της το γυναικείο τμήμα του νομού Ρεθύμνης. Ως δασκάλα στην Επισκοπή Μυλοποτάμου δεν εγκατέλειψε τους μαθητές της κατά τη διάρκεια της κατοχής, βοηθώντας έτσι να λειτουργήσει το σχολείο. Το 1944 έγινε μέλος του ένοπλου ΕΛΑΣ. Η συμβολή της στην οργάνωση του αντάρτικου των Λευκών Ορέων ήταν καθοριστική. Αφού αρνήθηκε μετά την κατοχή να δηλώσει υποταγή στο τότε αστικό καθεστώς, δεν κατάφερε να ξαναδουλέψει ως εκπαιδευτικός, παρόλα αυτά δεν επαναπαύτηκε και αφιερώθηκε στο λαϊκό κίνημα των Χανίων, όπου το 1946, στην παναγροτική απεργία, την συνέλαβαν μαζί με άλλους δυο, ως πρωταίτιοι των κινητοποιήσεων. Στην δεύτερη απεργία, μετά από ένα χρόνο έχει μπει πλέον στο στόχαστρο από τις παρακρατικές οργανώσεις. Έγινε μέλος του Δημοκρατικού Στρατού Δυτικής Κρήτης και πρωτοστατούσε στις μάχες του εμφυλίου. Αποκεφαλίστηκε στις 6 Δεκεμβρίου του 1949, μετά την ήττα του Γράμμου, από καταδιωκτικό απόσπασμα. Οι δήμιοι της περιφέρανε στα γύρω χωριά το κεφάλι της, το οποίο δεν βρέθηκε ποτέ. Ως ΑνωγειαΝέες/Νέοι θεωρήσαμε χρέος μας να αποδώσουμε κι εμείς, με τον δικό μας τρόπο, φόρο τιμής στην χωριανή μας αγωνίστρια, που παρά την κυρίαρχη πατριαρχική κουλτούρα, ξεχώρισε με
το θάρρος της στην Κρήτη, μέσα στη μαύρη δεκαετία του 1940.

Ο Αλέξανδρος Ραπτάκης, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Χαϊμαλίνα, έδωσε ζωή στη μορφή της, μέσα στο χωριό των Σεισάρχων. Τον ευχαριστούμε πολύ για την αφιλοκερδή συμμετοχή και στήριξη του στον σκοπό μας! “

-->