Η Ιθάκη της ψυχής μας

Γράφει η Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη

Για τους Νέους που έφυγαν,
Για τους Νέους που μένουν

Εγκαινιάζοντας αυτή τη γωνιά της εφημερίδας μας, θα ήθελα να σας υποσχεθώ ότι χωρίς βαρύγδουπες εκφράσεις, πολιτικές ή άλλες σκοπιμότητες, φιλοδοξώ να αγγίξω την καρδιά σας, ξεδιπλώνοντας τις σκέψεις μου πάνω στην καθημερινότητα του ανθρώπινου βίου. Θα ήθελα να ψάξουμε μαζί κάτω από το «φαίνεσθαι» να βρούμε το «είναι», την ουσία των πραγμάτων. Θα μιλήσουμε για τις χαμένες αξίες του πολιτισμού μας, για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, για την ιστορία που επαναλαμβάνεται , για την αλαζονεία του ανθρώπου και τη νέμεση του Θεού, για την αρμονία των αντιθέτων, για το ιερό και το βέβηλο, για την τέχνη και την αισθητική, που μετουσιώνεται σε ηθική, για τη ζωή και το θάνατο. Πολύτιμος σύμβουλός μου στις νοερές μας συνομιλίες θα είναι η αγάπη μου για τη φιλοσοφία και ο ακοίμητος προβληματισμός μου για το μέλλον του ανθρώπου.

Ταξίδι ζωής

Επιτρέψτέ μου, με κάθε τρυφερότητα και αγάπη , να αφιερώσω τις σημερινές σκέψεις μου στα νειάτα που έφυγαν νωρίς και στα νειάτα που μένουν. Κάπου είχα διαβάσει ότι «ο άνθρωπος την ώρα που γεννιέται δεν είναι τίποτα ακόμη. Είναι μόνο μία δέσμη αναρίθμητων δυνατοτήτων, καθώς μπορεί να γίνει καλλιτέχνης, επιστήμονας, αθλητής ή εργάτης, έντιμος ή ανέντιμος, τεμπέλης ή εργασιομανής. Ο Γάλλος φιλόσοφος Σάρτρ λέει πως η ζωή μας οριοθετείται ανάμεσα σε δύο πόλους: το μηδέν και το όν. Κάθε ανθρώπινη ύπαρξη ξεκινάει το ταξίδι της ζωής ως μηδέν, ως μη όν, ως μία ύπαρξη αδέσμευτη από κάθε συγκεκριμένο προσδιορισμό, ελεύθερη να γίνει μία από τις απειράριθμές δυνατότητες , που ανοίγονται μπροστά της, για να καταλήξει με το φυσικό θάνατό της, να γίνει όν, να γίνει μια συγκεκριμένη οντότητα, που δεν μπορεί να αλλάξει πλέον και να γίνει κάτι άλλο».
Ο άνθρωπος στο χρονικό περιθώριο της ζωής, που του δίνεται, οφείλει να αυτοπροσδιοριστεί. Να κοιτάξει μέσα του, να ανακαλύψει τις κλίσεις του, τα όνειρά του, το σκοπό της δικής τους ύπαρξης. Η διαδικασία αυτή της αυτογνωσίας είναι επίπονη και συνεχής. Ωστόσο, αν ο πόνος είναι φορέας συνείδησης, η συνειδητοποίηση του εσώτερου «είναι» αποτελεί βασική προϋπόθεση, για να βρει κανείς το δικό του δρόμο.
Και παρά τις δυσκολίες της ζωής, την καλή ή την κακή του τύχη, οφείλει ο άνθρωπος να μένει σταθερός, αψηφώντας τις μοιραίες συμπτώσεις και το «παιχνίδι» των θεών. Έχει το δικαίωμα της επιλογής, είναι ελεύθερος να διαλέξει τι πραγματικά θέλει να κάνει με τη ζωή του. Θέλει να την σπαταλήσει άσκοπα, χάνοντας πολλές φορές και τον ίδιο του τον εαυτό, ή να την αξιοποιήσει, όσο καλύτερα μπορεί; Γιατί είναι πράγματι λυπηρό να περάσει κανείς όλη του τη ζωή, χωρίς να ξέρει για το πόσο μεγάλα και ωραία ήταν πλασμένος να πετύχει. Και έρχονται στο μυαλό οι στίχοι του ποιητή:

«Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος
για τα ωραία και μεγάλα έργα
η άδικη αυτή σου η τύχη πάντα
ενθάρρυνσι κ’ επιτυχία να σε αρνείται΄
να σ’ εμποδίζουν ευτελείς συνήθειες,
και μικροπρέπειες κι αδιαφορίες».

Πυξίδα συμπεριφοράς

Οι νέοι της εποχής μας, περισσότερο από ποτέ, ψάχνουν απεγνωσμένα για μια πυξίδα συμπεριφοράς και προσανατολισμού. Μπερδεμένοι και χαμένοι στα τηλεοπτικά πρότυπα, αποξενωμένοι και εγκλωβισμένοι σε ένα ανελέητο ρεαλισμό, καταδικάζουν κάθε ίχνος ρομαντισμού και φιλοσοφικής διάθεσης. Οι σημερινοί νέοι πρέπει να κλείσουν τα αυτιά στις Σειρήνες της εποχής και να ψάξουν μέσα τους, για να βρουν τη δική τους ξεχωριστή φωνή, το δικό τους πεπρωμένο. Πρέπει να αμφισβητούν δημιουργικά, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να ανοίγουν δρόμους. Να επικοινωνούν μεταξύ τους ουσιαστικά με το λόγο και την ψυχή και όχι να καταφεύγουν στην ψευδαίσθηση της επαφής με τα κινητά και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Να πάψουν να είναι η γενιά της οθόνης και από παθητικοί δέκτες να γίνουν ενεργοί πολίτες.
Να μάθουν να σέβονται, να αγαπούν και να τιμούν τη ζωή, ρουφώντας την κάθε μέρα της με ενθουσιασμό και περίσκεψη. Να είναι γνήσιοι, αληθινοί και ακέραιοι στον έρωτα, στη φιλία, στην κοινωνική δράση τους. Να δίνουν το λόγο τους και να τον κρατούν, να βαθμολογούν τους ανθρώπους ανάλογα με την ειλικρίνεια τους. Να επαναστατούν και να διατηρούν το πνεύμα τους ελεύθερο, γενναίο και ετοιμοπόλεμο. Να μην βολεύονται με τα εύκολα πράγματα, να επιδιώκουν το δύσκολο δρόμο΄ να θέτουν όρια και να τα ξεπερνούν.
Οι καιροί είναι δύσκολοι. Χρειάζεται οι νέοι να έχουν τα μάτια της ψυχής τους άγρυπνα και τα σωθικά τους να ταράσσονται σε κάθε άδικη πράξη. Να προσπαθούν να φανούν χρήσιμοι στο κοινωνικό σύνολο, για να μπορούν, όταν φύγουν από τη ζωή, να αφήσουν το σημάδι τους στην ιστορία του πολιτισμού και την τιμή της αιώνιας μνήμης. Ας έχουν πάντα στο μυαλό τους ότι ο κόσμος είναι μεγάλος, η ζωή αστείρευτη κι ο άνθρωπος, κατά βάθος καλός.

Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη